Dịch từ bản khai Thần tích thần sắc làng Ngọc Lũ tổng Ca Đình phủ Đoan Hùng tỉnh Phú Thọ, sao chụp từ Thư viện Khoa học xã hội, ký hiệu TTTS 14135
Ngọc phả cổ chép về một vị công chúa âm phù triều Trưng nữ vương
Chi Cấn, bộ Trung đẳng
Chính bản bộ Lễ quốc triều.
Xưa Hùng Vương Sơn nguyên Thánh Tổ mở vận ứng đồ hơn 2.000 năm. Hùng Vương dựng nước, núi xanh vạn dặm lập nền cung điện đô thành vững mạnh, nước biếc một dòng mở ra đạo đế thánh vua sáng, mà cứu vật giúp người, thống quản 15 bộ, gọi là vị tổ đầu tiên của Bách Việt vậy. Có thơ rằng:
Sơ khai Nam Việt tự Kinh Dương
Nhất thống sơn hà thập bát vương
Thập bát thế truyện thiên cổ tại
Ức niên hương hoả ức niên phương.
Nghĩa là:
Ban đầu Nam Việt từ Kinh Dương
Thống nhất non sông mười tám vương
Mười tám đời truyền ngàn năm đó
Muôn năm hương lửa muôn năm hương.
Lại nói nước Việt xưa tới thời Đông Hán có người ở đạo Thanh Châu (xưa gọi là Thanh Hoa), ông họ Đàm tên Thự, vợ là Tạ Thị Điểm. Là gia đình nhiều đời có lễ, có học, nối đời trâm anh. Vợ chồng đều cùng có đức dày, chuyên tâm cố sức làm điều phúc, làm nghề thuốc cứu người, đem tiền tài đãi khách hào phóng nhất châu. Người dân ai ai cũng yêu kính. Khi ông tuổi đã gần 50, bà Tạ Thị hơn 40 tuổi, một đêm bà Tạ Thị nằm mộng thấy đi đến lâu đài của vua Triệu, được Hoàng hậu ban cho một chiếc trâm vàng. Bà Tạ bỗng tỉnh lại, biết đó là điềm mộng. Từ đó thấy trong người có động mà mang thai. Đến kỳ mãn nguyệt sinh hạ được một người con gái (thời gian sinh là ngày 15 tháng Hai năm Quý Mùi). Người con gái có dáng vẻ nghiêm chỉnh, nhan sắc đầy đặn, môi son má phấn, mắt phượng mày ngài. Vợ chồng ông rất yêu quý con gái. Lên được 3 tuổi cha mẹ gọi là Điện Ngọc Nga. Lúc ấy một hôm ông gặp một người xem tướng đến xem dung mạo của con gái. Người xem tướng đó nói rằng:
- Người con gái của gia đình ông không phải là tiên cung giáng trần thì tất là con vua sinh xuất. Sau này tất sẽ gia nhập vào dòng dõi nhà vua.
Người xem tướng bèn nói nên gọi là Nguyệt Điện. Nói xong người xem tướng đi ra ngoài cửa rồi tự biến mất. Vợ chồng ông nghĩ rằng đó là thần đến báo, từ đó gọi là Đàm Thị Nguyệt Điện. Đến khi nàng lên 7 tuổi ông bèn cho vào học với Lã tiên sinh. Học được 3 năm, nàng đã có trí tuệ thông minh, xuất khẩu thành thơ. Ông biết đó đúng là:
- Xứng đáng thay người con gái! Hiểu rõ đạo trời đất là ở đàm luận cung trăng.
Năm nàng lên 13 tuổi. Than ôi! Sự đồ thay đổi, hoạ không đến một mình. Cha mẹ bị bệnh, cùng một đêm theo nhau mà mất. Nguyệt Điện đau xót động trời, nhưng không thể làm gì được bèn chọn ngày lành làm lễ chôn cốt, giữ hương khói gia đường thờ phụng như nghi lễ. Đến khi mãn tang nàng được 18 tuổi, có dung mạo yểu điểu thục nữ, những duyên lành kết ước chưa được định kỳ.
Khi ấy cơ đồ họ Hùng đến lúc cuối, ý trời muốn dứt. Trải đến thời Đông Hán có Tô Định cất quân đến xâm chiếm lãnh thổ. Họ Triệu tàn thương, không người cứu giúp. Đến khi có người cháu gái Hùng Vương tên Trắc, là bậc nữ trung hào kiệt, là thánh thần trên đời, nổi oai hùng cất quân đến đánh. Đang khi ấy không có bậc nam nhi nào có tài thao lược. Vương vì trả thù cho chồng mà cùng với em gái khởi binh. Nữ tướng dẫn quân, thần linh phát động. Thế rồi Trưng nữ bèn cầu đảo Tản Viên Sơn Thánh, lại lập đàn cầu đảo bách thần ở cửa sông Hát Môn (nay thuộc xứ Sơn Tây). Bèn chúc rằng:
- Trời sinh con người là tông chủ của vạn vật trong đất trời, sinh linh có dòng dõi, cỏ cây có tương quan. Trải các đời đế vương trước đây là những bậc thiên tử thánh minh, triều đình có đạo yêu dân vì nước, đức hóa chuyên năng. Thiên hạ thanh bình, quốc gia vô sự. Nay có kẻ tộc ngoài là tên Tô Định, như loài dê chó quấy phá, lộng hành điên cuồng, bạo ngược nhân dân. Trời đất thần người đều căm phẫn. Thiếp hiềm chỉ là cháu của Hùng Vương trước đây, là một nữ nhân, nghĩ đến sinh linh, hoàng thiên rơi lệ. Ngày hôm nay đau lòng thương cảm mà trượng nghĩa trừ tàn bạo. Xin trăm vị chư tôn hội đàn chứng giám, giúp thêm sức cho Trưng nữ thiếp dẫn quân dẹp giặc, giữ nước cứu dân. Để thiếp khôi phục được cơ nghiệp trước đây của tổ tông, để các sinh linh được hưởng miếng cơm manh áo, đưa sinh linh khỏi chốn nước lửa, mà không phụ lòng của tiền nhân, thỏa sự linh thiêng miếu tiên hoàng, an ủi tổ phụ dưới nơi chín suối.
Chúc xong ầm ầm xuất hiện âm binh, ngàn hàng vạn đội. Lại truyền hịch đến các đạo, châu, huyện nước Nam, nam nữ ai có tài phụ giúp thì ngay lập tức chiêu mộ tráng binh dẫn đến cùng dựng nghiệp. Thế là Nguyệt Điện nghe được chiếu của vua bà thì nổi lòng nữ tướng bốn bể. Bèn chiêu mộ quân binh trong quân được hơn 200 người, đến thẳng nơi Trưng Vương tuyển người tài. Vương thấy Nguyêt Điện có trí tuệ tài cao bèn bái phong là Tiền đạo Tả tướng quân. Bà nhận chức quan này.
Trưng Vương cùng Tả tướng quân Nguyệt Điện cùng nhau cất quân hơn 2000 người trước tiên đi tuần phòng các nơi núi sông hai hướng Tây Nam. Ngày hôm đó quân bộ binh tiến đến nơi đầu trang Ngọc Lũ huyện Tây Lan phủ Đoan Hùng đạo Sơn Tây, cùng đóng quân ở tại đó. Vương cùng với Tả tướng quân xem thấy phong cảnh hữu tình, bèn truyền cho quân sĩ cùng với nhân dân xây dựng một đồn trại để chống quân Hán sau này. Nơi đóng quân dựng xong, Vương bèn truyền mổ trâu lợn, cáo tế các linh thần trời đất, khao hưởng nhân dân và quân sĩ. Đang giữa buổi ban ngày, bỗng nhiên gió lớn nổi lên, trời đất mù mịt, giữa ngày mà như đêm. Cát bay đá chạy, bật cây đổ nhà. Được một lúc trời sáng trở lại, thì hấy Tả tướng quân Nguyệt Điện đã biến hoá mất. Do sự việc kỳ lạ đó mà Vương thấy hoang mang, không làm gì được, bèn hô lớn:
- Ông trời ở trên cao có nghe biết vị trung thần đã hoá vì giúp ta không?
Vương trong lòng thấy mông lung, ngày đêm bàng hoàng. Đêm đó nằm ngủ đến cuối canh Ba, Vương mơ màng mộng thấy Tả tướng Nguyệt Điện đến báo rằng:
- Trời vốn nghe tỏ, đất vốn linh thiêng. Vua chính tắc tất có trung thần. Thần tự xin về âm phù theo vua lập công. Ngày sau được tỏ vị ngôi thần.
Nói xong thì bái tạ, đi ra ngoài mà biến mất. Ngày hoá thần là mùng 10 tháng Năm.
Vua kinh sợ tỉnh lại, biết là Tả tướng quân (tức người em Nguyệt Điện) là địa linh nhân kiện, đã hoá hiện để âm phù giúp nước, khi tỏ vị sẽ cùng được phối thờ. Sáng sớm hôm sau Vương bèn làm lễ cáo chúc xin các linh thần hiện ứng giúp đỡ. Ngay hôm đó Vương bèn gọi các cụ già ở trang Ngọc Lũ đến, báo cho làm nơi hộ nhi phụng sự. Nhân dân và các cụ già đều kinh sợ, bèn làm lễ xin được làm thần tử. Vương đồng ý, lấy người cường tráng khoẻ mạnh trong trang được 25 người làm gia thần thủ túc. Ngay hôm đó làm lễ cầu chúc. Vương cùng với các quân thần dẫn quân tiến thẳng đến đạo Kinh Bắc, tới đồn Tô Định ở Gia Lâm, chùa Lệ Mật, bốn mặt cùng tới. Vương bèn hô lớn tất cả ra sức chiến đấu. Rồi Vương ngửa mặt lên trời cầu khấn rằng:
- Trời hãy giúp ta, thần hãy giúp ta, thần Nguyệt Điện Tả tướng quân hãy giúp ta.
Trong phút chốc một đám mây đen từ trên trời hạ thẳng xuống giữa trận tiền. Ban ngày mà như đêm. Sấm sét nổ liên hồi. Vương bèn hô tướng sĩ ra sức chiến đâu, đánh phá một trận lớn, bắt được quan tướng của giặc hơn ngàn đầu. Máu chảy thuyền có thể đi, thây chất như núi. Thu được vô số khí giới, xe ngựa của quân Hán. Sau một lúc thì trời trở lại trong sáng. Quân của Tô Định còn lại thua không biết chạy đâu mà trốn.
Vương xây dựng 65 thành ở Lĩnh Ngoại, khôi phục hết đất đai nước Nam. Vương bèn cho dẫn quân tướng sĩ khải hoàn trở về, khao hưởng quân sĩ, ban thêm sắc tăng cấp theo công lao. Trưng nữ lên ngôi xưng vương. Nhân đó nói rằng:
- Giặc Định dẹp yên được cũng là có thần âm phù trợ giúp.
Bèn sai sứ ban sắc phong cho bách thần. Sắc phong tên hiệu gốc của thần, phong Nguyệt Điện Tế thế Hộ quốc Công chúa. Phong tặng Đoan trang Phù tộ Hiển ứng Phu nhân. Cho phép trang Ngọc Lũ trùng tu miếu điện để thờ. Vâng thay!
Từ đó về sau thần có nhiều linh ứng, nên có nhiều đế vương các đời phong thêm mỹ tự cho một vị Công chúa. Thời Trần Thái Tông có giặc Nguyên Khương đến xâm phạm, kinh thành bị vây hãm. Trần Quốc Tuấn vâng mệnh đi cầu đảo trăm thần ở các đền thiêng. Thần khi đó cũng có sự hiển ứng. Thái Tông bèn phong thêm cho một vị âm phù. Sắc phong Nguyệt Điện Tiên Nga Công chúa. Phong tặng Huệ hoà Gia hạnh Uyển mị Phu nhân.
Đến khi Lê Thái Tổ khởi nghĩa dẹp Liễu Thăng có được thiên hạ, Thái Tổ bèn phong thêm cho bách thần. Phong Nguyệt Điện Nga Hoàng Công chúa. Phong tặng Anh linh, sắc chỉ là Trinh nhất Từ tường Phu nhân. Ban cho trang Ngọc Lũ tu sửa miếu để thờ, làm nơi hộ nhi tại đó. Tốt thay, đẹp thay! Nhất thiết cấm các chữ huý kỵ là hai chữ Nguyệt, Điện, tối kỵ. Cho phép trang Ngọc Lũ được thờ.
Vâng khai các ngày tiệc sinh hoá cùng các sắc phục xanh, trắng khi làm lễ đều cấm. Cho phép trang Ngọc Lũ thờ theo lệ thức. Vâng thay!
Ngày sinh thần là 15 tháng Hai. Tiệc trên dùng cỗ chay, phẩm quả, bánh dày vuông. Dưới dùng thịt gà, thịt lợn, xôi rượu. Ca hát vui chơi 3 ngày thì ngừng. Đó là lệ chính.
Ngày hoá thần là mùng 5 tháng Năm. Tiệc lễ trên dùng mâm chay, hoa quả. Dưới dùng thịt gà, lợn đen, xôi rượu. Chiêng trống ca hát đều cấm. Khấn chúc thầm, một ngày thì ngừng. Đó là thường lệ.
Ngày lệ cầu phúc mùa thu tiệc vào mùng 7 tháng Tám. Trên dùng cỗ chay, phẩm quả, hoa quả các màu. Dưới dùng thịt trâu, thịt lợn, xôi rượu, soạn thành mâm cho 2 ban. Hai ngày thì ngừng. Ca hát tuỳ theo. Đó là thường lệ.
Năm đầu niên hiệu Hồng Phúc (1572) ngày tốt tháng đầu xuân, Hàn lâm viện bộ Lễ Đông các Đại học sĩ, thần, Nguyễn Bính vâng soạn bản chính.
Hoàng triều năm Vĩnh Hựu thứ 6 (1740) ngày tốt tháng giữa thi, Nội các bộ Lại tuân theo bản cũ vâng chép.
Hoàng triều năm Khải Định thứ 3 (1918) ngày tốt tháng cuối xuân vâng sao.
Quyển của địa phương được giữ trong đình gác phụng thờ.
Xã Ngọc Lũ vâng sao bản chính.
Lý trưởng Trần Văn Chi tuân sao.
