Ngọc phả sự tích Quốc mẫu Tây Thiên Tam Đảo tối linh từ

Dịch từ bản Ngọc phả chữ Nho chép tay hiện đang lưu ở đền Hóa Tây Thiên, xã Đại Đình, Tam Đảo, Vĩnh Phúc.

20190508_084143

Bản quốc toàn dân kính hiệu Ngọc phả sự tích Quốc mẫu Tây Thiên Tam Đảo tối linh từ
Truyền lại để đời sau thờ phụng.

Nước Việt Nam ta, tổ quốc vua Hùng, ngày 12 tháng 7 năm Mậu Thìn (tức là năm 1988), tỉnh Vĩnh Phú, huyện Tam Đảo, xã Đồng Tranh, thôn Phù Liễn, Nguyễn Văn Ánh tuổi 76 phụng kính Thượng đẳng Thánh mẫu, chấp bút rõ ràng thừa sao chính bản Ngọc phả sự tích Tây Thiên, y như trước đây truyền lại, theo trước phụng sự đền thiêng quốc mẫu Tây Thiên.
Chuyện bày tới mai sau trong văn thờ tích thiện thường giúp yên giáng ứng, sắc phong chung đúc trạng nguyên tới nay, bậc tôn kính giúp nước cứu dân, lên ngôi rồng, cùng nhau mãi ngưỡng vọng phật thánh, cúi lạy bậc kính tôn.
Theo ở chính sự của bản xã Đại Đình, thôn Sơn Đình nguyên có tục trọng vọng bái Thánh mẫu Tây Thiên, đảo tất thông, cầu tất ứng, giáng phúc nhiều ơn, mọi người đều có phúc. Nên họp tại Đền Thượng, hội nghị Đền Đông trên lầu. Các chức sắc mục, trên dưới tiến đến, cùng một lòng tôn quý Ngọc phả phụng sự, sửa sắp tôn sùng đền Thánh mẫu, phụng sự ngàn năm, oai thiêng rộng lớn, cùng với các công trình, cố lấy tài mà chép truy lại xem cây lớn cội rễ thế nào để làm thành Ngọc phả. Hàng ngàn người chư tôn tín thiện, tăng thêm lòng lành, sinh điều hội họp, mong giáng phúc, được kết quả thành đủ, thời nay lập thành phủ miếu, truyền quốc danh cổ tích, phụng sao cho đời sau truyện cổ Tam Đảo sơn Trụ quốc mẫu Đại vương.

Nước Việt xưa Hùng Vương đóng đô trị nước, lấy hiệu là Văn Lang. Khi đó ở đảo Tây Thiên, phủ Đoan Hùng, huyện Tam Dương, xã Đông Lộ, trong xã có một Trưởng ông của xóm tên Phiêu Hùng, tuổi gần 40 mới lấy bà tên Lũy Tây. Trưởng ông là con người khí trượng, khôi ngô, thể hiện người anh hùng khoáng đạt, 40 tuổi vẫn còn như trẻ, thuộc dòng dõi Hùng Vương theo như Ngọc phả. Trong một ngày ông bà nằm mộng là hành du lên trên núi Tam Đảo, đến chùa Tây Thiên ngủ lại, dâng hương cầu đảo, mật khấn ở trong chùa. Trong ngày đó họ nằm chờ cầu ứng mộng. Đến khoảng ngoài canh ba khi đang mơ màng, chợt thấy trong người bàng hoàng, bên góc có mây ngũ sắc bay vào chùa. Hương khói đầy phòng, nghênh đón mây lành. Trong mây vàng hiện lên một dải tinh mỹ bay lượn trong mây. Trước sân chùa thấy một khối mây trắng, xa lập một quần tiên 7, 8 người đều mặc xiêm áo. Người thì ca hát, người thì nhảy múa, người thì gảy đàn, người thì ngâm thơ quanh bà Đào Thị. Đến lúc trời mờ sáng thì bay về phía Tây. Bà tỉnh lại mới biết đây là ứng mộng lành.
Từ đấy trở đi chuyển động tâm thần, mang thai hơn 14 tháng, đến ngày mồng 10 tháng 5 năm Giáp Thân sinh hạ một người con gái. Lúc mới sinh trong phòng khí sáng huy hoàng, ánh hồng sáng lạn, sắc mặt tươi tốt. Cả nhà đều biết trước sau đây là kỳ nhân giáng hạ từ Cửu thiên. Lên 3-4 tuổi, yểu điệu sánh phượng, mặt sáng như mặt trời bởi thời phượng. Nhan sắc như phượng, được bồi thêm nét thang tĩnh, có vẻ chim sa cá lặn, như hoa nhường nguyệt thẹn, mọi mặt đều đáng ca tụng.
Sáu tuổi đã thông thạo văn ấn, được mệnh danh là Thẩm, húy là Nhược Cảm. Trưởng ông và Thái bà rất mực yêu thương, chăm sóc. Tới năm 11-12 tuổi không có môn nữ tắc, nữ công nào không tường tận. Lại có tài năng võ nghệ, binh thư thao lược, các môn cưỡi ngựa, múa kiếm không có môn nào không thông thạo. Thực là người con gái anh hùng hào kiệt. Từ thời Đường Ngu đến đó chưa có ai có trí bằng.
20 tuổi đã anh hùng dũng mãnh, tài lược cầm quân. Người đến cầu đều là các bậc hào kiệt trong huyện. Đều thấy là một lãng tử hùng kiệt, vẻ ngoài tốt lành rõ ràng, có thuật thần tiên, một lúc vừa là thần, là thánh rành rành, lại vừa là chúa vừa là tiên, biến hóa thần thông, xuất nhập nhiều đường, không phải là dạng nhân gian thông thường. Trong xã đều gọi là bậc đệ nhất đại phu. 
Thời bấy giờ có giặc nước Ngô xâm lăng, trong nước hết sức lo sợ. Hùng Vương có chiếu loan báo trong thiên hạ, kêu gọi ai là anh hùng giải phóng nước Ngô Thục tới mùa xuân thu, thiên hạ yên bình, cứu nhân gian thoát cảnh binh đao, yên nước nhà khỏi cảnh hồn kinh phách lạc, lo sợ đầy rẫy.
Kim Nương nghe thấy chiếu chỉ liền tức tốc kêu gọi người bản bộ, xã Động Lộ 50 người, Quan Nội 150 người, xã Sơn Đình 100 người, xã Quan Ngoại 150 người, xã Quyết Trung 10 tráng sĩ, cùng với các nơi đến tập hợp ở huyện đường, được tất cả 3000 tráng sĩ, theo về Phong Châu, Việt Trì, xin được vào yết kiến Hùng Vương.
Hùng Vương thấy là một đại tài, bèn giao tinh binh 10 vạn, ngựa chiến 3 ngàn, cùng 50 bộ quân thủy theo diệt phá Ngô Thục xâm lược. Kim Nương thống chế thủy bộ quân, vào tháng 2 ngày 29 ra quân dẹp giặc trước. Nàng lệnh hành trình từ kinh thành tiến quân chia thành 3 đạo. Một đạo tinh binh 3 vạn, ngựa mạnh 1 ngàn, từ Phong Châu tiến đến đạo Hưng Hóa, phủ châu Ngưu Giang, cùng với quân nữ Ngô Thục quyết chiến. Một đạo hộ quốc chống Ngô Thục, binh hùng 5 vạn, danh tướng 1 ngàn, ngựa 3 ngàn, cùng nhau từ sông Ấn đến sông Mã trực chiến cùng với quân Ngô Thục. Một đạo cuối hộ quốc giúp Hùng, 4 vạn ẩn binh, ngựa 24, tướng 1 ngàn viên, tiến đến Sóc Sơn tuân lệnh phân tán thành 3 vạn cùng giao chiến với quân Ngô Thục. Ba đạo vạn binh mã cùng tiến đánh, gặp tại chiến trường, giết được quân giặc Ngô Thục rất nhiều. Quân Ngô Thục đại bại, vứt bỏ giáo giáp, bỏ chạy về động của mình, về sau không dám quay lại xâm chiếm.
Kim Nương rút quân về phòng ngự, quay về triều đình. Hoàng đế thấy việc quốc sự vui mừng, bèn mở tiệc. Các tướng sĩ Tây Thiên được ban quan tước. Kim Nương được phong là Tam Đảo Sơn Trụ Quốc Mẫu Đại vương. Ngày 28 tháng 2 toàn huyện quê hương bái giá.
Tương truyền rằng Kim Nương đã dẹp được giặc Ngô, lập công lớn, cùng các tướng bản bộ và binh mã về quê, mổ trâu dê đãi quân sĩ, bái tạ cha mẹ, mời các phụ lão, anh hùng hào kiệt đến ăn mừng.
Ngày tháng qua đi, Thái ông Thái bà tuổi đã ngoài 80, không bệnh mà mất. Kim Nương làm lễ an táng cha mẹ vào ngày 10 tháng Giêng.
Công chúa lúc nhàn rỗi đi ngắm sơn thủy giải khuây, đến các nơi, liền truyền cho tổng xứ, tức là xã Quan Nội lập làm tả cung, Quan Đình và Nhân Lý là nơi thân thuộc lập hữu cung, xã Quyết Trung lập là hạ cung. Lại phụng sự đến núi Tam Đảo, miếu Tây Thiên, ngự tại trong đình, bỗng thấy mây năm sắc từ trên trời hạ xuống, phủ khắp một bên gian phòng. Lại có một vị thiên sứ từ trong mây xuất hiện nói rằng tuân lệnh Thượng Đế triệu Công chúa về triều. Công chúa liền về nhà tắm gội rồi Công chúa cùng với thiên sứ bay về trời.
Những gì còn lại được phụng thờ các đời ở miếu Tây Thiên. Lưu truyền thờ phụng. Sĩ Nông Công Thương một lòng cầu đảo, tất được ứng nghiệm, nhân gian lưu truyền là ngày 11 tháng 2.
Do có công phù Hùng diệt Ngô Thục, phù Đinh Lê, nên được sắc phong Quốc mẫu Đại vương, gia tặng sắc phong làm Tam Đảo sơn Trụ quốc mẫu đại Đệ nhất Thượng thượng đẳng Phúc thần. Xuân thu bốn mùa làm quốc tế, vạn năm cùng với đất nước nhớ ghi, lập miếu đình lưu truyền ngàn thu, vạn đời. Từ Đinh Lê Lý Trần đều đồng lòng thờ phụng Thánh mẫu Đại vương của thần điện Nam Bang. Thiên hạ đồng lòng cầu đảo, cầu lộc được lộc, lưu thông, cầu bình an, cầu phong chức, an cư lạc nghiệp, giúp nước cứu dân. An cư lạc nghiệp, vạn vạn đời nước Nam không quân giặc xâm chiếm, cả nước hòa bình. Đình nhận được quang vinh truyền đời đời, ngày sau đều cảm nhận được tiếng thơm xưa nay.

Văn Tây Thiên Quốc Mẫu

Bản văn chép bằng chữ Nôm lưu tại đền Hóa, Tây Thiên năm 1988.

Tay Thien

Phụng kính lòng tiên cẩm mệnh vận tuần thánh mẫu giáng đàn chứng minh.
Tối anh linh Tây Thiên tú khí
Tả Phù Nghi hữu thượng Bồng Châu
Vạn dân thiên hạ khấu đầu
Quốc gia này cũng sở cầu mộc ân.
Ông bà trưởng giả lão tuần
Dân hiền trướng ngọa, kiệm cần lo âu.
Lễ sở cầu nhất tâm kính tiến
Lòng chí thành thấu đến hoàng thiên
Sắc sai thánh mẫu chúa tiên
Rẽ năm mây xuống kết liền trần gian.
Chốn thiên ban thu bà lóng lánh
Phóng hào quang giáng sinh trần cảnh khi nay
Da ngà mắt phượng mày ngài
Tiên nga miệng nở hoa (tóe) mây tuyết điểm
Nghệ thi thư không kiếm thanh minh
Gần xa nô nức yến anh
Tin đi thư lại khắp danh Tấn Tần.
Nào có để bụi trần vướng vít
Lánh cõi trần vui thú chốn tiên
Tiên cung vứt chiếc áo vàng
Hô phong hóa phép áo liền ra
Ba mảnh lưu vực đình nhà
Mảnh bay làng Mạ, mảnh ra Xuân Đình.
Tự nhiên anh linh chính ngự
Tiếng đồng khấn cả đâu đâu
Ai muốn lên cầu Tiên Chúa
Lên Tây Thiên dục tú anh linh
Thạch Bàn quấn khúc hồi long
Thánh cung chính vị, Chấn cung thượng tòa
Đại bao la long chầu hổ phục
Cầm phượng thụy mênh mông cửa đền
Chín suối bao quanh bên gành chim điểu
Trống canh vang trong truyền loa ếch thú
Khêu ếch trong thành đánh mõ giao canh
Chim thời đánh phách đánh sênh
Thú cầm hoa quả tiến trình đài phi.
Sóc vọng kỳ triều thần bái mệnh
Các triều thần chư tướng tôn nghiêm
Bốn mùa hoa quả trên cành
Dưới khe nước tựa hình quân reo.
Thủa Hùng triều tới nơi lục đại
Hiếm lo hoàng tử chưa sinh
Hùng vương tu lễ tiến trình
Nguyện xin Hoàng tử giáng sinh nơi đời.
Thánh mẫu tới nơi ngọc bệ
Giáng chúng sinh chung thủy kết duyên
Thánh tự ra kết chúa tiên
Sẽ cho hoàng tử duy truyền nơi ngôi.
Thư giao lai đằng hoằng như khí
Sánh cõi trần vui thú chốn tiên
Cứ trong ngọc tỉ duy truyền
Sắc phong Thánh mẫu chính tiên đền rồng.
Phù quốc tộ đại hồng đại lộc
Câu phàm dân đại đức bi lê
Vương sĩ quân thần khẩn đảo
Vánh canh khuya mộng báo phân minh
Phạm Lê đôi ả chí tình
Lam Sơn khởi nghĩa giúp thành Lê quân.
Sắc phong quốc mẫu nguyên huân
Phúc sinh đệ nhất nước thần anh linh.
Địa phương truy, truy truyền kế thế
Ức vạn niên quốc tế linh từ
Trước là bái tạ vua cha
Sau lại quốc mẫu cùng là chư dinh.
Tối anh linh Thạch Bàn điện thượng
Mẫu Tây Thiên thánh thượng đoan trang
Ngôi rồng chính lập đền vàng
Bên chùa bên miếu rõ ràng uy nghi
Hai bên khe thênh thênh nước chảy
Trước cửa đền suối ấy Giải Oan
Du du phóng bộ ngàn quan
Từ từ bước khoan khoan gót ngọc
Suối Giải Oan nước trong như lọc
Tẩy trần ai vứt đục sạch rồi
Cảnh Tây Thiên là cảnh bầu trời
Khi nhàn hạ dạo chơi du lịch
Trong sườn non róc rách nước khe
Vẳng tai nghe sênh phách nhịp nhàng
Đủng đỉnh lên chơi chốn Thạch Bàn
Trông nước chảy tuần hoàn khuất khúc
Lên chốn ấy biến màu tuần tục
Rất ngàn quan đưa tứ túc từ
Thanh nhàn hướng cảnh cõi thừa dư
Cõi tốt nhất một tòa thiên tạo
Ai là kẻ chân tu đắc đạo
Lên Tây Thiên Tam Đảo mà tu
Ai ơi chớ ngại công phu
Dốc lòng thành kính cũng như một lòng
Dù ai có bệnh kêu van
Đến cúng cửa mẹ thời can cửa nhiều
Khó điều nhất trai tồn tẩy
Lại nhờ mẹ chẩy anh trung
Tả hà đức hiếu linh từ
Dốc lòng thành kính cũng như một lòng
Mẫu ban công cùng là tiếp lộc
Hóa cho ngọc đúc tiền xe
Mong tuổi thọ cao cả hải Bắc
Lại nhờ mẹ ngọt nước trường sinh
Già thời mạnh khỏe tinh nhanh
Trẻ thời đến tuổi công danh gặp thời.
Chớ lo gì vạn niên vận thủy
Dốc một lòng khẩn đảo cho chuyên
Cầu trai trai ắt được hiền
Có khi cầu gái gái lên nữ tài.
Gặp phải khi thời hoạn nạn
Động đất khó con lắm thay
Lễ khi kịp phải đặt bày
Thỉnh mời thánh mẫu ngày dày chứng minh.
Mẹ hành binh hô phong hoán vũ
Đâu đấy đều vui thú thảnh thơi
Mẹ cho hạ cũng như xuân
Phong đăng hoa cốc muôn dân thái hòa
Trước cửa tòa đua nở
Trên đền rồng đã khái ngang ca
Tiêu thiều nhã nhạc vang vang
Tiếng tơ tiếng trúc tiếng đàn chen nhau
Gảy mấy câu tình tang tích tịch
Thú hữu tình tích tịch tình tang
Có khi bà ngự đài ngang
Vào ra ba dốc, khi sang ngũ hồ
Khi hò hô bà dạo chơi bát cảnh
Khi lại ngồi bát cảnh tiên bang
Khi bà sang chốn tuần hoàn
Khi lên thượng đế luận bàn quốc gia
Nước du hòa mà dân xã thịnh
Đâu đấy đều nhập thiện Thuấn Nghiêu
Anh linh tự cổ chí triều
Sắc phong thánh mẫu chính tiên đền rồng.

 

 

 

 

 

 

 

Hồn Trương Ba, xương da hàng thịt

IMG_0392.JPG

Sách báu Vua Trời
Bổ sung của huyện Đường Hào, xã Liêu Hạ

Triều Lý năm Long Thụy thứ hai (tức năm Tống Nhân Tôn hiệu Chí Hòa thứ hai), người huyện Đường Hào, xã Liêu Hạ là Trương Ba, ba đời tu thiện, thích uống rượu, cờ cao nổi tiếng trong nước, như thần tiên giữa người trần vậy. Khi đó có người nước Bắc là Trọng Huyền, nghe tiếng của Ba, đánh xe đến lều, cùng Ba đấu trí. Ba chơi cờ thấy thế thắng Huyền, mới có lời đại ngôn rằng: Thắng thua đã rõ, có là Đế Thích cũng khó phân giải. Bỗng thấy một ông cụ đầu bạc, cầm một cây gậy đến mách cho Huyền đi thế cờ như vậy. Ba vô cùng sợ hãi, lấy cớ đi uống nước mà rời chiếu. Ba đi ngay vào vườn, bẻ cau, chuối xanh làm vật hiến tế, sắp xếp vuông vắn. Cau chuối còn đang xanh, dâng lên, thì cau trở nên tròn lớn, chuối trở nên chín vàng.
Ba chắp tay nói: Tiên ông từ đâu tới đây? Cờ pháp tối cao, nguyện được biết danh tính để tôn sư nhận sự giảng dạy. Ông lão nói: Ta là Đế Thích của cung 33 cõi trời. Nhân đó lấy trong tay áo mấy nén hương mà tặng, rồi nói: khi có việc gấp, đốt hương này, ta sẽ đến cứu giúp. Ba cùng Huyền lại dập đầu bái. Ngửng đầu lên đã không thấy người. Ba liền hầu giá, cất hương quý đi. Vài năm sau Ba chết, qua được trăm ngày, vợ con nhớ tới việc hương thần, mới cầm đốt hương.
Đế cưỡi mây giáng hạ, hỏi rằng: Chồng bà chết được bao lâu rồi? Đáp rằng đã ngoài trăm ngày. Đế lại hỏi trong làng này có ai mới mất không? Đáp rằng có người đồ tể mới mất được vài ngày. Đế lập tức gọi Tam phủ Công đồng tới hoàn hồn Trương Ba nhập vào thân thể của người đồ tể. Sau đó hai gia đình vợ con tranh nhau vì thân hình đồ tể mà tính nết của Trương Ba (ngạn ngữ có câu rằng: Hồn Trương Ba, xương da hàng thịt, là chỉ việc này). Sự việc được bàn luận khắp nơi. Ngưỡng nhờ ơn của Vua Trời đã tái sinh nên dựng miếu ở xã Liêu Hạ, hướng Càn, cùng với người trong làng thờ phụng Vua Trời và Tam phủ.
Tới triều Lê Thái Tổ khai quốc, đến cầu đảo ở đền Vua, bình được giặc Liễu Thăng, cung tạ ơn trời. Triều Mạc Thái bảo Đà quốc công gặp tai nạn, đến cầu đảo, được sự bảo hộ, đã trùng tu lại điện báu, kính cẩn làm lễ tạ, cho phép xã Liêu Hạ (thôn Đình Sơn, thôn Nho Lâm) cùng với hai xã Thư Thị, Thổ Cố, theo lệ phụng thờ, nước đảo dân cầu, linh thiêng rất mực. Mùa xuân năm Kỷ Tị, Đồng bình chương sự Thái tể Vinh quốc công Hoàng Anh mắc bệnh, sai người đến cầu, cũng được âm phù, bệnh thuyên giảm. Đã cho làm lại cột mái, tô cột vẽ tượng, đáp tạ ơn sâu.
(Chép đầy đủ theo Bảo kính huyên tâm thượng tập).

Phiên âm:
Phụ Đường Hào huyện Liêu Hạ xã. Thiên Đế bảo lục

Lý triều Long Thuỵ nhị niên (tức Tống Nhân Tôn Chí Hoà nhị niên), Đường Hào huyện Liêu Hạ xã nhân, Trương Ba, tam thế tu thiện tính thị tửu, dịch cao thông quốc, diệc thần tiên trung nhân dã. Thần hữu Bắc quốc nhân Trọng Huyền, văn Ba danh, thặng hưng tạo lư, dữ Ba đấu trí. Ba chi kỳ thế, ký thắng vu Huyền, hựu đại ngôn viết: thắng phụ dĩ thành, tuy hữu Đế Thích diệc nan phân giải. Hốt kiến nhất bạch tẩu, chấp cung trượng chỉ kỳ Huyền viết, hành thế như thử. Ba đại kinh, ẩm thủ tỵ tịch, sư sự chi. Tức nhập viên trung, chiết tân lang thanh tiêu hiến chi, kỳ phương chiết dã. Tân tiêu lang do tại bào trung, cập hiến, tắc lang dĩ viên đại tiêu dĩ hoàng thục hỹ. Ba củng thủ vấn viết: tiên ông hà xứ đắc lai, kỳ pháp tối cao, nguyện tường tính danh, đắc thừa sư giáo. Tẩu viết: ngã thị thượng giới tam thập tam thiên cung Đế Thích. Nhân thủ tụ trung hương sổ châu tặng chi, vị viết: hữu cấp, thiêu chi, ngã lai tương cứu. Ba dữ Huyền khể thủ tái bái. Đài đầu dĩ vô nhân hỹ. Ba tức phụng giá, hương trân tàng chi. Sổ niên Ba mệnh cố, kinh kỷ bách nhật. Thê tử truy ức thần hương sự, tận tướng thiêu chi.
Đế đằng vân giáng hạ, vấn viết: nhữ phu vong kỷ hà thần. Đối viết: ngoại bách nhật. Đế vấn nhữ hương hữu tân vong bĩ. Đối viết: hữu đồ trung, vong tài sổ nhật. Đế tức triệu Tam phủ công đồng, hoàn Trương Ba hồn, nhập đồ trung hình thể. Hậu lưỡng gia thê tử giao tranh, tắc hình đồ nhi tính Ba (ngạn hữu chi viết: Hồn Trương Ba xương da hàng thịt, cái chỉ thử dã). Thủ đàm vô địch, ngưỡng hạ Thiên Đế tái sinh chi ân, nãi thiết miếu Liêu Hạ xã chi càn phương, hiệp dữ hương nhân, phụng sự Thiên Đế cập Tam phủ.
Chí Lê triều Thái tổ khai quốc, kiền đảo đế từ, bình Liễu Thăng chi khấu. Cung tạ thiên ân. Anh triều Thái bảo Đà quốc công, ngộ ta,i kiền đảo, ngưỡng mông bảo hữu, trùng tu bảo điện, cung hành tạ lễ, chuẩn hứa Liêu Hạ xã (Đình Sơn thôn, Nho Lâm thôn) cập Thư Thị, Thổ Cốc nhị xã, y cựu phụng sự, quốc đảo dân kỳ, nhẫm trứ linh ứng. Kỷ Tị niên xuân, Đồng bình chương sự thái tể Vinh quốc công Hoàng Anh bệnh, bình nhân kiền đảo, ngưỡng hạ âm phù, bệnh giả dĩ khởi. Nhất tân đống vũ, đan doanh khắc dũng, đáp tạ hồng hưu (kiến Bảo Kính huyên tâm thượng tập, diệc cụ lục yên).

Nho văn:

附唐豪縣遼下社天帝寶籙
李朝龍瑞二年(即宋仁尊至和二年)唐豪縣遼下社人張巴三世修善性嗜酒奕髙通國亦神仙中人也辰有北國人仲玄聞巴名乘興造廬與巴鬪智巴之棋勢既勝于玄又大言曰勝負已成雖有帝釋亦難分觧忽見一白叟執恭杖指示玄曰行勢如此巴大驚飲手避席師事之即入園中折新榔青蕉献之其方折也新蕉榔猶在胞中及献則榔已圓大蕉已黃熟矣巴拱手問曰仙翁何處得来碁法最髙願詳姓名得承師教叟曰我是上界三十三天宫帝釋因取袖中香数株贈之謂曰有急燒之我来相救巴與玄𥡞首再拜擡頭已無人矣巴即奉這香珍藏之数年巴命故經己百日妻子追憶神香事盡將燒之
帝騰雲降下問曰汝夫亡幾何辰對曰外百日帝問汝鄊有新亡否對曰有屠中亡纔数日帝即召三府公同還張巴魂入屠中形體後两家妻子交争則形屠而性巴(諺有之曰魂張巴昌䏧行𦧘葢指此也)手談無敵仰荷天帝再生之恩乃設庙遼下社之乾方協與鄉人奉事天帝及三府
至黎朝太祖開國䖍禱帝祠平柳昇之宼㳟謝天恩莫朝太保佗國公遇災䖍禱仰蒙保佑重修宝殿㳟行謝禮準許遼下社(亭山㭙儒林㭙)及書柿土穀二社衣舊奉事國禱民祈稔着灵應己巳年春同平章事太宰荣國公黃攖病伻人䖍禱仰荷隂扶病者以起一新棟宇丹楹刻桶答謝洪休(見宝鏡煊心上集亦具錄焉)

Sách báu Vua Trời

IMG_5835

Phủ Khoái Châu, huyện Thiên Thi, trang La Trừng, trại Trì La

Sách báu Vua Trời

Xưa kia Nam Việt Hùng Vương khai sáng, vua tổ lập nền, mười tám đời truyền, hơn hai ngàn năm, ngọc sáng thái bình, âu vàng vững nước. Hậu Trần tiên sinh có thơ rằng:
Sơ khai Nam Việt từ Kinh Dương
Nhất thống núi sông mười tám vương
Thánh kế thần truyền còn thiên cổ
Hai ngàn năm lẻ vạn năm hương.
Đây là tổ của Bách Việt, là thời thịnh vượng thái hoà.
Cháu của Kinh Dương Vương là Chiêu Vương, đóng đô ở Việt Trì, sông Bạch Hạc, tên nước là Văn Lang. Chiêu Vương là người khoan nhân, trí tuệ, tôn sùng Phật pháp, kính sự thánh thần, chăm lo lấy dân làm gốc, được gọi là bậc hiền quân. Thời đó trong nước yên bình, trong phủ vô sự. Nhân dân vui vẻ, sung túc, đàn hát. Thiên hạ hưởng cảnh tượng thái bình.
Con trưởng của vua đi ngao du thiên hạ, khi tới đất quận Sơn Nam, phủ Khoái Châu, huyện Thiên Thi, trang La Trừng, trại Trì La, một ngày thấy gió táp mưa sa, trời đất mù mịt, ngày giống như đêm. Dân Trì La khiếp sợ, không dám ra đường. Trong khoảnh khắc trời đất sáng trở lại. Bỗng thấy một cây đại thụ bay đến dựng đứng ở chính giữa khu đất đầu rồng, dài hơn một trượng. Mùi gỗ ngào ngạt, cành lá sum xuê. Dân Trì La tâu việc lạ lên triều đình. Chiêu Vương loan giá xem xét, biết cây bạch đàn tím này là linh mộc, đây là điềm đại cát. Vua liền truyền cho dân Trì La lập đài lộ thiên, bày lò hương, hàng năm hương đèn thờ cúng vậy. Dân được lệnh phải chăm sửa.
Vua hành lễ cúng trời, loan giá về cung. Từ đó nước cúng dân cầu, trai giới thành tâm, đến dưới cây gỗ thiêng cầu nguyện cho đất nước được mưa thuận gió hòa, dân gian giải bệnh cầu thai, rất linh ứng.
Sang đời Hùng Vương thứ mười truyền cho Tạo Vương làm vua. Cây thiêng ở Trì La đã trải qua hơn bảy trăm năm, cành lá vẫn tươi tốt. Trời xuân tốt lành tháng hai ngày mồng một, chỗ cây thiêng trời đất mờ tối, mây bay năm màu, dây lửa quấn phủ, linh mộc có ba vòng hào quang sáng chói, mưa gió mù mịt. Dân Trì La dân kinh sợ phủ phục. Khi trời sáng lại, nhân dân đến xem thì thấy một dấu chân người lớn ba bộ in trên thân cây. Trên bệ thờ lộ thiên hương tự cháy bốc mùi thơm ra xung quanh. Nhân dân Trì La dân lấy làm kinh dị, lại tâu về triều đình. Tạo Vương loan giá đến xem, cho là vì hoàng gia có đức thịnh, tất có thánh nhân xuất thế, sẽ bảo vệ quốc gia, chắc chắn không phải điều tầm thường. Vua lập tức truyền dân sở tại lập chùa tự thờ cúng, khiến cho nhân dân, nước nhà có việc cầu đảo sẽ thành. Vua hành lễ rồi loan giá về triều. Từ đó nước cúng dân cầu, hương đèn không dứt.
Lại nói, Vua có một người họ hàng (là con gái Hy Vương) tên là Minh Hoa công chúa, nhan sắc đẹp lạ, dáng dấp tuyệt thế, môi son má phấn, mắt phượng mày ngài, bản tính như hoa, yêu kiều không nhiễm tục trần, từ lúc sinh ra chỉ ăn chay, thích mùi vị của hương hoa. Chín tuổi ở triều đình tự nguyện xuất gia theo Phật. Hy Vương thấy con gái thành tâm mộ Phật, truyền xây chùa ở trong cung điện theo ý nguyện. Từ đó công chúa chay trường theo Phật, tinh thông Phật pháp.
Tới khi Tạo Vương lên ngôi, công chúa được tôn làm Thế tôn Bồ tát. Năm 71 tuổi công chúa nghe nói ở Trì La có cây linh mộc, trong có một người khổng lồ, xưa vua truyền cho lập chùa thờ cúng, lòng thơm luyến cảnh, truyền giá du xuân, đến nơi thì mặt trời đã về tà. Công chúa ngửa lên xem cây thiêng, chợt hiện ra một con rắt lột từ trên trời rơi xuống quấn lấy công chúa Minh Hoa ba vòng. Công chúa sợ hãi nép xuống, bàng hoàng như mơ. Bỗng thấy mặt trăng mặt trời đều rơi xuống nhập vào mồm mà nuốt hết. Trong phút chốc con rắn lột bay lên không biến mất. Công chúa chợt tỉnh lại, quay về vương phủ. Trăm ngày sau Công chúa do đó mà có mang. Chỗ dấu chân người khổng lồ trên cây thiêng cũng tự nhiên phình lớn, to như mặt trăng mặt trời, thường có mây bay năm màu, che phủ trên cây thiêng. Mọi người đều lấy làm lạ.
Công chúa Minh Hoa có mang được 7-8 tháng thì Tạo Vương truyền vào cung đình, nói: Chín tuổi theo Phật, tới nay đã đã hơn bảy mươi năm, đã làm Bồ tát, sao lại vui ham hoa nguyệt, để tiếng cười cho nhân gian. Công chúa giải bày chuyện khi đến xem cây thiêng có con rắn lột quấn thân thành thực tâu lên. Vua không tin, giáng đi đất Ô Lý (tức là đất Chiêm Thành).
Sau mấy tháng người dân Trì La thấy ở chỗ cây thiêng ban đêm nghe tiếng gió phần phật như tiếng sấm, trên cây thiêng sáng láng, giống như ánh lửa. Chỗ gỗ phình to lại càng thêm lớn. Người dân trại bẩm tâu sự việc. Vua cho là yêu quái, liền truyền lập đàn nhiều bậc ở giữa cung đình, cúng tế tắm gội trong ba ngày liền, triệu tập các tăng ni cùng trăm quan làm lễ cầu đảo.
Vua khấn: Quả nhân thấy cây quái này cùng với công chúa bảy mươi tuổi có mang, không biết họa phúc ra sao. Do đó tấu cáo lên Hoàng Thiên, bách thần, chư phật, khẩn nguyện tốt xấu cho ứng mộng, để lòng trần biết được huyền cơ. Tối hôm đó lúc giữa canh hai, Vua lờ mờ chợp mắt, thấy mây lành năm màu, điện ngọc lưu ly, cung rồng rực rỡ, lầu phượng huy hoàng, Ngọc Hoàng ngự ở chính giữa, bách quan tề tựu đông đủ. Bỗng nghe Ngọc Hoàng truyền phán quan giữ sổ Thiên đình gọi Tạo Vương tới sân.
Ngọc Hoàng mắng rằng: Bây giờ thời vận đã đến lúc gặp cực, dưới thế giới ba mươi ba cõi trời nhiều tai ương kỳ dị, tật bệnh đói khát, chết chóc đầy đường, âm dương hỗn tạp, giặc yêu quỷ đến thật nhiều. Thiên đình lo lắng cho dân chúng hạ giới nên giao mệnh cho Đế Thích Đề Hoàn Thiên vương ứng thai vào cây thiêng bạch đàn, lại mệnh cho Đông Quang chủ bộ, Tây Quang chủ bộ hai vị đầu thai vào công chúa Minh Hoa, giáng sinh nhân thế, cùng giúp Đế Thích Thiên Vương trừ giặc quỷ ở Nam Châu, cứu tật khổ cho nhân gian, mà duy trì kéo dài mạch mệnh của quốc gia. Quân vương như thế mà lại giáng biếm Công chúa. Nay do đã biết chí thành cầu đảo, phải ngay lập tức đón Công chúa về cung thì miễn cho tội này. Vua tỉnh giấc, kinh sợ, hành lễ bái tạ, lập tức lệnh cho đình thần đón công chúa Minh Hoa về lại phủ điện. Vua thân ra đón tạ, kính lễ sự đó. Lại sai Thủy tào phán quan Diêm La bộ soái (Xét Diêm La bộ soái cũng là dòng dõi Hùng Vương, con cháu trăm trứng từ Long Vương. Cha là Hùng Độ làm Đế thủ Bộ chủ. Mẹ là Vũ Thị Đoan, mơ thấy giao long mà có mang thần. Tới năm Quý Tỵ tháng mười, ngày mồng mười sinh ra Diêm La công, lấy tên là Đà. Năm mười bốn tuổi ông đã văn võ kiêm toàn, anh hùng cái thế, dũng lược hơn người, đứng trước sóng cả như đứng trên đất bằng. Vua cho mời vào triều nhận chức, thi thố nhiều tài lạ, được cất nhắc làm Chưởng quản thuyền rồng Lạc Long tướng quân. Năm mười chính tuổi Vua sai làm tướng dẫn quân đánh giặc Diêm La ở ngoài Nam Hải. Ông phụng mệnh trị được chúa Diêm La, lại được triệu về triều làm Chưởng bình Diêm La nguyên soái, Thuỷ đạo đại tướng quân, lại nhận mệnh phó nhậm trấn cửa biển, làm Thuỷ đạo chủ bộ) đến trại Trì La nơi có cây thiêng, trông coi việc hương đèn, đợi xem điềm ứng ra sao.
Vừa được một năm thì nhân dân trong thiên hạ gặp nhiều tai ách, tật bệnh, yêu tà làm loạn, chiếm khắp nhân gian. Trời đất mù mịt, không phân ngày đêm, dưới sông biển là giao long, trên rừng núi là hổ báo, quấy nhiễu làm hại nam nữ. Lại có quỷ Mũi đỏ, thần Ma sói, khởi binh làm loạn, thường ăn thịt người, uống máu người, vào lửa không cháy, vào nước không chìm, có khi bay lên không nghênh chiến, có khi giáp công dưới nước. Quân lính tới ba mươi vạn, biến hiện thật vô cùng, cướp giữ Đông Tây Lưỡng Quảng, sáu mươi châu, đều là đất giặc quỷ. Triều đình ra đánh đều bị hại phần lớn, quan tướng không có phương sách. Vua rất lo lắng, nhớ tới việc Hoàng thiên báo mộng là ba năm sau nước sẽ có giặc quỷ, quả nhiên là nghiệm, mà Thiên vương giáng thế, giúp nước cứu dân, chưa thấy xuất hiện.
Vua lại cho lập một đàn tế, trai giới cầu đảo trời đất trong ba ngày. Năm Giáp Tí tiết xuân tháng Giêng ngày mồng 9, cái bọc trên cây thiêng ở Trì La đã qua ba năm, bỗng nghe có tiếng sét đánh thình thịch (một tiếng từ ba năm), trời rung đất chuyển, mưa gió tối tăm, giữa ngày mà như đêm. Người dân Trì La kinh sợ, nằm rạp xuống mà xem, thấy mây tụ năm màu, bao trùm trên cây thiêng, hào quang sáng lòa, khí lành rực rỡ, sao trời cùng tụ, rồng phượng bay quanh, bầu trời vang tiếng véo von, nhã nhạc tấu hài hòa. Chốc lát một tiếng nổ vang rền, ánh lửa phóng ra bốn phía. Cây thiêng vỡ tan bay lên trời, chỗ bụng bào trên cây vỡ ra, xuất lộ 2 bọc, nước chảy ra đều thành nước ngọt, chỉ còn lại một khối dài ba bốn thước, cứng như sắt đá, khối nước có một bọc, mây năm màu phủ ở trên.
Diêm La vương kinh dị, phụng tâu về triều đình. Vua thân hành đến chỗ bọc thai, nghênh đón về cung điện, truyền lập lầu rồng ở trước sân, đặt bọc thai ngọc tím, thường có mây năm màu phủ ở trên. Vua cùng trăm quan trai giới hành lễ, cầu nguyện Thiên Vương xuất thế, để giúp nước nhà, để hết tai biến.
Tháng Giêng ngày mười lăm bỗng thấy trời đất mùi mịt, trên lầu bọc thai phóng hào quang bốn hướng, khí lành rực rỡ. Bọc thai tự nổ một tiếng kinh động trời đất. Vua cùng trăm quan sợ phục trước lầu, ngưỡng xem thấy Đế Thích Thiên Vương ngự tại đầu rồng trước lầu, mây lành năm màu, đầu đội mũ bình thiên, thân khoác áo rồng, tay cầm kim bài.
Minh Hoa công chúa mang thai đã 3 năm, một tiếng nổ lớn, bỗng có hai người xuất ra từ trên đầu Công chúa, hình dáng cao lớn, tướng ngũ nhạc triều thiên, tam đình bằng phẳng, mặt đỏ như mặt trời, to lớn đường đường, áo bào năm sắc, khăn ngọc chói ngời, tay cầm long đao, đứng hai bên phải trái Đế Thích Thiên Vương.
Công chúa hóa thân chỉ còn 2 búi tóc, một búi ở bên Đông Quang, một búi ở bên Tây Quang. Chốc lát bóng mây tan đi. Trời đất lại sáng. Vua cùng trăm quan bái hạ. Bỗng nghe Đế Thích Thiên Vương truyền tả hữu hai ông rằng: Thiên đình lệnh cho ta giáng sinh ở Nam Châu, giúp vua nay trừ lũ quỷ, hãy nhanh chóng tuyển tướng điều binh theo ta dẹp giặc, không được trì hoãn. Hai ông phụng mệnh lập tức triệu Diêm La bộ soái dẫn một ngàn thiên binh diệt giặc. Nhị công lại hô lớn một tiếng, hai búi tóc bỗng nhiên biến hóa. Búi thứ nhất biến thành Ngựa lửa, thân dài chín thước, ông Tả cưỡi. Một búi khác biến thành Lân ngọc, ông Hữu cưỡi. Ba vị (Vua Trời và hai ông) tiến trên không trung. Diêm La hành quân theo đường thuỷ, tiến đến chỗ quân giặc. Hai ông huy đao vang lừng, tiếng thét lẫm liệt như sấm, hào quang phóng bốn phía. Thiên binh cùng vùng dậy tấn công. Ngựa lửa, Lân ngọc phun lửa. Quân thuỷ của Diêm La tiếp chiến. Mây mưa mờ mịt. Giặc quỷ kinh sợ, tan tác, tất cả biến thành tro bụi. Chỉ có quỷ Mũi đỏ không thể tự biến, chém được ngàn đầu, mang về kinh đô. Lũ hổ báo, giao long, yêu quái nhất loạt đều dẹp yên.
Tháng Sáu ngày mồng mười Đế Thích cùng hai ông bay lên năm tầng mây mà hóa. Diêm La bộ soái trong hôm đó liền về triều tâu lại chuyện. Vua nghe vậy than thở mà rằng: Nhân dân đã được chuyển họa thành phúc, chuyển tai ương thành tốt đẹp, kính thánh đức mây lành ngày tốt, liệu trời đất khí hòa gió xuân, ơn dày Vua Trời cùng hai vị đại pháp lực xoay chuyển càn khôn. Vua bèn truyền xây điện ở trong sân rồng, thờ phụng ba vị, đáp tạ ơn thần.
Tháng Sáu ngày hai mươi chín Diêm La công xuống thuyền rồng đi Phong Châu, đến sông Tam Kỳ thì sóng gió nổi lên. Diêm La công thân biến thành rắn, dài hơn mười trượng, bò thẳng xuống Tam Kỳ mà hoá sinh bất diệt. Tướng sĩ liền về triều đình, phụng tâu lại sự việc. Vua liền lệnh cho đình thần tới Tam Kỳ hành lễ, lập đền thờ phụng. Lại truyền sửa sang tượng thần ba vị cùng tượng Diêm La công, đón vào bảo điện, ngày tháng phụng thờ, cầu đảo linh nghiệm. Vua lệnh giá đến trại Trì La, trước lập hành cung, coi xem địa hình, rồng như hình con rắn lớn, thế sông uốn lượn như rồng bao quanh. Vua ngự ở chỗ cây thiêng, thấy một mảnh đất thực là rồng, khu dải bảy sao, sau đầu mũ ngọc, trái phải lớp lớp cùng quay đầu hướng về. Trái phải có giếng mắt rồng, cá bơi hướng chầu, sao vàng đứng vững, dải Ngân bao bọc, ngựa trời quỳ, hoa sen nở, giữa gian ba sao cùng mặt trăng mặt trời chợt dậy, thành một vùng đất quý trời tạo.
Vua truyền lập đền ở chính giữa đầu rồng, dựa Quý hướng Đinh, thế sông chầu bên trong, núi sao ứng theo bên ngoài. Lại truyền chọn lấy loại gỗ bạch đàn tím cẩn kính tạo tượng thần Đế Thích Thiên Vương để thờ. Tiếp truyền lập chùa ở chỗ đất hình rồng. Làm xong thì cho phép trại Trì La hai giáp Đông Tây ngày tháng lo hương đèn, miễn cho việc binh lương. Xuân (tháng Ba ngày 10), thu (tháng Chín ngày 12) làm lễ quốc tế. Ban cho 30 quan tiền, đặt 12 mẫu ruộng thờ, tuân theo mà thờ cúng. 6 trang trong trại (An Canh, Liễu Cầu, La Trừng, Trại Thung, Cổ Lễ, Lưu Xá) đều được miễn đóng binh lương, hàng ngày giúp thờ cúng ở đền Vua Trời tại Trì La.
Vua đề thơ rằng:
Trì La thắng địa rất oai linh
Xứ xứ chầu về kính đế đình
Thiên Đế giáng sinh di tích đó
Vạn năm hương lửa quốc gia lừng.
Vua quay giá về cung, tặng phong Tam thiên thiên Giới nội Đế Thích Đề Hoàn Đại phu Ngọc bệ hạ, Nhật Quang Thiên tử Thánh vương, Nguyệt Quang Thiên tử Thánh vương là ba vị thiên thần thượng đẳng và Diêm La bộ soái Môn tiền Tôn thần.
Lại truyền rằng, Hùng Vương truyền mười tám đời tới Tình Vương không có con, nhường ngôi cho An Dương Vương. Tương truyền ở Ái Châu (tức Thanh Hóa nay), phủ Thuận Thiên, huyện Lôi Dương, xã Biện Sơn có ông Phạm Đạt đến quận Sơn Nam đóng quân, lấy bà Lục Nương họ Đinh của trại Trì La, nhờ cậy ba bốn năm. Vợ chồng ra sức làm việc thiện. Hơn bốn mươi tuổi chưa mơ thấy điềm gấu rắn. Một bữa ông nói với vợ rằng: Tiên tổ nhà ta đều xứng là gia đình thiện đức, tôn trọng ngũ luân, ban phát cho người nghèo khó. Tôi và bà đều làm việc nhân, tu đức, không dám vì mình hại người, chưa mảy may phạm tội ác nào, bồi đắp quả thiện lâu dài, mà chưa thấy được hương quế, hoặc do đạo nhân nghĩa còn thiếu sót nên ý trời còn chưa tỏ. Tôi nghe nói điện Vua Trời giúp dân giúp nước, cầu là được, vạn sự như ý. Tôi cùng bà thành tâm cầu tự, nhạn bay mong mỏi, sao cho thỏa nguyện bình sinh. Theo ý đó hai người đến đền cầu tự.
Đêm mộng thấy thần nhân báo rằng: Ta thích đánh cờ, ông có biết chơi cờ không? Ông Phạm trả lời là thần vốn không biết chơi cờ. Thần nhân nói: Cờ là cốt yếu của họa phúc, sự huyền vi của trời đất, người trần khó biết. Ông đã thành tâm cầu tự, ta xét gia đình ông có phúc lớn lắm, nên ưng cho ông quân cờ đá là quân Xe và quân Tướng về làm của quý trong gia đình. Dứt lời đem trao cho. Ông Phạm vui mừng nhận kính cẩn nhận lấy và bái tạ. Tỉnh lại, yên lặng suy nghĩ, nhà ta phúc hậu, Hoàng Thiên sẽ ban cho con cái. Vợ chồng hành lễ bái tạ rồi về.
Sau mấy tháng bà Đinh có mang. Qua sáu bảy tháng thì ông Phạm nghe rằng người chú ruột của mình qua đời. Vợ chồng lại đến đền làm lễ, sau đó về Biện Sơn để giúp mai táng.
Năm Kỷ Mùi tháng 3 ngày 9, ánh sáng lành tỏa khắp xã Biện Sơn, phu nhân sinh hai con trai, mặt mũi khôi ngô sáng sủa, tư chất lẫm liệt, hàm én mày ngài, mắt phượng hình rồng, tay dài quá gối, chân có 7 túm lông, được đặt tên là Đá Công và Dũng Công.
Đến năm tám tuổi trí dũng siêu quần, theo học Ngô tiên sinh. Sau mấy năm tam lược lục thảo của Bách gia chư tử đều thông thuộc (Hoàng Thạch trao cho Trương Lương binh thư có 3 phần Thượng, Hạ, Trung là Tam lược; Binh thư của Thái Công có Rồng, Hổ, Văn, Võ, Báo, Khuyển là Lục thao), văn võ toàn tài, bạn bè đều sợ phục.
Hai ông tuổi trẻ, cha mẹ mất sớm, có người họ tộc Võ có uy thế trong ấp thấy hai ông có kỳ tài nên nuôi dưỡng trợ giúp, định gả con gái cho, nhưng hai ông không theo. Họ Võ thấy hai ông cương dũng, cho đi bắt trộm cướp. Hai ông theo kẻ gian đến huyện Thiên Thi, quán ngoài Trì La thì trời đã tối, cổng làng đã đóng. Hai ông nhìn xa thấy bên ngoài có một cung quán (tức là hành cung nơi Tạo Vương từng ngự khi đến đây), bèn nghỉ ngơi ở đó.
Đêm đó dân các họ tộc ở Trì La đều nằm mơ thấy một vị quan lớn quần áo chỉnh tề, thân cưỡi ngựa hồng, tùy tùng đi theo mấy chục người, tiến thẳng vào trong ấp, triệu các chức sắc của ấp đến nói: Ta tuân lệnh của Đế Thích Thiên Vương, là Long thần của đất này. Hiện đang có hai vị quý nhân được Thiên đình cử đến đây, là phúc thần, đang ở hành cung bên ngoài. Dân ấp các người mau ra bái kiến, đón về, không được chậm trễ.
Người dân trong ấp tỉnh mộng, nghe bên hành cung ngoài phảng phất có tiếng người, như đang có rất nhiều binh mã. Mọi người đều kinh sợ, tụ tập nhau báo lại, kể đầy đủ giấc mộng, không hẹn mà cùng nhau mở cửa ra ngoài nơi quán, thấy hai vị đang ngủ say. Mọi người cùng đồng thanh hỏi: Hai vị ở đâu tới đây?
Hai ông dậy trả lời rằng: Chúng tôi vốn là con của gia đình họ Phạm, đến tìm hỏi người thân thuộc bên họ ngoại. Người dân trong ấp biết đây là con của nữ họ Đinh, chưa chịu bái phục, đồng tâm tôn kính phụng dưỡng ngay, còn muốn xem đạo trời ra sao. Hai ông ở quán ngoài mấy tháng thì dân ấp gặp bệnh dịch. Dân làm lễ cầu trời đất lại mộng thấy quan quân tới chỗ dân cư nói: Trời cao đã lệnh cho Long thần báo mộng ấp này đón quý nhân làm phúc thần, mà lại dám nghi ngờ. Thiên đình mới phạt ấp các người không được yên đó. Dân ấp tỉnh lại sợ hãi, vội đón hai ông, kể lại 2 giấc mộng, làm lễ bái mừng.
Bốn năm năm sau, sự việc như thần báo, hai ông tuổi mười bảy, mình cao mười thước, anh hùng kiêu dũng, tay có thể nâng sắt đá ngàn tạ, đi xa trăm dặm nhẹ như hồng mao. Khi đó Thục Vương có giặc Đại Man, đông hàng chục vạn, chiếm giữ Tuyên Quang, Cao Bình, Hưng Hóa. Triều đình đánh không dẹp được. Vua truyền hịch tìm người tài. Hai ông tham gia ứng thí, văn võ tài năng vô địch. Vua liền cho người anh làm Bình Man Đô nguyên soái Đại tướng quân, người em làm Thiên Quan Nguyên soái Đại tướng quân, cấp cho năm mươi vạn tinh binh diệt giặc. Hai ông tuân lệnh, chiêu mộ con cháu các gia đình hào kiệt làm bộ hạ thân cận, cộng được một ngàn ba trăm người (các họ tộc ở Trì La đã theo hai ông dẹp giặc là Nguyễn Hào, Nguyễn Tá, Đinh Vãn, Đinh Tấn, Đinh Sĩ, Đinh Giảo, Phạm Mai, Phạm Vị, Hà Thưởng, Đỗ Bân, Đỗ Đán, Trần Kế, Đào Quý, Lê Thưởng, Đặng Hoàn, Đặng Tố, Giả Đoan, đều là những tì tướng, lính tốt). Ngay hôm đó chia thành các đạo quân, tiến vào đất giặc, đại chiến một trận. Quân Man thua to, chém được 3 tướng Man, hơn ngàn thủ cấp, thu hết cờ trống khí giới, đem về kinh đô. Vua nghe vậy rất vui mừng, truyền hai ông vào dự tiệc mừng. Hai ông xin phép được về yết bái hai bên nội ngoại. Vua đồng ý, ban cho vàng bạc, châu báu, nhung lụa, mỗi thứ mười thăng, cùng voi ngựa, binh sĩ theo về quê quán.
Hai ông về yết tạ ở từ đường, mở tiệc mừng, rồi lại về quê ngoại ở Trì La. Tháng Ba ngày 15 yết tạ ở từ đường bên ngoại, truyền cho tu sửa cung quán (tức là nơi đã tạm trú qua đêm trước đây) để làm chỗ bày tiệc. Đến hành cung mở tiệc mừng, tự đem năm ngàn quan tiền để sửa chữa đền chùa Vua Trời. Hai ông nói với dân Trì La rằng: Chúng tôi cùng các phụ lão bên quê ngoại là có tình, cũng là nghĩa thầy trò, thân lại thêm thân, trời cho như vậy. Chúng tôi có mười thoi vàng giao cho dân ấp làm tiền công để mua thêm ruộng vườn xung quanh làm như hành cung. Sau này chúng tôi mất, thì nơi nay bày yến tiệc sẽ là nơi thờ phụng. Phụ lão đều đồng ý như vậy.
Hai ông làm thơ rằng:
Trời đất sinh ta vốn có tình
Danh lưu nhân thế tử như sinh
Trì La hương lửa ngàn xuân vẫn
Sinh đã vinh mà tử cũng vinh.
Lại có thơ rằng:
Giúp cho đất nước dựa vào dân
Vạn cổ cương thường có tấm thân
Đến xứ núi sông ta ở cảnh
Một vùng cá nước vạn năm xuân.
Hai ông đến bái tạ đền Vua Trời rồi về triều gặp Vua, xin cho nhận trại Trì La làm nơi thang mộc. Vua đồng ý. Phong cho người anh là Thái Bảo Quốc, đổi người em làm Thiên Cung Bảo Điện tướng quân. Quán ngoại Trì La một thời nổi tiếng. Gian điện Vua Trời rực rỡ. Thần thường hiển linh cùng Trương Ba (người huyện Đường Hào, xã Liêu Hạ, vốn là thần tiên giáng thế) đánh cờ ở đất này, là nhờ hai ông đã thành tâm thờ cúng mà thần giáng phúc.
Hai ông làm quan qua hơn mười năm. Tới thời Triệu Úy Đà ở Sơn Nam đánh Thục Vương. Vua lệnh cho hai ông đánh dẹp, cùng với Đà giao chiến ba bốn năm. Quân Đà thua nhiều lần, chỉ còn chờ phân thắng bại. Đà giả xin hòa. Vua đồng ý. Hai ông cố can ngăn vì nuôi hổ để họa. Vua không nghe. Hai ông xin được về quê. Vua đồng ý. Hai ông từ biệt ra về, than rằng: Thế nước nguy rồi. Bèn về đất Trì La.
Tháng mười hai ngày 25 đến đền Vua Trời, vào sau đền rồi hóa. Ngày đó mọi người nhìn xa thấy bên đền có sợi dây lửa dài mười trượng bay lên không biến mất. Người dân trại đem chôn cất. Mối đất bồi lên mộ, mọi người đều lấy làm lạ. Vua thương tiếc tướng hiền lương, truyền sửa sang hành cung để thờ, tặng phong mỹ tự cùng với đất nước:
Phong Hiển thánh Linh thông Đại vương.
Phong Đại quan Bảo điện Đại vương.
Lại kể rằng: Uý Đà nghe hai ông đã mất, liền trực tiếp cầu hôn con gái Thục Vương lấy con trai mình là Trọng Thủy. Vua đồng ý. Trọng Thủy lấy trộm nỏ thần Linh Quy hủy đi. Vua đánh cùng Đà đại bại. Đà chiếm được Nam Bang, thâm oán hai ông, phá hủy đền thờ, thu lại sắc chỉ, ấp dân phải lưu tán.
Nhà Triệu truyền được bốn đời, tới Tập Vương thì thế nước suy nhược. Đông Hán Quang Vũ chiếm được đất Nam, sai thần là Tô Định làm thái thú Nam Châu. Định là kẻ tham lam, giết hại huyện lệnh Thi Sách, là chồng của Trưng nữ Vương (Trưng Trắc, Trưng Nhị vốn là dòng dõi Hùng Vương, nay ở tại Phong Châu, chị em đều có kỳ tài). Trưng nữ khởi binh đánh Tô Định, báo thù chồng. Đại tướng Huệ Lực tích cực theo chiến trận để báo thù cho cha (Huệ Lực là con của huyện lệnh Đường Hào, cha bị Tô Định giết, mẹ lúc đó có mang chạy đến ở trong chùa La Trừng, sinh ra Huệ Lực theo Trưng nữ báo thù cho cha). Huệ Lực đầu tiên đóng doanh trại ở trại Trì La, mật cầu ở đền Vua Trời để được âm phù giúp đánh quân hung tàn. Ban đêm mộng thấy hai Thiên tử tay cầm long đao nói: Chúng ta tuân lệnh Vua Trời giúp vua dẹp giặc. Liền tiến binh, chém được Tô Định. Hơn năm mươi thành đều quy phục. Trưng Vương lên ngôi, mở tiệc mừng công.
Huệ Lực giúp dân Trì La tạo lại đền thờ Hai vị và đền Vua Trời. Một tối, Huệ Lực cùng dân Trì La đều mơ thấy thần nhân báo trời giáng cho cây gỗ dâu ở trước đền, nên dùng đó để làm tượng Nhật Quang, Nguyệt Quang Thiên tử. Khi đến đền xem thì đúng là thấy có cây gỗ dâu đặt ở cửa đền, đem vào trong đền. Lại thấy hai con rắn dài hơn một trượng, toàn thân vảy năm màu ở dưới tượng hai vị Thiên tử. Huệ Lực truyền lấy gỗ dâu tạc thành tượng hai vị Thánh vương. Mở tiệc mừng lớn, lệnh hợp nhất trang La Trừng và trại Trì La, giáp Tây phù giá Nhật Quang Thiên tử, giáp Đông phù giá Nguyệt Quang Thiên tử. Việc xong tâu về triều. Trưng Vương lại khen tặng ba vị thiên thần thượng đẳng: Tam thập tam thiên Đế Thích Đề Hoàn Thánh đế Bệ hạ, Nhật Quang Thiên tử Thánh Vương, Nguyệt Quang Thiên tử Thánh vương. Cùng với Đá Công, Dũng Công, Diêm La Công, đều phong làm bản thổ thành hoàng. Còn các tộc tì tướng làm thần bộ hạ thủ điện. Cho phép Trì La hương đèn thờ cúng. Trải Đông Hán, Ngô, Tấn, Tống, Tề, Lương, gồm ba trăm bốn mươi chín năm, Nam Bang có bốn họ Đinh, Lê, Lý, Trần khai sáng hồng đồ, đế đức giúp nước giúp dân, đều rất linh nghiệm.
Trần Thái Tôn có con gái là Huyền Trân công chúa, được gả cho chúa Chiêm Thành để báo ơn cũ. Chúa Chiêm mất, bầy tôi muốn đem đốt Công chúa trên giàn lửa. Trần Thái Tôn nghe vậy lập tức cầu đền Đế, làm lễ cầu gió. Công chúa xuống thuyền rồng chạy ra ngoài biển. Gió lớn thổi buồm giúp lánh nạn thoát khỏi. Sau này công chúa Thiều Ninh lại đến đền cầu tự, bỗng thấy hai búi tóc đặt hai bên trái phải của đền. Nhân dân tâu rõ việc ấy lên. Thái Tôn lệnh cho đình thần đến đền làm lễ, truyền để búi tóc vào hai cái hộp, chôn ở phía dưới hai vị Thánh chủ. Lại tưởng nhớ tới ngày trước công chúa Minh Hoa (người sinh ra hai vị Thiên tử), hai búi tóc là điềm lành. Bèn truy tặng mỹ tự cho ba vị thượng đẳng cùng các tôn thần bản thổ. Trải triều Trần 12 đời đến Lê Thái Tổ, Tiền Lê Hậu Lê, đều có giúp nước ích dân, đế vương các đời xưa đều truy tặng mỹ tự, hương lửa ngàn thu cái đức ấy.
Đại học sĩ Nguyễn Bính phụng soạn.
Lại ở huyện Thiên Thi, xã Liễu Cầu có hai chị em vì loạn lạc vào đến nước Ai Lao. Họ mật cầu Vua Trời bảo hộ. Bỗng nhiên thấy đi bộ như bay, về tới quê quán. Khi đến làm lễ tạ, việc xong thì hình hài biến mất, chỉ còn hai búi tóc lưu lại (xem Lĩnh Nam trích quái).
Tháng Sáu ngày 12 (14 xã đại hội làm lễ ca hát).

IMG_5036

Thiên Đế bảo lục

Phiên âm bản thần tích Thiên Đế bảo lục của đền Thiên Đế ở Cầu Váu, Vĩnh Khúc, Văn Giang, Hưng Yên.

Thien De bao luc

Phụ Khoái Châu phủ Thiên Thi huyện La Trừng trang Trì La trại

Thiên Đế bảo lục

Tích Nam Việt Hùng Vương khai sáng, thế tổ triệu cơ, thập bát thế truyền, nhị thiên dư tải, thái bình ngọc chúc, quốc thế kim âu. Hậu Trần tiên sinh hữu thi vân:
Sơ khai Nam Việt tự Kinh Dương
Nhất thống sơn hà thập bát vương
Thánh kế thần truyền thiên cổ tại
Nhị thiên dư tải ức niên hương.
Cái Bách Việt chi tổ, thái hoà chi thịnh hội dã.
Kinh Dương Vương tôn Chiêu Vương, đô vu Việt Trì Bạch Hạc giang, quốc hiệu Văn Lang. Chiêu Vương khoan nhân trí tuệ, tôn sùng Phật pháp, kính sự thần chi, chuyên vụ dưỡng dân vi bản, thế xưng vi hiền quân dã. Thị thần hải nội thăng bình, phủ trung vô sự, nhân dân ngu cấp túc chi quản huyền, thiên hạ ngưỡng thái bình chi cảnh tượng. Đế tử chính tông nhàn du thiên hạ, thần Sơn Nam quận Khoái Châu phủ Thiên Thi huyện La Trừng trang Trì La trại chi địa, nhất nhật kiến phong vũ tiêu tiêu, thiên địa hối minh, nhật trung dĩ dạ. Trì La dân khiếp cụ, bất cảm xuất môn. Khoảnh khắc thiên địa tình quang, hốt đại thụ phi lai lập tại long đầu thổ ấn chính cục, trường nhất trượng dư. Thụ hương phức uất, chi diệp tinh thông. Trì La dân dị chi phụng tấu đế đình. Chiêu Vương loan giá đế quan nãi tri tử bạch đàn chi linh mộc dã . Vương ám hỷ quốc thế hưng long, thiên sinh linh mộc, thử đại cát triệu dã. Tức truyền Trì La dân lập lộ thiên bệ, trí nhất hương lô tuế thần hương đăng phụng tự yên. Dân phụng mệnh tu lý.
Vương hành lễ tế thiên, loan giá hồi điện. Tự thử quốc đảo dân cầu, trai giới chí thành, tựu linh mộc hạ khẩn nguyện quốc gia kỳ tình đảo vũ, dân gian nhương bệnh cầu thai, linh ưng như hưởng hỹ.
Đãi chí Hùng Vương thập thế truyền Tạo Vương ngự cực. Linh mộc tại Trì La kinh thất bách dư niên, chi diệp y nhiên. Mậu thịnh xuân thiên nhị nguyệt sơ nhất nhật linh mộc xứ thiên địa hôn hoàng, vân đằng ngũ sắc, hoả thằng toàn nhiễu, linh mộc tam tạp hào quang, thiểm thước phong vũ hôn mê. Trì La dân kinh phục, tu hoán, thiên địa tình quang. Nhân dân tụ quan nãi kiến cự nhân tích tam bộ ấn nhập mộc trung. Kỳ lộ thiên bệ chú hương giai tự băng vấn. Trì La dân kinh dị tái phụng tấu đế đình. Tạo Vương loan giá quan chi dĩ vi hoàng gia đức thịnh, tất hữu thánh nhân xuất thế, dĩ bảo quốc gia quyết phi tầm thường thuỵ dã. Tức truyền sở tại dân lập tự phụng tự. Tỉ quốc gia nhân dân đảo kỳ hữu sở tự thành, Vương hành lễ sự, cật loan giá hồi điện. Tự thử quốc đảo dân cầu, hương đăng bất tuyệt.
Khước thuyết: Vương hữu nhất thân (tức Hy Vương nữ ) hiệu Minh Hoa công chúa, quốc sắc thanh kỳ, phong tư tuyệt thế, hồng thần phấn kiếm, phượng nhãn nhung my, bản lãng uyển chi hoa, kiều bất nhiễm trần ai tục, vị sơ sinh chỉ thực trai, luyến hương hoa chi vị. Cửu tuế đế đình tự nguyện xuất gia quy Phật. Hy Vương kiến nữ tử thành tâm mộ Phật, truyền lập tự vu điện trung tỷ thích kỳ nguyện. Tự thử công chúa phụng Phật trưởng trai, tinh thông Phật pháp.
Cập Tạo Vương tức vị, công chúa đăng vi thế tôn bồ tát. Niên thất thập nhất văn Trì La hữu linh mộc, trung hữu cự nhân, tích vương truyền lập tự phụng tự, phương tâm luyến cảnh, mệnh giá xuân du, tựu xứ quan chi hồng nhật dĩ tà. Công chúa ngưỡng quan linh mộc, kiến không (âm không, tân thoát xác dã) xà tự thiên hữu vẫn nhiễu Minh Hoa công chúa tam tạp. Công chúa khiếp phục bàng hoàng, tự mộng, hốt kiến nhật nguyệt tịnh truỵ nhập khẩu trung, tịnh thôn chi, siếp thần, không xà đằng không nhi khứ. Công chúa sạ tỉnh, giá hồi vương phủ. Bách nhật hậu công chúa cảm nhi hữu thần, quan linh mộc cự nhân tích xứ diệc giai tự dựng, nhật nguyệt tiệm đại, thường hữu tản vân ngũ sắc, phúc linh mộc thượng. Nhân giai kỳ chi. Minh Hoa công chúa dựng kinh thất bát nguyệt. Tạo Vương truyền nhập long đình, vị viết: cửu tuế quy Phật, chí tư niên thất thập dư dĩ đăng bồ tát. Hà sự đam tình hoa nguyệt, di tiếu nhân gian. Công chúa tự trần tựu quan linh mộc không xà triền thân chân tính cụ tấu. Vương bất tín, biếm nhập Ô Lý chi địa (tức Chiêm Thành địa).
Kinh sổ nguyệt Trì La dân kiến linh mộc xứ, dạ văn phong thanh phất phất như lôi quán nhĩ, mộc thượng xán lạn, giai như hoả diễm, mộc trung tự dựng giả ích đại. Trại dân tấu kỳ sự. Vương dĩ vi quái, tức truyền lập kỷ cấp đàn tại long đình trung, tế giới mộc dục. Tam nhật kiền thành, triệu các tăng ni, dữ bách quan hành lễ kỳ đảo. Chúc viết: quả nhân kiến thử quái mộc, cập thất tuần công chúa hữu thần, bất tri hoạ phúc như hà, vi thử tấu cáo Hoàng Thiên, bách thần chư phật, khẩn nguyện cát hung ưng mộng, tỷ trần tâm đắc ngộ huyền cơ. Thị tịch nhị canh bán, Vương mông lung thuỵ khứ, kiến tường vân ngũ sắc, ngọc điện lưu ly, long cung xán lạn, phượng các huy hoàng, Ngọc Hoàng chính ngự, bách quan sâm liệt. Hốt văn Ngọc Hoàng truyền thiên đình điển bạ phán quan, xuất triệu Tạo vương chí đình.
Ngọc Hoàng mạ viết: kim thế vận nhất cực hội dã, tam thập tam thiên thế giới chi hạ, đa tai ương kỳ dị, tật bệnh cơ khát, tử vong tải lộ, âm dương hỗn tạp, yêu quỷ tặc đồ, Nam Châu dũ thậm. Thiên đình mẫn thử hạ dân trì mệnh Đế Thích đề hoàn thiên vương ưng thai ư bạch đàn linh mộc. Tái mệnh Đông quang chủ bộ, Tây quang chủ bộ, nhị vị đầu thai ư Minh Hoa công chúa, giáng sinh nhân thế, tá hữu Đế Thích Thiên Vương, trừ quỷ tặc ư Nam Châu, cứu nhân gian chi tật khổ, dĩ diễn quốc gia chi mệnh mạch. Quân vương an đắc biếm giáng công chúa giả gia. Kim dĩ tri quá chí thành kỳ đảo, tức nghinh công chúa hồi cung, thứ miễn kỳ tội. Vương tỉnh giác, hoàng cụ, hành lễ bái tạ, tức mệnh đình thần nghinh Minh Hoa công chúa tái hồi phủ điện. Vương thân tạ quá, kính lễ sự chi, tái khiển Thuỷ tào phán quan Diêm La bộ suý

(Án Diêm La bộ suý, diệc Hùng Vương chi miêu duệ, Long Vương bách noãn chi tôn, kỳ phụ Hùng Độ vi đế thủ bộ chủ. Kỳ mẫu Vũ Thị Đoan mộng kiến giao long nhi hữu thần thần. Chí Quý Tỵ niên thập nguyệt sơ thập nhật sinh Diêm La công, mệnh danh viết Đà. Niên thập tứ, văn võ kiêm toàn, anh hùng cái thế, dũng lược quá nhân, lập tại ba đào, như lý bình địa. Vương triệu hồi triều thụ chức, đa triển kỳ tài, trạc vi chưởng quản long chu Lạc Long tướng quân. Niên thập cửu Vương mệnh tướng binh thảo Diêm La tặc ư Nam Hải ngoại. Công phụng mệnh bình Diêm La chủ, tái triệu hồi triều vi chưởng bình Diêm La nguyên suý, thuỷ đạo đại tướng quân, tái mệnh phó nhậm trấn hải môn, vi thuỷ đạo chủ bộ)

Tựu Trì La trại linh mộc xứ, phụng thủ hương đăng, đãi quan thuỵ ứng như hà tài đắc nhất niên. Thần thiên hạ nhân dân tai ách, tật bệnh hạ thắng, tà yêu tác loạn, xuất một nhân gian, thiên địa hối minh, bất phân trú dạ, giang hải giao long, sơn lâm hổ báo, nhiễu hại nam nữ. Tái hữu Xích Tỵ quỷ, cẩu ma thần, khởi binh tác loạn, năng thực nhân nhục, ẩm nhân huyết, nhập hoả bất phần, nhập thuỷ bất nịch, hoặc đằng không nghinh chiến, hoặc tiềm thuỷ giáp công, binh tam thập vạn, dư biến hiện vô cùng, lược thủ Đông Tây Lưỡng Quảng, thập lục châu, tận thị quỷ tặc địa. Triều đình phấn kích, bị hại giả đa, tướng thần thứ thủ vô sách. Vương thâm ưu chi, hồi ức Hoàng Thiên báo mộng, tam niên hậu, quốc hữu quỷ tặc, quả nghiệm, nhi thiên vương giáng thế, phụ quốc cứu dân, vị đắc kiến dã.
Tái lập nhất đàn tề trai giới, đảo tế thiên địa tam nhật. Giáp Tí niên xuân thiên chính nguyệt sơ cửu nhật, Trì La linh mộc tự dựng, kinh dĩ tam niên, hốt văn tích lịch (nhất thanh tam niên) kinh thiên động địa, phong vũ hối hôn mê, nhật trung tự dạ. Trì La dân khiếp cụ, thiết phục quán chi, kiến tản vân ngũ sắc, phúc linh mộc thượng, hào quang xán lạn, thuỵ khí huy hoàng, thiên tinh cộng hội, long phượng nhiễu bàng, câu thiên hưởng lượng, nhã nhạc hoà hài, nga nhi đại phá nhất thanh, hoả quang tứ phóng. Mộc phá chi lạc, phi thiên đằng không, kỳ mộc phúc phá xuất nhị bào, thủy thành cam thuỷ, duy tồn nhất giả tam tứ xích, cương như thiết thạch, thuỷ phúc nhất bào, ngũ thải vân phúc kỳ thượng. Diêm La vương kinh dị, phụng tấu đế đình. Vương thân lai trí bào long giá, nghinh hồi bảo điện, truyền lập long lâu ư đình tiền, trí bào ngọc tử, diệc thường hữu ngũ sắc vân phúc kỳ thượng. Vương dữ bách quan trai giới hành lễ, khẩn nguyện thiên vương xuất thế, dĩ tá quốc gia, dĩ tiêu tai biến.
Chính nguyệt thập ngũ nhật hốt kiến thiên địa âm mai, lâu thượng bào hào quang tứ phóng, thuỵ khí hỗn hoàng, bào trung tự phá nhất thanh, kinh động thiên địa. Vương dữ bách quan khiếp phục lâu tiền, ngưỡng quan chi kiến Đế Thích Thiên Vương ngự lâu tiền long đầu, tường vân ngũ sắc, đầu đới bình thiên mạo, thân phi long cổn, thủ chấp kim bài.
Minh Hoa công chúa hoài thai tam tải, đại phá nhất thanh, nhị nhân tòng công chúa đầu thượng đột xuất, thể mạo khôi kỳ, ngũ nhạc triều thiên, tam đình bình đẳng, diện như hồng nhật, thạc đại đường đường, ngũ thái tinh huy, ngọc cân xán lạn, thủ chấp long đao, thị lập Đế Thích Thiên Vương tả hữu.
Công chúa hóa thân, duy tồn lưỡng thứ phát, nhất thứ tại Đông quang biên, nhất thứ tại Tây quang biên. Tu du, vân âm tứ tán. Thiên địa tình quang. Vương dữ bách quan bái hạ, hốt văn Đế Thích Thiên Vương truyền tả hữu nhị công viết: Thiên đình mệnh ngã giáng sinh Nam Châu, tá thần quân, trừ quỷ loại, nghi cấp tuyển tướng khiển binh, tuỳ ngô thảo tặc, bất khả hoãn dã. Nhị công phụng mệnh tức triệu Diêm La bộ suý đề nhất thiên binh thảo tặc. Nhị công lệ thanh nhất hô, lưỡng thứ phát hốt biến. Nhất thứ phát biến vi hoả mã, thân trường cửu xích, Tả công kỵ chi. Nhất thứ phát biến vi ngọc lân, Hữu công kỵ chi. Tam vị (Thiên Đế cập nhị công dã) tiến hành không trung, Diêm La tiến hành thuỷ đạo, tấn chí tặc cảnh. Nhị công huy đao lệ thanh, đại sất lôi đình lẫm liệt, hào quang tứ phóng, thiên binh hoán khởi giáp công. Hoả mã Ngọc lân phún hoả. Thuỷ đạo Diêm La tiếp chiến, vân vũ hôn mê, quỷ tặc kinh tán, tận biến vi trần. Duy Xích Tỵ quỷ bất năng tự biến, trảm nhất thiên đầu, tống hồi kinh quốc. Hổ báo giao long yêu quái chi vật, nhất giai ninh tức.
Lục nguyệt sơ thập nhật Đế Thích cập nhị công đăng ngũ tằng vân nhi hoá. Diêm La bộ suý tức nhật hồi triều, biểu tấu kỳ sự. Vương văn chi, đại thán tức viết: nhân dân chuyển hoạ vi phúc, chuyển tai vi tường, ngưỡng thánh đức tường vân thuỵ nhật, thố lưỡng gian hoà khí xuân phong vạn hạ Thiên Đế cập nhị vị toàn càn chuyển khôn chi đại pháp lực dã, toại truyền tạo điện ư long đình, phụng tự tam vị, đáp tạ thần hưu.
Lục nguyệt nhị thập cửu nhật Diêm La công hạ long chu, du Phong Châu, chí Tam Kỳ thuỷ, phong đào âm ế. Diêm La công thân biến vi xà, trường thập trượng dư, trực hạ Tam Kỳ, hoá sinh bất diệt. Tướng sĩ tức hồi đế đình, phụng tấu kỳ sự. Vương tức mệnh đình thần chí Tam Kỳ hành lễ, lập từ phụng sự yên. Tái truyền tu tam vị thần tượng, cập Diêm La công tượng, nghinh nhập bảo điện, tuế thần phụng sự, kỳ đảo linh nghiệm. Vương mệnh giá tựu Trì La trại, tiên lập hành cung, ngưỡng quán địa hình, long như yển đình chi hình, thuỷ thế oanh hồi, dương long loan bão, ngự chí linh mộc xứ, kiến nhất phiến chân long, thất tinh đới ấn, ngọc mạo hậu đầu, tả hữu phiến phiến hồi đầu củng hướng. Tả hữu long nhãn tỉnh, ngư truy hồi triều, kim tinh trữ lập, ngân đới chu hồi, thiên mã củng, liên hoa khai, đường tâm tam tinh lưỡng diệu đột khởi, thành thiên tạo chi quý địa dã.
Vương truyền lập từ ư long đầu chính cục, toạ Quý hướng Đinh, thuỷ thế nội triều, tinh phong ngoại ưng. Tái truyền tướng tử bạch đàn linh mộc giả (cung tạo) Đế Thích Thiên Vương thần tượng phụng tự. Hựu truyền lập tự ư long hình xứ, sự cật, chuẩn hứa Trì La trại Đông Tây lưỡng giáp, tuế thần hương đăng, tịnh miễn binh lương. Xuân (tam nguyệt sơ thập nhật) thu (cửu nguyệt thập nhị nhật) quốc tế. Ban tiền tam thập quán, trí tự điền thập nhị mẫu, phụng sự như nghi. Nhất trại lục trang (An Canh, Liễu Cầu, La Trừng, Trại Thung, Cổ Lễ, Lưu Xá) diệc miễn binh lương, tuế thần phụ tế ư Trì La Thiên Đế từ.
Vương đề thi vân:
Trì La thắng địa tối chung linh
Xứ xứ triều quy củng đế đình
Thiên Đế giáng sinh di tích tại
Quốc gia hương hoả ức niên hinh.
Vương phản giá hồi điện, tặng phong Tam thiên thiên Giới nội Đế Thích Đề Hoàn Đại phu Ngọc bệ hạ, Nhật quang Thiên tử Thánh vương, Nguyệt quang Thiên tử Thánh vương -Tam vị thượng đẳng thiên thần. Diêm La bộ suý môn tiền tôn thần.
Khước thuyết: Hùng Vương thập bát truyền chí Tình Vương vô tự, tốn vị ư Thục An Dương Vương. Thế truyền Ái Châu (tức kim Thanh Hoá) Thuận Thiên phủ Lôi Dương huyện Biện Sơn xã Phạm Đạt vi Sơn Nam quận điển binh, thú Trì La trại Đinh gia nữ Lục Nương. Phụ tạ tam tứ niên, phu phụ lực hành thiện sự. Tứ tuần dư vị chiêm hùng huỷ chi tường. Nhất nhật vị phu nhân viết: Ngã tiên tổ tố xưng thiện chi gia, đôn ngũ luân, chẩn cùng phạp, ngã dữ nhĩ, hành nhân tu đức, bất cảm ích kỷ hại nhân, tự phạm nhất hào tội ác, cửu bồi thiện quả. Vị vãn, kiến quế phương, hoặc nhân đạo do khuy, cố thiên tâm anh quyến. Ngã văn Thiên Đế điện, quốc gia dân độ, đảo chi tất thông, vạn sự như ý. Ngã dữ nhĩ, thành tâm cầu tự, phi yến kỹ hoài, khởi bất thích bình sinh chi nguyện ư thị chí từ cầu tự. Dạ mộng thần nhân báo viết: Ngã hiếu đấu kỳ, nhữ tri kỳ hồ. Phạm đối viết thần bản bất tri kỳ dã.
Thần nhân viết: kỳ giả hoạ phúc chi cơ, thiên địa huyền vi, nhân gian nan thức, nhữ chí thành cầu tự, Ngô sát nhữ gia chi phúc, hậu tai hậu tai. Ứng hứa kỳ thạch xa tử tướng hồi dĩ vi gia bảo. Ngôn ngật, tức thụ chi. Phạm thai kính thụ bái tạ. Tỉnh, mặc tưởng Ngô gia phúc hậu, Hoàng Thiên dĩ tứ tự hỹ. Phu phụ hành lễ bái tạ nhi hồi. Tài sổ nguyệt Đinh Thị hữu thần, kinh lục thất nguyệt, Phạm văn thúc phụ quyên trần, phu phụ tái tựu từ hành lễ. Sự cật hồi Biện Sơn trợ táng. Kỷ Mùi niên tam nguyệt sơ cửu nhật, Biện Sơn xã tường quang phức uất, phu nhân sinh nhị nam, đô thị thể mạo khôi kỳ, anh tư lẫm liệt, tàm my yến hạm, phượng nhãn long nhan, thủ thuỳ quá tất, túc để thất mao, mệnh danh viết Đá Công, Dũng Công. Phương bát tuế, trí dũng siêu quần, thụ nghiệp Ngô tiên sinh. Tài sổ niên, bách gia chư tử tam lược lục thao (Hoàng Thạch thụ Trương Lương binh thư thượng trung hạ tam lược, Thái Công binh thư hữu Long hổ văn vũ báo khuyển lục thao), vô bất quán triệt, văn võ kiêm toàn, bằng đồ kinh phục. Nhị công anh niên, song thân tảo một, ấp nội Võ cự tộc nhân, kiến nhị công kỳ tài, dục cứu dưỡng chi. Tịnh giá kỳ nữ, nhị công bất tòng. Võ gia kiến nhị công cương dũng, đạo kiếp luỹ phiên, tầm nã bất chích. Nhị công tòng gian đạo chí Thiên Thi huyện Trì La ngoại quán, thần nhật dĩ mộ, lý hạng bế môn. Nhị công vọng kiến dã ngoại cung quán (tức Tạo Vương hành cung giá ngự) nãi khế tức yên. Thị dạ Trì La dân các tộc, nhất giai mộng kiến nhất đại quan y mạo chỉnh tề, thân kỵ hồng mã, thị tòng sổ thập nhân, trực nhập ấp nội, triệu hào kiệt vị viết: ngã phụng Đế Thích Thiên Vương chi mệnh, vi thử địa long thần, kim hữu nhị vị quý nhân, Thiên đình mệnh lị thử địa, vi phúc thần, hiện trú dã ngoại hành cung. Nhĩ ấp dân nghi tức bái hạ, nghinh hồi, thảng trì, hữu cữu, nga nhi ấp nhân mộng tỉnh, văn dã ngoại hành cung, phảng phất nhân thanh, binh mã đại hội giả thậm chúng. Nhất giai kinh cụ, tụ thủ cáo ngữ, cụ thuật kỳ mộng, bất ước nhi đồng, khai môn xuất quan cung sở, kiến nhị công thục thuỵ, đồng thanh vấn viết: nhị công hà xứ đắc lai.
Nhị công khởi đáp viết: ngã bản Phạm gia tử, thám vấn ngoại gia thân thuộc. Ấp nhân tri thị Đinh nương tử, vị khẳng xu bái thần phục duy nhất tâm phụng dưỡng tôn kính. Từ quan thiên đạo như hà. Nhị công cư ngoại quán sổ nguyệt, ấp dân tật dịch, hành lễ đảo thiên địa, tái mộng kiến quan quân nhập dân cư, vị viết: Hoàng thiên mệnh long thần báo mộng nhĩ ấp nghinh quý nhân vi phúc thần, cảm nhĩ trì nghi, Thiên đình thanh phạt nhĩ ấp bất ninh dã. Ấp dân tỉnh lai tỉnh cụ, tức nghinh nhị công, tường thuật nhị chiêm, hành lễ bái hạ. Tứ ngũ niên gian, sự vi thần minh, nhị công niên phương thập thất, thân trưởng thập xích, anh hùng kiêu dũng, thủ cử thiên tạ thiết thạch, hành viễn bách lý chí tự hồng mao. Thần Thục Vương hữu Đại Man tặc, sổ thập vạn chúng, lược thủ Tuyên Quang, Cao Bình, Hưng Hoá. Triều đình thảo chi bất khắc. Vương truyền hịch mộ kỳ tài. Nhị công ứng thí, văn võ chi tài vô địch. Vương tức bái huynh vi Bình Man đô nguyên suý đại tướng quân, đệ vi Thiên quan nguyên suý đại tướng quân, tổng cấp tinh binh ngũ thập vạn thảo tặc. Nhị công phụng mệnh, mộ hào gia tử đệ vi nội đao, thủ, túc, cộng đắc nhất thiên tam bách nhân (Trì La các tộc tòng Nhị công thảo tặc như Nguyễn Hào, Nguyễn Tá, Đinh Vãn, Đinh Tấn, Đinh Sĩ, Đinh Giảo, Phạm Mai, Phạm Vị, Hà Thưởng, Đỗ Bân, Đỗ Đán, Trần Kế, Đào Quý, Lê Thưởng, Đặng Hoàn, Đặng Tố, Giả Đoan tự giai vi điển binh bì tướng). Tức nhật phân đạo, trì nhập tặc cảnh, đại chiến nhất trận. Man binh đại bại, trảm Man tướng tam danh, nhất thiên dư thủ cấp, tận thu kỳ cổ khí giới, tống hồi kinh quốc. Vương văn chi, đại hỷ, triệu nhị công hồi văn yến hạ. Nhị công thỉnh quy yết nội ngoại tiên đường. Vương hứa chi, ban tứ kim ngân châu bảo cẩm tú, các sổ thập thăng, tượng mã binh sĩ, tống quy hồi gia quán.
Nhị công yết gia từ, khai yến hạ, tái hồi Trì La ngoại quán. Tam nguyệt thập ngũ nhật, yết ngoại từ, truyền tu lý cung sở (tức tạc dạ tạm trú), dĩ vi hội đồng du yến chi sở. Tựu hành cung khai yến hạ, tự xuất tiền ngũ thiên quán, tu lý Thiên Đế từ tự. Vị Trì La dân viết: ngô dữ phụ lão, dĩ ngoại quán chi tình, kiêm sư đệ chi nghĩa, thân hựu gia thân, thiên sử nhiên dã. Tư hữu hoàng kim thập hốt, phó ấp dân vi công bản, đa mãi điền trì, chí như hành cung. Cựu ngô khế dã, kim nhật du yến, tha nhật tức vi tự sở dã phụ lão giai ưng viết nặc. Nhị công tác thi vân:
Thiên địa sinh ngô dã hữu tình
Danh lưu nhân thế tử như sinh
Trì La hương hỏa thiên xuân tại
Sinh dã vinh hề tử dã vinh.
Hựu thi vân:
Phù chi ư quốc ỷ ư dân
Vạn cổ cương thường hệ thử thân
Đáo xứ sơn hà đô ngã cảnh
Nhất đường ngư thuỷ ức niên xuân.
Toại bái tạ Thiên Đế từ, hồi triều yết Vương, thỉnh Trì La trại vi thang mộc ấp. Vương hứa chi. Trạc huynh vi Thái Bảo Quốc, cải đệ vi Thiên Cung Bảo Điện tướng quân. Trì La ngoại quán, hách dịch nhất thần Thiên Đế từ vũ huy hoàng. Thần thường hiển linh, dữ Trương Ba (Đường Hào huyện Liêu Hạ xã nhân bản thị thần tiên giáng thế) đấu kỳ ư thử địa, cái do nhị công chí thành phụng sự, thần giáng chi phúc dã.
Nhị công bỉnh chính, kinh thập niên dư, thần Sơn Nam Triệu Uý Đà công Thục Vương. Vương mệnh nhị công thảo chi, dữ Đà giao chiến, tam tứ niên. Đà binh đa bại, đãn vị phân thắng phụ. Đà trá hoà, Vương hứa chi. Nhị công cố gián, dĩ vi dưỡng hổ di hoạn. Vương bất cha. Nhị công thỉnh quy điền, Vương hứa chi. Nhị công từ quy, thán viết: quốc thế nguy hỹ. Nãi giá hồi Trì La địa. Thập nhị nguyệt nhị thập ngũ nhật yết Thiên Đế từ. Tựu từ hậu quy hoá yên. Thị nhật nhân vọng kiến từ biên, hữu hoả mẫn trường thập trượng, đằng không nhi khứ. Dĩ nhi trại dân nghinh táng, thổ trùng bồi phúc, nhân giai kỳ chi. Vương ái tích lương tả, truyền tu lý hành cung phụng tự, bao phong mỹ tự, dữ quốc đồng hưu.
Nhất phong hiển thánh linh thông đại vương.
Nhất phong đại quan bảo điện đại vương.
Khước thuyết: Uý Đà văn nhị công dĩ hoá, dũng cầu Thục Vương nữ, giá kỳ tử Trọng Thuỷ. Vương hứa chi. Trọng Thuỷ tiềm thiết linh quy thần nỗ huỷ chi. Vương dữ Đà chiến đại bại. Đà khóa hữu Nam Bang, thâm oán nhị công, huỷ kỳ từ, thu sắc chỉ, ấp dân lưu tán yên. Triệu truyền tứ thế, chí Tập Vương, quốc thế suy nhược. Đông Hán Quang Võ lược thủ Nam địa, khiển kỳ thần Tô Định vi Nam Châu thái thú. Định vi nhân tham nhũng, sát Thi Sách huyện lệnh thị Trưng nữ vương phu (Trưng Trắc, Trưng Nhị bản Hùng Vương nữ, trú Phong Châu kim chi, nữ tỷ muội giai phụ kỳ tài). Trưng nữ khởi binh, công Tô Định, báo phu thù. Đại tướng Huệ Lực phấn dũng tòng chinh, dĩ báo phụ cừu (Huệ Lực bản Đường Hào huyện lệnh chi tử, kỳ phụ vi Tô Định sở sát, mẫu phương hữu thần, tẩu cư La Trừng tự, sinh Huệ Lực, tòng Trưng nữ báo phụ cừu), tiên thiết dinh ngũ sở ư Trì La trại, mật đảo Thiên Đế từ, nguyện đắc âm phong trợ thuận, thủ bỉ hung tàn, dạ mộng Nhị Thiên tử thủ chấp long đao, vị viết: “Ngã phụng Thiên Đế mệnh, trợ quốc quân thảo tặc”. Cập tiến binh, tức trảm Tô Định. Nam Châu ngũ thập dư thành phục yên. Trưng Vương tức vị, yến hỷ thưởng công. Huệ Lực sức Trì La dân tạo Nhị công từ ư Thiên Đế từ trắc. Nhất tịch, Huệ Lực cập Trì La dân giai mộng thần nhân báo Thiên giáng tang mộc vu từ tiền, nghi tức trang tạo Nhật Quang, Nguyệt Quang Thiên tử tượng. Cập chí từ, quan chi, quả kiến tang mộc trí từ môn, nhập từ trung. Tái kiến nhị xà trường nhất trượng dư, ngũ sắc lân toàn nhiễu vu Thiên tử nhị tượng chi hạ. Huệ Lực truyền tướng tang mộc khắc thánh vương nhị vị tượng. Đại khai yến hạ, tức mệnh La Trừng trang dữ Trì La trại hợp nhất, Tây giáp phù Nhật quang Thiên tử giá, Đông giáp phù Nguyệt quang Thiên tử giá. Sự cật, phụng tấu. Trưng Vương tái bao tặng tam vị thượng đẳng thiên thần, tam thập tam thiên Đế Thích Đề hoàn Thánh đế Bệ hạ, Nhật quang Thiên tử Thánh vương, Nguyệt quang Thiên tử Thánh vương.
Cập Đá Công, Dũng Công, Diêm La công, giai phong vi bản thổ thành hoàng. Cập các tộc bì tướng, vi bộ hạ thủ điện chi thần, chuẩn hứa Trì La hương đăng phụng tự yên. Lịch Đông Hán, Ngô, Tấn, Tống, Tề, Lương, phàm tam bách tứ thập cửu niên, Nam Bang hữu Đinh, Lê, Lý, Trần, tứ tính, khai sáng hồng đồ, đế đức hộ quốc tý dân, đại hữu linh nghiệm.
Trần Thái Tôn hữu nữ Huyền Trân công chúa, giá Chiêm Thành chủ, dĩ báo cựu ân. Chiêm chủ một, kỳ thần dục tướng công chúa nhập hoả đàn thiêu chi. Trần Thái Tôn văn chi, tức đảo Đế từ, hành lễ cầu phong. Công chúa hạ long chu, xuất hải tế. Đại phong sử phàm, tị nan tẩu thoát. Hậu Thiều Ninh công chúa tái nghệ từ cầu tự, hốt kiến lưỡng thúc phát, trí từ tả hữu. Nhân dân sự biểu tấu kỳ sự. Thái Tôn mệnh đình thần chí từ hành lễ, truyền trí thúc phát vu lưỡng hạp, mai tại thánh chủ nhị vị chi hạ. Cái mặc tưởng tức tiền nhật Minh Hoa công chúa (sinh Thiên tử Nhị vị) lưỡng thúc phát chi cát triệu dã, tức truy tặng tam vị thượng đẳng mỹ tự, cập các bản thổ tôn thần. Lịch Trần triều thập nhị thế, chí Lê Thái Tổ Tiền Lê Hậu Lê, giai hữu hộ quốc tí dân, cố lịch đại đế vương, truy tặng mỹ tự, hương hoả thiên thu đức kỳ hoặc hỹ.
Đại học sĩ Nguyễn Bính phụng soạn.
Hựu Thiên Thi huyện Liễu Cầu xã, hữu tỷ muội nhị nhân, tao loạn, nhập Ai Lao quốc, mật đảo Thiên Đế bảo hộ. Hốt nhiên hành bộ như phi, hồi chí bản quán, cung hành tạ lễ, sự cật hình hài đô biến liễu, chỉ lưu lưỡng thúc phát tại yên (kiến Lĩnh Nam trích quái).
Lục nguyệt thập nhị nhật (thập tứ xã đại hội hành lễ ca xướng).

Phần Nho văn:

附快 州府天施縣羅澄庄池羅寨
天帝寳籙

昔南粤雄王開創世祖肇基十八世傳二天餘載太平玉燭國勢金甌後陳先生有詩云
初開南粤自涇陽
一統山河十八王
聖繼神傳千古在
二千餘載億年香
盖百粤之祖泰和之盛會也
涇陽王孫昭王都于越池白鶴江國號文郎.昭王寬仁智慧尊崇佛法敬事神祗専務養民爲本世稱爲賢君也.是辰海内昇平府中無事人民娛給足之管絃天下仰太平之景象帝子正宗閒遊天下辰山南郡快州府天施縣羅澄庄池羅寨之地一日見風雨瀟瀟天地晦冥日中以夜池羅民怯懼不敢出門頃刻天地晴光忽大樹飛来立在龍頭土印正局長一丈餘樹香馥郁枝葉菁葱池羅民異之奉奏帝庭
昭王鸞駕諦觀乃知紫白檀之靈木也.王暗喜國勢興隆天生靈木此大吉兆也卽傳池羅民立露天陛置一香爐嵗辰香燈奉祀焉民奉命修理
王行禮祭天鸞駕囬殿.自此國擣民求齋戒至誠就灵木下懇願國家祈晴禱雨民間禳病求胎灵應如響矣迨至雄王十世傳造王御極灵木在池羅經七百餘年枝葉依然茂盛春天二月初一日灵木處天地昏黃雲騰五色火繩旋繞灵木三匝毫光闪爍風雨昏迷池羅民驚伏湏奐天地晴光人民聚觀乃見巨人跡三步印入木中其露天陛炷香皆自崩汶池羅民驚異再奉奏帝廷造王鸞駕觀之以爲皇家德盛必有聖人出世以保國家决非尋常瑞也卽傳所在民立寺奉祀俾國家人民禱祈有所寺成王行礼事訖鸾駕囬殿自此國禱民求香燈不絶
却説王有一親(卽羲王女)號明花公主國色清奇丰姿絶世紅唇粉臉鳳眼𧊕眉本閬苑之花嬌不染塵埃俗味初生只食齋戀香花之味玖歲帝庭自願出家皈佛羲王見女子誠心慕佛傳立寺于殿中俾適其願自此公主奉佛長齋精通佛法
及造王即位公主登爲世尊菩薩.年已七十一聞池羅有靈木中有巨人跡王傳立寺奉祀芳心戀景命駕春遊就𩂜觀之紅日已斜公主仰觀靈木見崆?(音空新脱壳也)蛇自天有隕遶明花公主三匝公主怯伏徬徨似夢忽見日月並墜入口中并吞之霎辰崆蛇騰空而去公主乍醒駕囬王府百日後公主感而有娠觀靈木巨人跡處亦皆似孕日月漸大常有傘雲五色覆靈木上人皆奇之明花公主孕經七八月造王傳入龍庭謂曰九歲皈佛至兹年七十餘已登菩薩何事躭情花月貽笑人間公主自陳就觀靈木崆蛇纒身眞性具奏王不信貶入烏里之地卽占城地
經数月池羅民見靈木處夜聞風聲拂拂如雷貫耳木上燦爛皆如火焰 木中似孕者益大寨民奏其事王以爲怪卽傳立几級壇在龍庭中漈戒沐浴三日虔誠召各僧尼與百官行禮祈禱祝曰寡人見此怪木及七旬公主有娠不知禍福如何爲此奏告皇天百神諸佛懇願吉匈應夢俾塵心得悟玄機是夕二更半王矇矓睡去見祥雲五色玉殿琉璃龍宫燦爛鳳閣輝煌玉皇正御百官森列忽聞玉皇傳天庭典簿判官出召造王至庭
玉皇罵曰今世運一極會也三十三天世界之下多災殃奇異疾病饑渴死亡載路陰陽混雜妖鬼賊徒南州愈葚天庭憫此下民持 命帝释提桓天王應胎於白檀靈木再命東光主部西光主部二位投胎於明花公主降生人世佐佑帝釋天王除鬼賊於南州救人間之疾苦以衍國家之命脉君王安得貶降公主者耶今已 知𨓺至誠祈禱卽迎公主囬宫庶免其罪王醒覺惶懼行礼拜謝卽命廷臣迎明花公主再囬府殿王親謝過敬礼事之再遣水曹判官閻羅部帥
桉閻羅部帥亦雄王之苗裔龍王百卵之孫其父雄度 爲帝取部主其母武氏端夢見蛟竜而有神娠至癸巳年十月初十日生閻羅公命名曰沱年十四文武兼全英雄盖世勇畧過人立在波濤如履平地王召囬朝授聀多展奇才擢爲掌管龍舟貉龍将軍年十九王命将兵討閻羅賊於南海外公奉命平閻羅主再召囬朝爲掌平閻羅元帥水道大将軍再命赴任鎭海門爲水道主部
就池羅寨靈木處奉守香燈待觀瑞應如何纔得一年辰天下人民災厄疾病下勝邪妖作亂出没人間天地晦冥不分晝夜江海蛟龍山林虎豹擾害男女再有赤鼻鬼狗魔神起兵作亂能食人肉飲人血入火不焚入水不溺或騰空迎戰或潛水夾攻兵三十萬餘變現無窮掠取東西两廣十六州盡是鬼賊地朝廷奋撃被害者多將臣朿手無策王深憂之回憶皇天報夢三年後國有鬼賊果驗而天王降世輔國救民未得見也
再立一壇蠐齋戒禱祭天地三日甲子年春天正月初九日池羅靈木似孕經已三年忽聞霹靂(一声三年)經天動地風雨晦昬迷日中似夜池羅民怯懼窃伏觀之見傘雲五色覆靈木上毫光燦爛瑞氣輝煌天星共會龍鳳遶旁鈎天响喨雅樂和諧俄而大破一聲火光四放木破枝落飛天騰空其木腹破出二胞水成甘水惟存一叚三四尺剛如鐵石水腹一胞五彩雲覆其上閻羅王經異奉奏帝庭王親来置胞龍駕迎回寶殿傳立龍楼於庭前置胞玉紫亦常有五色雲覆其上王與百官齋戒行禮懇願天王出世以佐國家以消災變
正月十五日忽見天地隂霾楼上胞毫光四放瑞氣焜煌胞中自破一聲驚動天地王與百官怯伏楼前仰觀之見帝釋天王御楼前龍頭祥雲五色頭戴平天帽身披龍衮手執金牌
明花公主懷胎三載大破一聲二人從公主頭上突出體貌魁奇五岳朝天三亭平等靣如紅日碩大堂堂五采星輝玉巾燦爛手執龍刀侍立帝釋天王左右
公主化身惟存两朿髮一朿在東光邊一朿在西光邊須臾雲隂四散天地晴光王與百官拜賀忽聞帝釋天王傳左右二公曰天庭命我降生南州佐辰君除鬼類宜急選将遣兵随吾討賊不可緩也二公奉命卽召閻羅部帥提一千兵討賊二公厲聲一呼两朿髮忽变一朿髮变爲火馬身長九尺左公騎之一朿髮变爲玉麟右公騎之三位(天帝及二公也)進行空中閻羅進行水道迅至賊境二公揮刀厲聲大叱雷霆凜烈毫光四放天兵喚起夾攻火馬玉麟噴火水道閻羅接戰雲雨昏迷鬼賊驚散盡变爲薼惟赤鼻鬼不能自變斬一千頭送回京國虎豹蛟龍妖怪之物一皆寧息
六月初十日帝釋及二公登 五層雲而化閻羅部帥卽日囬朝表奏其事王聞之大嘆息曰人民轉禍爲福轉災爲祥仰聖德祥雲瑞日措两間和氣春風萬荷天帝及二位旋乾轉坤之大法力也遂傳造殿於龍庭奉祀三位荅謝神休
六月二十九日閻羅公下龍舟遊峰州至三岐水風濤隂翳閻羅公身變爲蛇長十丈餘直下三岐化生不滅将士卽回帝庭奉奏其事王卽命廷臣至三岐行禮立祠奉事焉再傳修三位神像及閻羅公像迎入寶殿歲辰奉事祈禱靈驗王命駕就池羅寨先立行宫仰觀地形龍如蝘蜓之形水势萦迴陽龍彎抱御至靈木處見一片真龍七星带印玉帽後頭左右片片回頭拱向左有龍眼井魚𨾬囬朝金星佇 立銀帶周囬天馬拱蓮花開堂心三星两曜突起誠天造之貴地也
王傳立祠於龍頭正局坐癸向丁水勢内朝星峯外應再傳將紫白檀靈木叚(㳟造)帝釋天王神像奉祀又傳立寺於竜形處事訖準許池羅寨東西两甲歲辰香燈並免兵糧春(三月初十日)秋(九月十二日)國祭班錢三十貫置祀田十二畆奉事如儀一寨六庄(安耕柳梂羅澄寨桩古禮劉舍)亦免兵糧歲辰附祭於池羅天帝祠
王題詩云
池羅勝地最鍾靈
處處朝歸拱帝廷
天帝降生遺跡在
國家香火億年馨
王返駕囬殿贈封三千天界内帝釋提桓大夫玉陛下
日光天子聖王
月光天子聖王
三位上等天神
閻羅部帥門前尊神
却説雄王十八傳至晴王無嗣遜位於蜀安陽王世傳愛州(即今清化)順天府雷陽縣卞山社范達爲山南郡典兵娶池羅寨丁家女綠娘附藉三四年夫婦力行善事四旬餘未占熊虺之祥一日謂夫人曰我先祖素稱善之家敦五倫賑窮乏我與爾行仁修德不敢益己害人自犯一毫罪堊乆培善果未晚見桂芳或人道猶虧故天心英眷我聞天帝殿國家民度禱之必通萬事如意我與爾誠心求嗣飛燕技懷豈不適平生之願於是至祠求嗣夜夢神人報曰我好鬪碁汝知碁乎范對曰臣本不知碁也
神人曰碁者禍福之機天地玄微人間難識汝至誠求嗣吾察汝家之福厚哉厚哉應許碁石車子将囬以爲家寶言訖卽授之范台敬受拜謝醒默想吾家福厚皇天已賜嗣矣夫婦行禮拜謝而回纔数月丁氏有娠經六七月范聞叔父捐塵夫婦再就祠行禮事訖囬卞山助䘮己未年三月初九日卞山社祥光馥郁夫人生二男都是體貌魁奇英姿凜烈蠶眉燕頷鳳眼龍顔手垂過膝足底七毛命名曰𥒥公勇公方八歲智勇超羣受業呉先生纔数年百家諸子三畧六韜(黃石授張良兵書上中下三畧太公兵書有竜虎文武豹犬六韜)無不貫徹文武兼全朋徒驚服二公英年雙親早沒邑內武巨族人見二公奇才欲救養之并嫁其女二公不從武家見二公剛勇盗刼累番尋拿不𫉬二公從閒道至天施縣池羅外舘辰日已暮里巷閉門二公望見野外宫舘(卽造王行宫駕御)乃憇息焉是夜池逻民各族一皆夢見一大官衣帽整齊身騎紅馬侍從数十人直入邑內召豪傑謂曰我奉帝釋天王之命爲此地龍神今有二位貴人天庭命蒞此地為福神現駐野外行宫爾邑民宜卽拜賀迎囬倘遲有咎俄而邑人梦醒聞野外行宫彷彿人聲兵馬大會者葚衆一皆驚懼聚首告語具述其梦不約而同開門出觀宫所見二公熟睡同聲問曰二公何處得来
二公起荅曰我本范家子探問外家親屬邑人知是丁娘子未肯趍拜臣服惟一心奉養尊敬徐觀天道如何二公居外舘数月邑民疾疫行禮禱天地再夢見官軍入民居謂曰皇天命龍神報梦爾邑迎貴人爲福神敢耳遲疑天庭青罰爾邑不寧也邑民醒来惺懼卽迎二公詳述二占行禮拜賀四五年間事爲神明二公年方十七身長十尺英雄驕勇手擧千謝鉄石行逺百里輊似鴻毛辰蜀王有大蠻賊数十萬衆掠取宣光髙平興化朝廷討之不克王傳檄募奇才二公應試文武之才無敵王卽拜兄為平蛮都元帥大将軍弟為天官元帥大将軍总給精兵五十萬討賊二公奉命募豪家子弟為内刀手足共得一千三百人(池羅各族從二公討賊如阮豪阮佐丁𣆛丁晋丁仕丁佼范梅范渭何賞杜邠杜旦陳計陶貴黎賞鄧完鄧素叚端寺皆為典兵裨将)卽日分道馳入賊境大戰一陣蛮兵大敗斬蛮将三名一千餘首級盡收旗鼓噐械送回京國王聞之大喜召二公回聞宴賀二公請歸謁內外先堂王許之班賜金銀珠宝錦繡各数十升象馬兵士送歸回家舘
二公謁家祠開宴賀再回池羅外舘三月十五日謁外祠傳修理宫所(即昨亱暫駐)以為會同遊宴之所就行宫開宴賀自出錢五千貫修理天帝祠寺謂池羅民曰吾與父老以外舘之晴兼師弟之義親又加親天使然也茲有黄金十笏付邑民爲公本多買田池至如行宫舊吾憇也今日遊宴他日即為祀所也父老皆應曰諾二公作詩云
天地生吾也有情
名𪽋人世死如生
池羅香火千春在
生也荣兮死也荣
又詩云
扶之於國倚於民
萬古綱常係此身
到處山河都我景
一堂魚水億年春
遂拜謝天帝祠囬朝謁王請池羅寨爲湯沐邑王許之擢兄爲太保國改弟爲天宫保殿將軍池羅外舘赫奕一辰天帝祠宇輝煌辰常顯靈與張巴(唐豪縣遼下社人本是神仙降世)鬪碁於此地葢由二公至誠奉事神降之福也
二公秉政𦀰十年餘辰山南趙尉佗攻蜀王王命二公討之與佗交戰三四年佗兵多敗但未分勝負佗詐和王許之二公固諫以爲養虎遺患王不咱二公請歸田王許之二公辞歸嘆曰國势危矣乃駕回池羅地十二月二十五日謁天帝祠就祠後歸化焉是日人望見祠邊有火䋲長十丈騰空而去已而寨民迎塟土虫培覆人皆奇之王愛惜良左傳修俚行宫奉祀褒封美字與國同休
一封顯聖靈通大王
一封大官保殿大王
却説尉佗聞二公已化甬求蜀王女嫁其子仲始王許之仲始潛窃靈龟神弩毁之王與佗戰大敗佗𨂍有南邦深怨二公毁其祠收敕旨邑民流散焉趙傳四世至襲王國势衰弱東漢光武畧取南地遣其臣蘇定爲南州太守定爲人貪冗殺施策縣令是徴女王夫(徴側徴貳本雄王女住風州今之女姊妹皆負奇才)徴女起兵攻蘇定报夫讎大将惠力奋勇從征以报父仇(惠力本唐豪縣令之子其父爲蘇定所殺母方有娠走居羅澄寺生惠力從徴女报父仇)先設营五所於池羅寨密禱天帝祠願得隂風助順取彼凶殘夜梦二天子手执竜刀謂曰我奉天帝命助國君討賊及進兵即斬蘇定南州五十餘城復焉徴王即位燕喜賞功惠力飭池羅民造二公祠於天帝祠側一夕惠力及池羅民皆夢神人报天降桑木于祠前宜即裝造日光月光天子像及至祠觀之果見桑木置祠門入祠中再見二蛇長一丈餘五色𧸍旋繞于天子二像之下惠力傳将桑木刻聖王二位像大開晏賀即命羅澄庄與池羅寨合一西甲扶日光天子駕東甲扶月光天子駕事訖奉奏徴王再褒贈三位上等天神三十三天帝釋提桓聖帝陛下日光天子聖王月光天子聖王及𥒥公勇公閻羅公皆封爲本土城隍及各族裨将爲部下守殿之神準許池羅香燈奉祀焉歷東漢呉晋宋齊粱凢三百四十九年南邦有丁黎李陳四姓開創洪圖帝德護國庇民大有靈驗
陳太尊有女玄珍公主嫁占城主以报舊恩占主没其臣欲將公主入火𡊨燒之陳太尊聞之即禱帝祠行禮求風公主下龍舟出海際大風駛帆避難走脫後韶寧公主再詣祠求嗣忽見两束髮置祠左有人民事表奏其事太尊命廷臣至詞行禮傳置束髮于两匣埋在聖主二位之下葢默想即前日明花公主(生天子二位)两束髮之吉兆也即追贈三位上等美字及各本土尊神歷陳朝十二世至黎太祖前黎後黎皆有護國庇民故歷代帝王追贈美字香火千秋德其或矣
大學士阮炳奉撰
又天施縣柳捄社有姊妹二人遭乱入哀牢國宻禱天帝保護忽然行步如飛囬至本貫恭行謝禮事訖形骸都变了只留两束髮在焉(見領南摘怪)
六月十二日(十四社大會行禮歌唱)

Thần phả về thánh Tam Trinh ở Mai Động

Bản thần tích về Thánh Tam Trinh do Đông các đại học sĩ Nguyễn Bính (người làng Sơn Đồng huyện Hoài Đức tỉnh Hà tây) làm ở bộ Lễ triều Lê biên soạn vào niên hiệu Hồng Phúc nguyên niên (1572) đời vua Lê Anh Tông. Năm 1737 bản thần tích này lại được Nguyễn Hiền giữ chức Quản giám bách thần chép lại vào niên hiệu Vĩnh Hựu (1735 – 1740) đời vua Lê Ý Tông. Sau này thần tích được lưu ở bộ Lễ triều Nguyễn (1802 – 1945).
Bản dịch theo sách Làng cổ Mai Động (Đức thánh Tam Trinh) do GS. Vũ Ngọc Khánh chủ biên, Trần Lan Châu sưu tầm biên soạn, xuất bản năm 2003.

Chép trong bản chính của Bộ Lễ nhà Nguyễn tập thứ 3.
Đời Hùng Vương là đời vua dựng nên non sông đất nước, truyền ngôi suốt 2000 năm, lập nên đất đai muôn dặm, dựng kinh đô, gây nghiệp lớn, mở nước theo nghĩa của nhà vua sáng suốt, công bằng. Vua giúp dân, xây đời no ấm, mở mang suốt mười lăm bộ, gọi là Bách Việt, xứng đáng là Vua Tổ vậy.

Đến cuối đời Hùng, thần linh của sông núi, cũng hay ứng hiện dưới cõi đời, đầu thai làm con cái các nhà dân chúng, nhằm giúp nước cứu dân, nhà nào có phúc thì gặp thần ứng vào.
Tương truyền rằng:
Đời Hùng Vương truyền được đến 18 đời thì vận trời đã hết. Tiếp đến về đời (nội thuộc) nhà Đông Hán, đất Long Biên cũng bị chiếm luôn. Thời kỳ này có một người tên là Triệu Cẩn, là nhà từng có quyền thế trong vùng, vợ là bà Tạ Thị Thành, cũng thuộc dòng dõi trâm anh, thi lễ, hai bên xứng đôi, kết nghĩa vợ chồng. Hai ông bà chuộng nghĩa, hay làm phúc, làm việc thiện cứu giúp mọi người.
Nhưng ông Triệu Cẩn đã ngoài 60 tuổi, bà Tạ Thị Thành đã bốn mươi tư mà vẫn chỉ có vài mụn con gái. Hai người khao khát có được một cậu con trai nối nghiệp. Một đêm, bà Thành nằm mộng thấy một ông tiên đi từ trên núi xuống, hẹn cho một viên ngọc trắng. Bà Thành liền cho vào miệng nuốt ngay. Khi chợt tỉnh, bà liền nói với chồng. Triệu Cẩn cho là điềm lành. Từ đó bà Thành thụ thai, đến ngày mồng 5 tháng Giêng năm Nhâm Dần vào giờ Dần sinh được một con trai, tướng mạo khác thường, có cốt cách khác các trẻ em khác. Ba tuổi đã biết lễ nghĩa, hay kính nhường, nghe người ta học mà biết chữ, biết thưởng thức âm thanh.
Bẩy tuổi, cậu bé được đi học, năm 13 tuổi kinh sử đã làu thông. Cậu lại còn tinh tường võ nghệ, sĩ tử đương thời ai cũng thán phục, đều coi như là con nhà Thần Thánh. Thầy học yêu lắm mới đặt tên cho là Tam Trinh. Năm 18 tuổi, cha mẹ ông đều mất, ông Trinh liền chọn đất tốt và đặt mộ cha mẹ vào đấy. Sau ba năm chôn cất, ông ra mở trường dạy học trò, nhờ vậy mà đất Nam Châu (bãi phía Nam) từ dân không biết chữ đã trở thành vùng đất văn hóa. Nhân dân mến mộ ông lắm và tôn ông lên làm Châu trưởng. Ông chăm lo đời sống trong châu, sắp xếp mọi việc làm ăn, mở mang việc học, dân chúng rất được nhờ cậy. Ít lâu sau ông dời đến phía Nam đất Long Biên. Đến trại Mai Động, huyện Thanh Đàm (năm 1752 vì kiêng húy vua Lê Duy Đàm đổi là Thanh Trì, phủ Thường Tín) thấy dân chúng còn trong tình trạng nghèo khổ, làng xóm tiêu điều, không được học chữ, liền cắm đất dựng nhà ở đó (chính là bên sông Kim Ngưu xưa). Ông lại mở trường dạy học, chỉ vừa một năm, dân chúng đã rất mến trọng. Đức độ của ông truyền xa và được nhiều người lấy làm gương.
Cũng năm ấy, có tên Tô Định cất quân xâm phạm bờ cõi, xâm chiếm vùng đất rộng lớn của nước ta, dân chúng điêu linh, chưa có ai ra tay cứu vớt. May sao có cháu xa của vua Hùng tên Trắc là người con gái tài giỏi bậc thần, bậc thánh ở cõi đời, dấy binh lừng lẫy, đem quân đánh giặc Hán. Khi khởi binh, bà Trưng làm lễ cầu các bậc thần linh, Bà Trưng mật xin thần núi Tản Viên họp bách thần lại, ở cửa sông Hát Môn, lập đàn tế cáo trời đất, xin các thần linh ứng vào một người dưới trân gian, được non sông muôn vật ủy thác, được muôn dân tin cậy, cây cỏ trông nhờ…
Vua Trưng khấn trời: “Xét như nước mình các đời trước đều có các bậc anh minh, đời đời sáng nghiệp, là đất nước nhân nghĩa, có giáo hóa nên nhân dân yên ổn vui đời, làm lụng chuyên cần, chẳng biết đến binh đao. Nay Tô Định là loài dê chó, thường hống hách lộng quyền, tàn bạo ức hiếp ngược đãi dân ta, đất trời, thần linh, người người đều căm giận. Tôi (tức vua Trưng) là cháu xa Hùng Vương nhắc đến dân tình là ssa nước mắt, hôm nay đau lòng vì nước, dựng cờ nghĩa vì nước trừ kẻ hung tàn bạo ngược, xin các vị thần linh về đàn tế chứng giám cho. Tôi nguyện dấy binh dẹp giặc, cứu nước cứu dân, dựng lại nghiệp xưa của tông tổ, cứu dân chúng khỏi vòng nước lửa, lầm than, không phụ lòng của Trời cao, không phụ vẻ linh thiêng của tông miếu, xin các Tiên tổ ở dưới suối vàng, hô mây, gọi gió, dồn âm binh, hàng trăm hàng nghìn đội, truyền hịch khắp nước Nam, từ các châu huyện đến các trang ấp, ai là người thông minh tài trí, đức độ hơn người thì cho đến giúp dân”.
Phiên thần đến mách tin cho Tam Trinh, nói rõ chiếu cầu bậc trạng nguyên trong thiên hạ. Ông cảm động lắm, ngay từ hôm ấy, liền chọn lấy trai tráng tuyển làm 5000 quân đều từ trại Mai Động. Các bậc già làng thấy ông làm vậy, đều đến sửa lễ vật (xin với vua Trưng) làm thần tử. Tam Trinh thề với bách thần sông núi, khao thưởng quân lính, tiến đến dinh Trưng Nữ Vương, vào làm lễ xin theo. Vua Trưng đang kén người tài, thấy ông đang sức trai, tài thao lược vị tất ai đã được thế, trên hiểu thiên văn, dưới tường địa lý, không điều gì là không am hiểu, liền phong ông chức Đô úy, cử ông chia đường tiến binh đánh vào dinh lũy của Tô Định. Một trận dẹp tan, Tô Định thua chạy, ta chém được chánh tướng, lấy đầu vài nghìn thuộc hạ của giặc. Từ đấy ông theo Vua Trưng bình định được cả 65 thành, thu về nước Nam như cũ.
Bà Trưng lên ngôi vua, ở ngôi 3 năm, đến khi có giặc Mã Viện sang đánh, liền phong cho Tam Trinh chức Liệt hầu, giao quyền phụ chính lo việc trị loạn, sai ông đem quân giữ cửa ải. Quân ông vừa đến, chưa kịp bài binh bố trận thì quân Hán đã đến. Giặc đang sung sức, đánh sẽ bất lợi, cho nên ông sai đóng cửa ải, không nghênh chiến, không chịu nộp cửa ải! Tướng Hán cả giận, phá cửa tiến vào bờ cõi nước ta. Ông thấy quân Hán đang mạnh, liền dẫn binh về trại Mai Động (sau gọi là trang Mai Động) đóng quân lại xem sao. Quân Hán đêm đến bủa vây. Ông cưỡi ngựa ra đón đánh, phá vây mà ra. Đến quãng đường, khu có nhiều đồi núi, ông nghe nói Vua Trưng đã lỡ cơ trời, liền ngửa mặt lên trời than rằng: Than ôi, cơ đồ của Vua Trưng như giấc mông xuân vậy! Việc thần, việc người vua lo liệu đến thế, biết ta bây giờ chỉ có Trời mà thôi. Ông liền ruổi ngựa chay lên đỉnh núi rồi biến mất. Đó là ngày mông 10 tháng 2. Nhân dân thương tiếc, dâng lễ và lập đền thờ…
Ghi thêm:
– Đời vua Đại Hành nhà Lê, xét phong các thần linh thấy linh hiển liền gia phong làm thần hoàng địa phương: “Tối linh đại vương, thần hiệu là: Nam Sơn Tam Trinh hiển ứng đại vương”. Hành lễ kiêng hai màu trắng và màu đỏ.
– Tam Trinh Nam Sơn đại vương linh ứng ở nhiều nơi. Đời Trần Thái Tông đánh Nguyên Mông, có cho người đến tế cầu phù hộ, ông linh ứng giúp vua đánh bại tướng Ô Mã Nhi. Liền gia phong thêm các chữ hiệu: “Anh triết Hộ quốc Hộ dân Bảo cảnh Hiển hiệu Đại sĩ”.
– Thời Lê Thái Tổ đánh quân Minh Liễu Thăng, thần lại linh ứng giúp, vua bèn gia phong thêm các chữ: “Phổ tế Cương nghị Anh linh”, truyền chiếu chỉ cho dân Mai Động trùng tu miếu điện.
Ngày sinh tế mồng 5 tháng Giêng, giết lợn đen, làm bánh chưng, bánh dày, hát múa, mở hội kéo co, đánh cờ, vật, liền trong 3 ngày.
Ngày hóa tế mồng 10 tháng 2, giết trâu và lợn làm tế lễ, bánh chưng, bánh dày, rượu, trầu cau.
Ngày lễ tiệc mở vào 14 tháng 8, lễ vật như trên, hát xướng 3 ngày.
Năm đầu Hồng Phúc, tháng Giêng, ngày tốt.

Thần tích Giao Châu Đặng thái thú ở nghè Gia Lâm

Tấm bia thời Lê lưu tại nghè Gia Lâm, xã lệ Chi, Gia Lâm, Hà Nội khắc sự tích vị Thái thú Giao Châu họ Đặng thời Hán, có công giáo dân hóa lý, dẹp yên 7 quận, hy sinh vì nước, hiển ứng nhiều đời.

IMG_4310

Gia Lâm xã thần tích bi ký  嘉林社神跡碑記

漢昭帝時累朝一位大王譜籙(艮支部上等)國朝禮部正本
昔雄王山原聖祖啟運應圖二十年餘雄王建國青山萬里創雄都宫殿之基碧水一泓開聖帝明王之道以度物濟人統十五部號之百越為肈祖焉
詩云
初開南越自涇陽一統山河十八王十八世傳千古在億年香火億年芳
却説
粤昔西漢時內地龍編猶屬我國間有鄧公諱 運其先人繼世承資蔭配本郡人謝氏諱謹傳家詩禮累世簪纓所謂當門而配公課童頗精醫術樂能行善事賑資救苦無一人不遂其生無一物不寧其养小善亦為十堊不作半點害人休着意毫利己莫私心此地方皆稱其積善之家必有餘慶
公年近六旬謝氏年四十餘然男子尚晚後謝氏夣見蛇精入懷而有孕時(甲午年二月十一日)生下一男天資穎異相貌殊常三歲而知禮義能敬讓聞學而知聽音而審七歲入學經史精通才能武蓺命名曰居士當時士子多嘆服之共稱為聖童公年十八父母皆爼落三年喪畢公潛心墳典教誨士民聞交州教化未明綱疇未叙公循循然善誘之而後民知禮義也南州華風公之功也
民皆暮之共推為州長時漢昭帝命周章為交州太守章聞公教化服人為之疏舉帝大嘉之封列 侯公既受命行縣邑觀民風適至京北道 (古號北江郡)順安府嘉林縣嘉林寨見民風樸陋學術寡聞公乃傳設行在于嘉林寨地頭以教文字
纔得一年民皆慕之值珠崖儋耳蒼梧廣信番禺麓冷七郡商長作亂騷動民生帝聞之咨廷臣疇能了此以為本州太守岑彭舉公德望服人必能安集帝許之命為州守 使平賊
公乃選嘉林寨得家下二百餘移檄諸郡縣來附者以萬数刻日直擣九真命将士分屯堅守不得挑戰因遣文吏移檄論之以信義示之以祸福賊聞之感悟束甲來降七郡告平公遂振旅還州府(即龍編地)
自公為太守刑罰清省民皆安業公暇復詣嘉林行在曉人以恩誼民皆拜謝請因此舍為後為祀所公許之日卽遂並囘州府居之
及至哀帝時間有王莽亂公将兵守開公兵方至安南不意漢兵猝至公曰漢兵方拒莽何故往南.使閉關不約漢将大忿破關門直入境.公見漢兵盛至卽引兵退囘州府無何漢兵夜至重園公騎馬拒戰解得園出至龍編處仰天而嘆曰人臣事君必死無二不圖至此知我者.其天乎遂爼于龍編地不見卽化矣(時八月初十日)
一項間江濤湧沸蛟龍送出漢兵皆驚遂引去以事聞之帝遣使諭祭于龍編地勅封福神準許府民立廟祀之餘如九真南海日南海陽加林等處常被公教化者皆迎美字囘民奉事
及至平帝聞公名績表見於漢有功遣使勅封一封濟世護國居士大王
曁至陳太宗時寇元來侵京城被陷陳國俊奉命祈禱百神各諸祠經一日適至京北順安府嘉林縣嘉林區(陳時為庄)夜宿神祠祈神陰扶討賊俟平勅封上等神
夜至四更末國俊公乃朦朧睡去忽夢見一老翁上頭白髮從此而來自稱居士靈神謂曰我北朝正氣南國遺踪學富五車直擬青雲得路聞将軍東往平冦自願從乃陰扶護法立功勿可憂之神人言訖没变矣項間将公醒出暗想夢中顯有靈神所助定明日拜謝返囘京國已而出戰於白藤江忽然天地晦冥風濤湧出帥将帥兵神靈發動蛇蛟向扶於水上陳國公乃刀戰一陣馬兒大敗斬得正将與裨将數萬頭血可船行屍如山積自此
盡除元冦陳國公反囘奏于太宗曰元賊早平亦賴於神助太宗乃加封陰扶一位當境城隍護法居士大王興國同休永為𢗝武欽哉
却説自以而後稔着靈應故多有帝王加封美字
迨至黎太祖起義平明柳昇及得天下太祖乃加封一位普濟剛毅英靈勅旨頒嘉林庄重修廟殿以奉祀之猗歟休哉
一奉開生化各节與諱字切禁運謹居士準許嘉林庄奉祀
一生神二月十一日正例禮用上齊盤下黑猪𥸷酒唱歌三日卽止
一化神八月初十日正例禮用上齊盤下牛猪𥸷酒白方圓餅
一例慶賀祈福三月初十日禮用上齊盤下随宜唱歌十日卽止
洪福元年孟春吉日翰林禮院東閣大學士臣阮炳奉撰正本
皇朝永祐六年仲秋吉日管監百靈知殿雄嶺少鄉臣阮賢再遵舊正本

Phiên âm:
Gia Lâm xã thần tích bi kí
Hán Chiêu Đế thời lũy triều nhất vị đại vương phổ lục (cấn chi bộ thượng đẳng) quốc triều lễ bộ chính bản.
Tích Hùng Vương Sơn nguyên Thánh tổ khải vận ứng đồ nhị thập niên dư. Hùng Vương kiến quốc thanh sơn vạn lí sáng hùng đô cung điện chi cơ, bích thủy nhất hoằng khai thánh đế minh vương chi đạo. Dĩ độ vật tế nhân thống thập ngũ bộ hiệu chi Bách Việt vi triệu tổ yên.
Thi vân:
Sơ khai Nam Việt tự Kinh Dương
Nhất thống sơn hà thập bát vương
Thập bát thế truyền thiên cổ tại
Ức niên hương hỏa ức niên phương.
Tức thuyết:
Việt tích Tây Hán thời nội địa Long Biên do thuộc. Ngã quốc gian hữu Đặng Công húy Vận, kỳ tiên nhân kế thế thừa tư ấm, phối bản quận nhân Tạ Thị húy Cẩn, truyền gia thi lễ lũy thế trâm anh, sở vị đương môn nhi phối. Công khóa đồng pha tinh y thuật, lạc năng hành thiện sự, chẩn tư cứu khổ, vô nhất nhân bất toại kỳ sinh, vô nhất vật bất ninh kỳ dưỡng, tiểu thiện diệc vi thập ác bất tác bán điểm hại nhân, hưu trứ ý hào lợi kỷ mạc tư tâm, thử địa phương giai xưng kỳ tích thiện chi gia, tất hữu dư khánh.
Công niên cận lục tuần, Tạ Thị niên tứ thập dư nhiên nam tử thượng vãn. Hậu Tạ Thị mộng kiến xà tinh nhập hoài nhi hữu dựng. Thời (Giáp Ngọ niên nhị nguyệt thập nhất nhật) sinh hạ nhất nam, thiên tư dĩnh dị, tướng mạo thù thường, tam tuế nhi tri lễ nghĩa, năng kính nhượng, văn học nhi tri, thính âm nhi thẩm. Thất tuế nhập học kinh sử tinh thông, tài năng vũ nghệ mệnh danh, viết cư sĩ đương thời. Sĩ tử đa thán phục chi Công, xưng vi Thánh đồng. Công niên thập bát, phụ mẫu giai trở lạc.
Tam niên tang tất, Công tiềm tâm phần điển giáo, hối sĩ dân. Văn Giao Châu giáo hóa vị minh, cương trù vị tự. Công tuần tuần nhiên thiện dụ chi nhi hậu dân tri lễ nghĩa dã. Nam Châu hoa phong công chi công dã. Dân giai mộ chi cộng thôi vi Châu trưởng.
Thời Hán Chiêu Đế mệnh Chu Chương vi Giao Châu thái thú. Chương văn Công giáo hóa phục nhân vi chi sớ cử đế đại gia chi phong Liệt hầu. Công ký thụ mệnh hành huyện ấp, quan dân phong thích chí Kinh Bắc đạo (cổ hiệu Bắc Giang quận) Thuận An phủ Gia Lâm huyện Gia Lâm trại, kiến dân phong phác lậu, học thuật quả văn. Công nãi truyền thiết hành tại vu Gia Lâm trại địa đầu dĩ giáo văn tự. Tài đắc nhất niên dân giai mộ chi.
Trị Châu Nhai Đam Nhĩ Thương Ngô Quảng Tín Phiên Ngu Lộc Lĩnh thất quận thương trưởng tác loạn, tao động dân sinh. Đế văn chi tư đình thần trù năng liễu thử dĩ vi bản châu Thái thú. Sầm Bành cử Công đức vọng phục nhân, tất năng an tập. Đế hứa chi mệnh vi châu thú sử bình tặc.
Công nãi tuyển Gia Lâm trại đắc gia hạ nhị bách dư, di hịch chư quận huyện lai phụ giả dĩ vạn sổ. Khắc nhật trực đảo Cửu Chân, mệnh tướng sĩ phân truân kiên thủ, bất đắc thiêu chiến. Nhân khiển văn lại di hịch luận chi dĩ tín nghĩa kì chi dĩ họa phúc. Tặc văn chi cảm ngộ thúc giáp lai hàng. Thất quận cáo bình. Công toại chấn lữ hoàn châu phủ (tức Long Biên địa).
Tự công vi thái thú hình phạt thanh tỉnh, dân giai an nghiệp. Công hạ phục nghệ Gia Lâm hành tại hiểu nhân dĩ ân nghị. Dân giai bái tạ, thỉnh nhân thử xá vi hậu vi tự sở. Công hứa chi nhật tức toại tịnh hồi châu phủ cư chi.
Cập chí Ai Đế thời gian hữu Vương Mãng loạn. Công tương binh thủ khai công binh phương chí An Nam bất ý Hán binh thốt chí. Công viết Hán binh phương cự Mãng hà cố vãng Nam, sử bế quan bất ước. Hán tướng đại phẫn, phá quan môn trực nhập cảnh. Công kiến Hán binh thịnh chí tức dẫn binh thối hồi châu phủ. Vô hà Hán binh dạ chí trọng viên. Công kị mã cự chiến giải đắc viên xuất, chí Long Biên xứ ngưỡng thiên nhi thán viết: Nhân thần sự quân tất tử vô nhị bất đồ chí thử tri ngã giả, kì thiên hồ, toại trở vu Long Biên địa bất kiến tức hóa hĩ (thời bát nguyệt sơ thập nhật).
Nhất hạng gian giang đào dũng phí giao long tống xuất. Hán binh giai kinh toại dẫn khứ. Dĩ sự văn chi Đế khiển sứ dụ tế vu Long Biên địa, sắc phong phúc thần, chuẩn hứa phủ dân lập miếu tự chi dư như Cửu Chân Nam Hải Nhật Nam Hải Dương Gia Lâm đẳng xứ, thường bị Công giáo hóa giả giai nghênh mĩ tự hồi dân phụng sự.
Cập chí Bình Đế văn Công danh tích biểu kiến vu Hán hữu công, khiển sứ sắc phong Nhất phong Tế thế Hộ quốc Cư sĩ Đại vương.
Kỵ chí Trần Thái Tông thời khấu Nguyên lai xâm, kinh thành bị hãm. Trần Quốc Tuấn phụng mệnh kì đảo bách thần các chư từ kinh nhất nhật, thích chí Kinh Bắc Thuận An phủ Gia Lâm huyện Gia Lâm khu (Trần thời vi trang) dạ túc thần từ, kì thần âm phù thảo tặc sĩ bình sắc phong thượng đẳng thần.
Dạ chí tứ canh mạt Quốc Tuấn Công nãi mông lông thụy khứ, hốt mộng kiến nhất lão ông thượng đầu bạch phát tòng thử nhi lai, tự xưng Cư sĩ linh thần, vị viết: Ngã Bắc triều chính khí, Nam quốc di tung, học phú ngũ xa trực nghĩ thanh vân đắc lộ. Văn tướng quân Đông vãng bình khấu, tự nguyện tòng nãi âm phù hộ pháp lập công, vật khả ưu chi thần nhân ngôn cật một biến hĩ hạng gian.
Tướng Công tỉnh xuất ám tưởng mộng trung hiển hữu linh thần sở trợ, định minh nhật bái tạ, phản hồi kinh quốc dĩ nhi xuất chiến vu Bạch Đằng giang. Hốt nhiên thiên địa hối minh, phong đào dũng xuất, suất tướng suất binh thần linh phát động xà giao hướng phù vu thủy thượng. Trần Quốc công nãi đao chiến nhất trận Mã Nhi đại bại, trảm đắc chính tướng, dữ tì tướng sổ vạn đầu huyết khả thuyền hành thi như sơn tích tự thử. Tận trừ Nguyên khấu Trần Quốc Công phản hồi tấu vu Thái Tông viết Nguyên tặc tảo bình diệc lại vu thần trợ. Thái Tông nãi gia phong Âm phù Nhất vị Đương cảnh Thành hoàng Hộ pháp Cư sĩ Đại vương Hưng quốc Đồng hưu Vĩnh vi Kỳ vũ khâm tai.
Tức thuyết: Tự dĩ nhi hậu nhẫm trứ linh ứng, cố đa hữu đế vương gia phong mĩ tự.
Đãi chí Lê Thái Tổ khởi nghĩa bình Minh Liễu Thăng, cập đắc thiên hạ. Thái Tổ nãi gia phong Nhất vị Phổ tế Cương nghị Anh linh, sắc chỉ ban Gia Lâm trang trùng tu miếu điện dĩ phụng tự chi y dư hưu tai.
Nhất phụng khai sinh hóa các tiết dữ húy tự thiết cấm Vận Cẩn Cư sĩ, chuẩn hứa Gia Lâm trang phụng tự.
Nhất sinh thần nhị nguyệt thập nhất nhật chánh lệ lễ dụng thượng trai bàn, hạ hắc trư tế tửu xướng ca tam nhật tức chỉ.
Nhất hóa thần bát nguyệt sơ thập nhật chánh lệ lễ dụng thượng trai bàn hạ ngưu trư tế tửu bạch phương viên bính.
Nhất lệ khánh hạ kì phúc tam nguyệt sơ thập nhật lễ dụng thượng trai bàn hạ tùy nghi xướng ca thập nhật tức chỉ.
Hồng Phúc nguyên niên mạnh xuân cát nhật. Hàn lâm lễ viện Đông các Đại học sĩ, thần, Nguyễn Bính phụng soạn chính bản.
Hoàng triều Vĩnh Hữu lục niên trọng thu cát nhật. Quản giám bách linh tri điện Hùng lĩnh thiểu hương, thần, Nguyễn Hiền tái tuân cựu chính bản.

Dịch nghĩa:

Bia ký thần tích xã Gia Lâm
Bản phả lục một vị đại vương công thần triều Hán Chiêu Đế (chi Cấn bộ thượng đẳng), Bộ Lễ quốc triều chính bản.
 Xưa Hùng Vương Sơn nguyên Thánh tổ khai vận mở đồ hơn hai mươi năm. Vua Hùng lập nước núi xanh vạn dặm, xây kinh đô Hùng, dựng nền cung điện, nước biếc thăm thẳm, bắt đầu đạo đế thánh vua minh, giúp vật giúp dân, thống nhất 15 bộ lấy tên là Bách Việt, là tổ tiên đầu tiên vậy.
Có thơ rằng:
Ban sơ Nam Việt từ Kinh Dương
Thống nhất núi sông mười tám vương
Mười tám đời truyền ngàn xưa đó
Vạn năm hương lửa vạn năm hương.
Truyền rằng:
Xưa nước Việt ta, Long Biên còn thuộc về Tây Hán. Bấy giờ có ông họ Đặng, tên húy là Vận, tổ tiên ngày trước đã được ban tước phong, đời nay kế thừa gia tài phúc ấm. Ông lấy vợ người bản quận, họ Tạ, tên húy là Cẩn, con nhà thi lễ, dòng dõi trâm anh, hai người rất xứng đôi. Thủa nhỏ ông rất tinh thông y thuật, thích làm điều thiện, vốn tính hay ban chẩn, giúp đỡ người nghèo, không ai là không giúp đỡ sinh sống, không vật nào bệnh tật mà không chăm dưỡng, từ việc nhỏ đến việc ác lớn đều không phạm, không có ý tư lợi cá nhân, được người địa phương đều nói là tích thiên thì gia đình sẽ gặp nhiều điều phúc.
Năm ông gần 60 tuổi, Tạ Thị đã ngoài 40 mà chưa có con trai. Về sau Tạ Thị nằm mơ thấy một con rắn tinh nhập vào mà có thai. Vào ngày 11 tháng 2 năm Giáp Ngọ, bà sinh được một cậu con trai, tướng mạo khác thường, thiên tư kỳ lạ. Năm lên 3 tuổi đã biết lễ nghĩa, thường hay kính nhường, theo học mà hiểu, nghe nhạc biết thẩm thấu. Lên 7 tuổi cho đi học, tinh thông kinh sử, rất giỏi võ nghệ, là một Cư sĩ đương thời. Sĩ tử ai nấy đều thán phục và gọi Ông là “Thánh đồng” (Thánh trẻ con). Năm 18 tuổi, cha mẹ qua đời. Ba năm phục tang xong, trong lòng ông thầm nghĩ phải lấy điển lễ lớn để dặn dạy sĩ dân.
Bấy giờ dân Giao Châu học hành chưa thấu, tam cương, cửu trù chưa biết thứ bậc. Ông liền thuận theo tự nhiên khuyên bảo những điều tốt lành. Nhờ đó mà dân biết được lễ nghĩa. Phong cách tốt đẹp của Nam châu có được cũng có công của Ông. Cảm phục sĩ dân mến mộ và cùng tôn ông làm Châu trưởng.
Thời Hán Chiêu Đế sai Chu Chương làm Thái thú Giao Châu. Chu Chương nghe danh tiếng Ông giáo hóa quy phục được dân chúng bèn dâng sớ tiến cử lên vua. Vua rất vui mừng, liền phong ông chức “Liệt Hầu”. Ông nhận mệnh đi xuống huyện ấp xem xét cuộc sống dân tình và phong cảnh nơi đây. Đến đạo Kinh Bắc (tên xưa là quận Bắc Giang), phủ Thuận An, huyện Gia Lâm, trại Gia Lâm, thấy phong tục tập quán nơi đây còn lạc hậu, kỹ nghệ còn sơ sài, Ông liền truyền thiết lập một nơi tại trại Gia Lâm để dạy học cho nhân dân. Mới được một năm, nhân dân đều ngưỡng mộ kính phục.
Gặp lúc tù trưởng của 7 quận: Châu Nhai, Đam Nhĩ, Thương Ngô, Quảng Tín, Phiên Ngung, Lộc Lĩnh, (Quế Lâm?) làm loạn, quấy nhiễu dân sinh. Vua nghe tin liền nói đình thần nào có thể dẹp yên sẽ cho làm Thái thú bản châu. Sầm Bành tiến cử ông có đức vọng, quy phục được lòng người, tất sẽ dẹp được. Vua bằng lòng lệnh ông cho cầm đầu châu đi dẹp loạn.
Ông tuyển chọn ở trại Gia Lâm được hơn 200 người, lại truyền hịch đi các quận huyện đến giúp thêm được vài vạn người. Ngay hôm đó tiến thẳng đến Cửu Chân, lệnh cho các tướng sĩ phân ra các đồn để giữ vững, không được khiêu chiến. Nhân đó, sai quan văn truyền hịch, khuyên cho họ hiểu tín nghĩa, bảo họ thấy rõ điều họa phúc. Giặc nghe thấy tỉnh ngộ bỏ binh khí, mũ giáp ra hàng, 7 quận giặc loạn đã được dẹp yên. Ông cho rút quân về phủ (tức đất Long Biên).
Từ khi ông làm Thái thú, hình phạt được giảm nhẹ, dân chúng đều được yên ổn làm ăn. Ông lại thong thả đến cung Gia Lâm, dạy cho dân hiểu về ân nghĩa và tình đoàn kết. Nhân dân thấy đó mà cảm phục bèn thưa với Ông “nơi đây ngày nay là học đường, ngày sau làm nơi phụng thờ”. Ông bằng lòng, rồi cùng sĩ tốt về châu phủ.
Tới thời Ai Đế gặp lúc Vương Mãng nổi loạn, Ông mang quân đi trấn giữ cửa ải. Quân ông đi đến An Nam, bất ngờ quân Hán kéo đến. Ông nói, quân Hán đang đánh nhau với Vương Mãng thì cớ gì lại kéo sang nước Nam, liền sai đóng cửa quan không cho vào. Tướng Hán rất tức giận sai phá cửa quan tiến thẳng vào. Ông thấy quân Hán thế rất mạnh, liền rút quân về châu phủ. Chẳng bao lâu quân Hán đến kịp, nhân lúc đêm tối, chúng bủa chặt vòng vây. Ông cưỡi ngựa cự chiến, thoát vòng vây chạy ra ngoài. Đến Long Biên, ông ngửa mặt lên trời mà than rằng: Kẻ bề tôi vì vua mà chết, không có hai lòng, ta đến nông nỗi này có lẽ chỉ có trời mới hiểu vậy! Rồi quay lại không nhìn thấy Long Biên mà hóa (nhằm ngày 10/8). Một dải sông rộng nổi sôi sóng, giao long đưa tiễn.  Quân Hán kinh sợ quay đầu chạy.
Việc này đến tai vua, vua sai sứ giả đến cúng tế ở đất Long Biên, phong làm phúc thần, cho người dân trong phủ lập miếu thờ, cùng với các nơi như Cửu Chân, Nam Hải, Nhật Nam, Hải Dương, Gia Lâm, là những nơi Ông đã có công giáo hóa nhân dân, đều đón mĩ tự về phụng thờ.
Đến vua Bình Đế nghe sự tích của Ông có công giúp Hán đã sai sứ giả sắc phong Nhất phong Tế thế Hộ quốc Cư sĩ Đại vương.
Tới tời Trần Thái Tông, giặc Nguyên xâm phạm, kinh thành bị vây. Trần Quốc Tuấn phụng mệnh cầu đảo bách thần, các đền miếu đều ghé qua, tới đạo Kinh Bắc, phủ Thuận An, huyện Gia Lâm, khu Gia Lâm (thời Trần là trang), ban đêm trú trong miếu thần, cầu thần âm phù dẹp giặc, sẽ phong là thượng đẳng thần.
Tới cuối canh tư Quốc Tuấn Công chợp mắt, bỗng mơ thấy một ông lão đầu bạc trắng tiến đến, tự xưng là Cư sĩ linh thần, nói rằng: ta là chính khí của Bắc triều, vết lưu của nước Nam, học vấn phong phú 5 xe, con đường sự nghiệp có thể coi là thành đạt, nay nghe tướng quân sang Đông dẹp giặc, tự nguyện theo âm phù giúp phép lập công, xin chớ lo lắng. Dứt lời thì biến mất trong không gian bao la. Tướng công tỉnh dậy, nhớ lại giấc mộng có thần thiêng hiển hiện trợ giúp, định ngày lành bái tạ, về lại kinh đô mà xuất chiến ở sông Bạch Đằng. Bỗng thấy trời đất mờ tỏ, gió to sóng lớn xuất hiện, quân tướng xuất hiện, thần linh phát động rắn rồng nổi lên mặt nước. Trần Quốc Công vung đao xông trận, Mã Nhi thua to, chém được tướng cầm đầu, còn tì tướng đầu rơi cả vạn, máu chảy thành sông, thây chất như núi.
Trừ hết giặc Nguyên, Trần Quốc Công về tâu lên Thái Tông rằng dẹp giặc Nguyên là có sự trợ giúp của thần. Thái Tông liền gia phong Âm phù Nhất vị Đương cảnh Thành hoàng Hộ pháp Cư sĩ Đại vương Hưng quốc Đồng hưu Vĩnh vi Kỳ vũ, kính vậy.
Truyền rằng: Từ đó về sau, đều linh thiêng hiển ứng, cho nên được nhiều các bậc đế vương phong thêm mĩ tự.
Đến đời Vua Lê Thái Tổ khởi nghĩa dẹp giặc Minh Liễu Thăng, lấy được thiên hạ, Thái Tổ liền phong thêm: “Nhất vị Phổ tế Cương nghị Anh linh”. Sắc chỉ ban cho trang Gia Lâm trùng tu miếu điện để phụng thờ Ngài một cạnh trọng thể.
Phụng khai các tiết ngày sinh, ngày hóa cùng chữ húy “Vận, Cẩn, Cư sĩ” nhất thiết cấm. Cho phép trang Gia Lâm được phụng thờ.
Nhất sinh Thần ngày 11 tháng 2, theo lệ chính: lễ dùng trên mâm chay, dưới thịt lợn đen, xôi, rượu, ca hát, 3 ngày thì dừng.
Nhất hóa Thần ngày mùng 10 tháng 08, chính lệ lễ dùng trên mâm chay, dưới trâu lợn, xôi, rượu, bánh dày.
Nhất lệ khi làm lễ mừng cầu phúc ngày 10 tháng 3, lễ dùng trên mâm chay, dưới tùy nghi hành lễ, ca hát mười ngày thì dừng.
Ngày lành tháng Giêng mùa Xuân năm Hồng Phúc nguyên niên bậc bề tôi Đại học sĩ Đông các của Viện Hàn Lâm là Nguyễn Bính phụng soạn bản chính.
Ngày lành tháng đầu Thu Hoàng triều Vĩnh Hựu năm thứ 6 bậc bề tôi là quan Bộ Lại Nội các, tuân theo bản chính cũ viết.