Phả chép về một vị công chúa âm phù triều Hậu Lý Thánh Tông

Chi Khảm, bộ Hạ đẳng. Chính bản bộ Lễ quốc triều.

Nước Việt từ khi trời đất mở núi sông, kế nối xe sách, chia giới theo sao Dực Chẩn, non nước chính khí. Trải từ triều Hùng Kinh Dương Vương vâng mệnh vua cha phân phong ở nước ta, lập nước mở nền. Đất đẹp Hoan Châu dựng kinh đô. Dãy núi Nghĩa Lĩnh sửa sang miếu điện. Truyền đến Lạc Long Quân lấy tiên nữ Động Đình, thấy mây lành năm sắc, sinh ra điềm trăm con trai, đều là bậc anh hùng trùm đời, đức độ hơn người. Bèn phân làm trăm thần sông núi mà đều hóa hóa sinh sinh khác thường, anh linh không phai. Đến nước Nam sau đó họ tộc nào có phúc lớn dựng nên cơ đồ, giữ nước cứu dân mà trị vì lâu dài đều là dòng dõi nhà họ Hùng vậy. Người đời sau có thơ rằng:

Hùng gia sáng nghiệp tối du trường

Nhất thống sơn hà thập bát vương

Nghĩa Lĩnh, Hùng Sơn tồn cựu [tích]

Lưu truyền hương hoả vĩnh vô cương.

Khi ấy cơ đồ họ Hùng đến lúc suy, ý trời muốn dứt. Trải qua các triều ở Trung Nguyên Tây Đông Hán, Ngô, Tống, Tề, Lương, Đường, Tuy đến khi nước Nam có bốn họ Đinh, Lê, Lý, Trần nổi lên, khai mở cơ đồ thì quốc thống từ ấy bền lâu. Xưa nước Việt thời vua Hậu Lý Thánh Tông, tên húy là Nhật Tôn, là con trưởng của vua Thái Tông, kế nghiệp tổ tiên gây dựng bồi đắp, nối tiếp sự hưng thịnh quốc gia. Trong tu sửa văn đức, ngoài phòng bị biên cương, cố sức hưng bình để yên Trung Quốc. Có lòng yêu dân, mở khoa chọn sĩ, để tuyển người tài. Dưỡng oai, nuôi khí để trừ giặc Chiêm. Khi ấy có quân Chiêm gậy loạn, khởi binh ở đất Khâm Châu ta, quân thủy bộ cùng tiến. Thế quân giặc vang dội. Vua rất lo lắng bèn triệu tập quần thần đến bàn bạc định kế sách tiến đánh quân Tống Chiêm. Thế là có một vị quan tâu rằng:

• Uy đức của Bệ hạ bao trùm cả hải ngoại, nước giàu quân mạnh. Nay có giặc Tống Chiêm gậy loạn đến xâm phạm đất ta. Chúng thần xin được thay Bệ hạ chọn lấy tướng tài, lãnh quân chia đi tuần các đạo để hưng chấn quân thanh, đề phòng bất trắc. Lại có lòng trời quý mến mà giáng hạ nhiều anh tài, các vị trăm thần sông núi thường xuất hiện, biến hóa oai thần để âm phù giúp nước. Bệ hạ không cần phải lo lắng việc đánh giặc này.

Vua nghe nói rất vui mừng. Ngay hôm đó truyền lập đàn cáo tế trời đất, trăm thần sông núi, rồi giao cho các tướng lĩnh quân thủy bộ đi trước để tuần phòng các đạo. Còn vua đích thân dẫn quân tiếp ứng phía sau. Ngay hôm đó các tướng dẫn quân thủy bộ đường đường xuất quân. Vua mới làm một bào thơ úy lạo quân sĩ:

Tam quân lẫm lẫm xuất trùng quan
Vạn lý tinh kỳ vạn lý an
Công tự nhạn mao khinh tử mệnh
Sự quân nhất tiết cảm từ nan.

Khi ấy vua dẫn hai ngàn quân tướng đi. Trên đường cờ xí gió thổi vạn dặm. Đầu thuyền chiêng trống vang động ngàn non. Đi khắp bốn phương để yên định thiên hạ. Lên núi ngắm cảnh, nhàn chơi hải đảo. Một hôm vua tiến quân đến khu Mạnh Tân trang Bình Lâm huyện Yên Phú phủ Từ Sơn đạo Kinh Bắc (xưa gọi là phủ Vũ Ninh). Lúc đó mặt trời đang chính giữa trưa. Vua nhìn xa thấy một vùng đầm có cảnh sơn thủy hữu tình bèn đi dạo xem bốn hướng. Bỗng thấy một người con gái, tuổi độ đôi mươi, dung mạo đẹp đẽ, nhan sắc phi thường, ngồi một mình ở bên bờ đầm, hát cười thầm. Vua lấy làm lạ, hỏi rằng:

• Nhà người là ai mà lại đường đột ở đây như vậy? Hãy tâu thật thì sẽ không bị tội.

Người con gái tâu rằng:

• Thiếp vốn cũng là con gái họ Hùng trước đây, vâng mệnh thiên đình trấn trị ở nơi địa phương này, sống tại trong đầm. Tên hiệu là Ả Thuần Nương. Nay nghe Bệ hạ thân chính dẹp giặc, thiếp vâng chiếu Thiên đế muốn đến gặp, tự xin âm phù dẹp giặc lập công. Đến sau yên bình để được tỏ ngôi này.

Nói xong thì biến mất. Khi đó là mùng 7 tháng Giêng. Vua lấy làm là, liền gọi các cụ già đến hỏi cho rõ. Khi ấy cụ già tâu rằng:

• Khu chúng thần đúng là hay thấy có sự hiển hiện khác thường. Hoặc hiện hình ở trong khu. Hoặc dẫn người nơi đường. Người không may bị hại vô số nên mới lập một ngôi miếu nhỏ ở trên đầm mà phụng thờ. Ngày rằm mồng một đều thắp hương đèn, thấy rất linh ứng. Nhưng không biết tên hiệu như thế nào.

Vua nghe vậy truyền cho nhân dân làm lễ bái yết. Rồi vua dẫn quân thẳng đến Khâm Châu,, đánh một trận. Quân Tống Chiêm thua to, bỏ chạy. Vua dẫn quân khải hoàn trở về, mở tiệc mừng lớn, phong thêm cho các tướng sĩ theo thứ tự công lao. Nhân đó vua nói:

• Quân Tống Chiêm dẹp yên được cũng là nhờ có thần âm phù trợ.

Vua bèn phong thêm trăm thần. Sắc phong tên thờ tên thần. Phong Ả Thuần Nương Công chúa, tặng phong Thanh ảo Nhàn uyển Thủy Tinh Phu nhân. Cho phép khu Mạnh Tân trang Bình Lâm đón mỹ tự về dân lập miếu thờ. Vâng thay.

Lấy  các ngày 15 tháng Hai và tháng Tám làm chính lệ xuân thu.

Năm đầu Hồng Đức ngày tốt đầu mạnh xuân, Hàn lâm Lễ viện Đông các Đại học sĩ, thần, Nguyễn Bính vâng soạn bản chính.

Hoàng triều Vĩnh Hữu năm thứ sáu ngày tốt giữa thu, nội các bộ Lại lại tuân theo bản cũ vâng chép.

Dịch theo nguyên văn chữ Nho từ bản khai thần tích thần sắc làng Thư Lâm tổng Xuân Nộn huyện Đông Anh tỉnh Phúc Yên, trang 1004 – 995, số hiệu TTTS 11629 hiện lưu tại Thư viện Khoa học xã hội.