Dịch từ bản khai Thần tích thần sắc làng Hổ Sơn, tổng Hổ Sơn, huyện Vụ Bản, tỉnh Nam Định, ký hiệu TTTS006832.

Sự tích bách thần tôn phái trăm trứng triều Hùng Linh ứng Hổ Sơn Thái Sơn
Do bộ Lễ quốc triều quan Thượng thư vâng soạn. Chi Càn.

Xưa nước Việt ta trời Nam mở vận, thánh đế ứng đồ, nước Bắc ban đầu phong thẳng theo hướng sao Đẩu, sao Ngưu. Mãi giữ dòng dõi vững như bàn đá. Hiển ứng linh thiêng ở Nghĩa Lĩnh. Truyền trăm đời đế vương, ngự vạn năm ở thánh điện núi Hùng. Trời Nam đất tổ. Hoàng triều nước nhà mãi tôn dòng dõi, lưu truyền hương khói vạn đời không ngừng.

Xét tích Lạc Long Quân lấy con gái Động Đình Quân tên là Âu Cơ, lập làm chính cung, về ở đầu núi Nghĩa Lĩnh. Thấy có mây lành năm sắc bốn phương rực rỡ. Thế rồi bà có mang thai. Qua ba năm ba tháng bao mươi ngày bỗng thấy mùi hương thơm đầy phòng, khí lành bao phủ, sinh hạ một bầu trăm trứng, nở ra điềm trăm trai. Đều là có tư chất hơn người, anh hùng vượt đời, khí độ hơn người. Đến khi trưởng thành Vua bèn nói với Âu Cơ rằng:

• Ta là giống rồng, nàng là giống tiên. Nước lửa tương khắc, chủng loại không cùng, nên vì thể phải chia cách.

Chia 50 người con theo cha về biển làm Thủy thần, trấn ở các đầu sông góc biển. Chia 50 người con theo mẹ lên núi làm Sơn thần, trấn yên các nơi đầu núi. Gọi là trăm vương, đều phong là quan Bộ chủ. Khi ấy Vua mới phong làm 15 bộ. Một là Sơn Tây, hai là Sơn Nam, ba là Hải Dương, bốn là Kinh Bắc, năm là Ái Châu, sáu là Hoan Châu, bảy là Bố Chính châu, tám là Ô Châu, chín là Ai Lao, mười là Hưng Hóa, mười một Tuyên Quang, mười hai là Cao Bằng, mười ba là Lạng Sơn, mười bốn là Quảng Tây, mười lăm là Quảng Đông.

Lại nói khi đó nước ta tương truyền ở trang Hoằng Hóa huyện Lương Giang phủ Thiệu Thiên đạo Ái Châu có một quan Bộ chủ họ Hùng, tên là Tuệ công, lấy con gái vị quan địa phương ở châu tên là Nguyễn Thị Quế làm chính phu nhân. Quan Bộ chủ thông minh sáng trí, sức mạnh tài cao, võ nghệ tinh thông, có khí dũng trăm người khó địch. Vua bèn phong làm quan Bộ chủ đạo Sơn Nam Hạ. Khi ấy quan Bộ chủ mới lên xe nhàn du ngắm cảnh sông núi. Phàm là ở trời Nam phong cảnh không chỗ nào không tới. Một hôm Chủ quan đi đến trang Hổ Sơn huyện Thiên Bản phủ Nghĩa Hưng, thấy một mảnh đất có sông núi uốn quanh, rồng hổ ôm lấy, mọi bề đều quay chầu vào chính cục. Chủ quản bèn truyền nhân dân cùng quân sĩ xây dựng một du cung tại bên nơi dân, dựa hướng Càn hướng về hướng Tốn, giao phó cho Phu nhân ở đó, khuyến khích nhân dân lấy nghề nông tang làm gốc, mở mang tiện lợi, trừ bỏ điều hại. Công đức như núi cao bể rộng. Không ai là người dân mà không thể sinh sống, không vật nào bị bệnh mà không được chăm sóc. Trải qua khoảng mười năm, khi đó quan Bộ chủ tuổi đã ngoài 50, Phu nhân tuổi cũng hơn 40 mà điều lan quế chưa được ứng nghiệm. Một hôm Chủ quan cùng Phu nhân nói nhau rằng:

• Ý trời chưa đạt, liệu có phải là do việc người còn thiếu khuyết. Chi bằng thử một lần đi tìm đền thiêng chùa phật mà cầu con nối dõi xem.

Nói xong, lại nghe tiếng ở đạo Hải Dương có chùa Yên Tử có nhiều linh ứng, nước cầu dân nguyện đều ứng. Ngay hôm đó ngày mồng 8 tháng Tư chuẩn bị trai giới đi đến núi Yên Tử, tự làm sớ cúng Phật. Mặt trời đã xuống núi, Chủ quan cùng Phu nhân bèn nằm ở bên phải trước án, mơ màng thiếp đi. Bỗng thấy trong điện rực sáng, ánh hào quang rực rõ. Thấy một tượng thân vàng ở bên trên nói rằng:

• Một bên là tài vật, một bên là thanh đồng. Vợ chồng ông muốn lấy vật nào?

Trong mộng Chủ quan nhìn thấy thanh đồng rất tốt, trong lòng vui mừng, xin được lấy thanh đồng. Tượng thân vàng bèn trao cho Chủ quan. Quan để vào trong tay áo, biến ảo thành nhỏ sau một tiếng kêu. Lại nghe trên trời có một tiếng sấm lớn, vang đến bên tai. Ông mới tỉnh dậy, mới biết là Phật đã báo mộng như vậy.

Đến sáng ngày ông bà làm lễ bái tạ trước điện Phật rồi lên xe trở về nơi du sở (tức là trang Hổ Sơn tổng Hổ Sơn). Từ đó uyên ương chung gối, loan phượng thành bầy, nhạc chiêng chống cùng kêu vui, hứng đàn thơ hảo hợp. Phu nhân thế rồi có mang thai. Đến năm Bính [Ngọ] mùa hè ngày 24 tháng Sáu Phu nhân sinh được một người con trai, mặt giống như sắt, trên bụng có dòng chữ lớn rằng: “Hổ Sơn Thái Sơn Đại vương”. Đến năm lên ba tuổi Chủ quan mới đặt tên là Sơn Hổ, hiệu là Thái Sơn công. Ngày qua tháng lại tuổi đã lên 7, thân cao 7 thước, sức mạnh trăm cân, bèn cho nhập học với tiên sinh Trần Giản. Khi ấy ông học được 6 năm, văn chương quát triệt, võ nghệ tinh thông, có thể đọc xem thuyết của Khổng Mạnh, bốn khoa ba chuyện không nhường thao lược của Tôn Ngô. Ông đang khi đi học, Tiên sinh thường nói rằng:

• Rất hay cho một nhà có phúc như vậy sinh được người con trai tốt. Ngày sau tất là người con làm rạng danh gia đình.

Khi ấy Chủ quan cùng Phu nhân bị cảm gió độc, trong thời gian ngắn cùng mất (tức là ngày mùng 10 tháng Mười). Ông khóc lóc động trời nhưng tình thế không thể thay đổi. Ông chọn ngày tốt, chọn quan tài lớn để an táng, mổ trâu, làm lễ chôn cất. Ba năm chịu tang phụng thờ theo nghi lễ. 49 ngày đến tuần chịu tang tận báo đức cù lao.

Khi đó Hùng Huy Vương đang ở ngôi, đóng đô tại sông Bạch Hạc Việt Trì, mới lệnh cho sứ thần gọi ông vào triều, liền bái phong là quan huyện Thiên Bản, ban cho họ tộc Hoàng, nối chức của thân phụ. Ngay hôm đó ông làm lễ bái tạ trước bệ, dẫn lính trở về huyện Thiên Bản nhận chức. Qua 10 năm sau nước nhà có giặc Ân phương Bắc là Thạch Linh Thần tướng khởi binh đạo Bắc, đem sáu vạn quân mạnh đến xâm chiếm nước ta. Cờ xí rợp đất, chiêng trống động trời. Bỗng thấy quan địa phương báo gấp, một ngày tới 5 lần. Hùng Huy Vương vô cùng lo lắng, ngay hôm đó truyền trăm quan văn võ đến triều bàn việc chống giặc. Hôm ấy Vua truyền dựng một tế đàn cầu đảo bách thần trời đất. Đến ba ngày sau bỗng thấy mưa gió nổi lên, thấy một ông lão cao hơn 9 thước, đứng ở nơi ngã ba đường mà cười nói, nhảy múa. Mọi người thấy vậy bèn vào tâu lên Vua. Vua nghe vậy cho là sự lạ. Vua thân ra bái chào, đón vào trong đàn, hỏi rằng:

• Nay có giặc Ân quân phương Bắc đến cướp nước đã tới gần.

Ông lão chần chừ hồi lâu, bấm tay vận đoán, lập một quẻ rồi nói với Vua rằng:

• Nếu cầu được người thì giặc Ân không lâu sẽ dẹp yên.

Nói xong ông lão bay lên không mà đi. Vua mới biết đó là Lạc Long Quân hiện về báo cho việc này. Ngay hôm đó bèn lệnh cho Xá nhân đi tìm mộ người, đi đến làng Phù Đổng quận Vũ Ninh, có một gia đình phú ông tên là Liên công, sinh được một người con trai, tuổi đã lên ba, ăn uống to lớn, không biết nói cười. Một hôm Xá nhân đi cầu mộ đến nơi. Bà mẹ nghe Xá nhân đến, đùa nói rằng:

• Con ta chỉ biết ăn uống, không biết đánh giặc để có chức tước của triều đình, để báo ơn sâu nuôi mớm.

Đứa trẻ nghe thấy mẹ nói vậy, bỗng nhiên mở miệng rằng:

• Mẹ mời sứ giả đến đây.

Thần Vương liền nói với sứ giả  rằng:

• Mau trở về báo với Vua, đúc thành ngựa sắt cao 18 thước, roi sắt dài 10 trượng đem đến. Việc quân nhung Vua không cần lo lắng nữa.

Ngay hôm đó sứ giả nhanh chóng trở về tâu với Vua. Vua nghe vậy rất vui mừng, bèn lệnh cho thơ đúc thành ngựa sắt, roi sắt, đem đến giao cho Thần Vương. Lại lệnh cho 50 bộ Sơn thần, tên là Hổ Sơn Hoàng tộc Đại tướng quân theo cùng với Thiết Xung Thần Vương dẹp giặc

Lại nói, nhân dân trên đời đến dâng rượu và cỗ mang đến. Thần Vương ăn một lúc hết cỗ, đứng thẳng người lên. Bỗng nhiên thân thể dài ra 16 thước. Nhảy lên cưỡi ngựa. Ngựa chạy như bay thẳng đến trước điện nhà vua bái yết, rồi tiến thẳng đến dưới chân núi Chu Sơn quân Vũ Ninh. Ngựa miệng phun lửa, thiêu cháy hết quân Ân. Trận đó Hổ Sơn Đại tướng quân múa long đao chém được Thạch Linh Thần tướng cùng với quân sĩ hơn 500 đầu. Khí giới vứt chất như núi. Một xe không quay được, một ngựa cũng không thoát. Giặc Ân thua to chạy toán loạn. Còn lại dư đảng chạy về nước Bắc. Khi ấy Thần Vương trở về đến tranng tổng Phù Xá huyện Kim Hoa lên núi Sóc Sơn cưỡi ngựa xông lên trời mây mà đi. Vua bèn bao phong làm Xung Thiên Phù Đổng Thiên Vương Thượng đẳng Phúc thần, có tích riêng.

Còn Hổ Sơn Đại tướng quân dẫn binh mã trở về triều bái Vua. Vua rất vui mừng bèn truyền trăm quan mổ trâu mở tiệc mừng, phong thêm các tướng sĩ công thần lớn nhỏ, việc bao phong các vị này có tích riêng.

Phong thêm là Hổ Sơn Lân hầu Hoàng tộc Đại vương. Thăng chức trị nhậm đạo Ái Châu, được ngoài mười năm. Từ đó đất nước thanh bình, trong phủ vô sự, vạn dân được no đủ, vui vẻ hát ca. Bốn biển đều một cảnh tượng thái bình. Ông đi du chơi bốn bể, trải xem núi sông. Hễ chỗ nào có danh sơn thắng cảnh ông đều đến nơi. Hoặc đàn sáo reo vui, thơ sách đối đáp đất trời, phượng hát loan ca, thanh sắc du dưa, tình tang bồng theo cảnh tam diệp, gió trăng năm hồ câu cá in dấu tiên, truy tìm cảnh hội sương khói, vạn nhà xe mây trở bước, nước xanh non cao, thánh Nam thần Bắc quanh năm cùng đất trời, ra vào phong cảnh trời Nam.

Khi ấy ông Hổ Sơn  đi đến đạo Hoan Châu, bèn lên dãy núi tên là Thái Công [Sơn] Hùng Lĩnh. Ông ngồi trên một chiếc bàn đá. Rồi thấy trời đất mù mịt, mư gió kéo đến. Bốn vật linh đều xuống thẳng đến chầu nơi ông. Lại thấy trăm thí đều chầu hai bên. Ông không bệnh mà tự hóa (tức là ngày mồng 6 tháng Hai). Được một lúc mưa gió tự yên, trời đất quang tạnh lại thì thấy mối gỗ xây thành một mộ lớn. Ngay hôm đó nhân dân ở nơi hóa cùng với nhân dân trang Hổ Sơn huyện Thiên Bản theo ông Hổ Sơn thấy ông đã hóa lấy làm sự lạ, trở về báo cho phụ lão nhân dân, xây sửa chốn miếu ở nơi cung cũ, lại làm biểu dâng tấu lên Vua. Vua nghe vậy rất thương xót vị đại thần, truyền quan đến nới hóa dựng đền chính ở trang Thái Sơn, lệnh cho nhân dân thờ.

Lệnh cho sứ thần mang sắc chỉ trở về trang Hổ Sơn tu sửa đền, lệnh cho nhân dân làm làng hộ nhi phụng thờ. Phong thêm là Thượng đẳng Tối linh Linh ứng Hổ Sơn Thái Sơn Hoàng tộc Đại vương.

Lại nói, từ sau khi hóa, cầu gió được gió, cầu mưa được mưa, có nhiều anh linh hiển ứng nên trải các đời đế vương Đinh, Lê, Lý, Trần, Lê có bao phong mỹ tự Thượng đẳng Phúc thần, hưởng lễ vạn đời, hương khói không ngừng. Cho phép xã Hổ Sơn tổng Hổ Sơn huyện Thiên Bản phủ Nghĩa Hưng thờ.

Phong thêm là Thượng đẳng Tối linh Linh ứng Hổ Sơn Thái Sơn Anh uy Tế huệ An trấn Hoàng tộc Đại vương.

Vâng khai các chữ húy cấm: Hổ Sơn, Thái Sơn các chữ nhất thiết cấm.

Các màu đỏ, màu vàng nếu nhân dân khi làm lễ không được mặc.

Ngày sinh thần của Đại vương là ngày 24 tháng Sáu. Chính lệ lễ dùng lễ tam sinh, rượu vàng, bánh dày, ca hát cho đến ngày 15 tháng bảy thì ngừng.

Ngày hóa thần của Đại vương là ngày mồng 8 tháng Hai. Chính lệ dùng lễ lợn đen, làm lễ, đánh cờ 3 ngày thì ngừng.

Ngày phong sắc là mồng 10 tháng Giêng. Lễ dùng tam sinh, ca hát ba ngày thì ngừng.

Ngày lệ Khánh hạ  là mồng 10 tháng Mười. Lễ dùng trâu đen, bánh dày.

Hoàng triều niên hiệu Hồng Đức đầu xuân ngày tốt Hàn lâm viện Đông các Đại học sĩ, thần, Nguyễn Bính vâng soạn.

Hoàng triều Vĩnh Hựu năm thứ 13 ngày mùng 6 tháng Ba Quản giám bách thần Tri điện Hùng lĩnh Thiếu khanh Nguyễn Hiền vâng chép.