Ngọc phả cổ chép về một vị công chúa âm phù triều Trưng nữ vương

Chi Khảm, bộ Hạ đẳng. Chính bản bộ Lễ quốc triều.

Xưa nước Việt trời Nam Thánh tổ mở vận cơ đồ, hơn hai ngàn năm Hùng Vương dựng nước. Núi xanh vạn dặm lập nền cung điện đô thành. Nước biếc một dải mở đạo đế thánh vua sáng để cứu vật giúp người, thống quản 15 bộ, xưng là tổ ban đầu của Bách Việt vậy. Nên có thơ rằng:

Sơ khai Nam Việt tự Kinh Dương
Nhất thống sơn hà thập bát vương
Thập thất thế truyền thiên cổ tại
Ức niên hương hoả ức niên phương.

Lại nói, khi cơ đồ họ Hùng đến lúc suy, ý trời muốn dứt, trải đến thời Đông Hán, lúc đó có Tô Định dẫn quân đến xâm chiếm đất đai Trung Nguyên. Triệu họ lầm than, không người cứu giúp. Đến khi có người cháu gái Hùng Vương tên Trắc, là bậc nữ trung hào kiệt, thánh thần trên đời, dương cao oai hùng đem quân đến đánh. Nhưng khi ấy không có những người nam nhi có tài thao lược. Nữ tướng thống soái quân đội, phát động thần linh. Trưng nữ bèn cáo chúc Tản Viên Sơn Thánh, lập đàn ở cửa sông Hát Môn (tức là xứ Sơn Tây), mổ trâu lợn làm cỗ, cáo tế trời đất và trăm thần sông núi. Mới khấn rằng:

• Trời sinh ra con người là tông chủ của vạn vật trong trời đất. Qua các thời đế vương trước đây đều là những bậc thiên tử thánh minh, triều đình có đạo yêu dân vì nước, đức hóa thâm sâu, thiên hạ thanh bình, trong triều vô sự. Nay có kẻ dị tính Tô Định, là loài dê chó ngang ngược, lộng hành hung hãn, ngược chính hại dân. Thiên hạ thần người đều căm phẫn. Thiếp hiềm là cháu gái Hùng Vương, chỉ là một nữ nhân, nghĩ đến sinh linh, Hoàng thiên cũng rơi lệ. Hôm nay, đau lòng xót dạ mà phục nghĩa dẹp ác. Xin trăm vị chư tôn thần linh về hội ở đàn chứng giám lời thề, ra sức giúp Trưng nữ thiếp dẫn quân dẹp giặc, giữ nước an dân. Để thiếp khôi phục là cơ nghiệp cũ của tổ tiên, đem sinh linh lên nơi chiếu êm, vớt sinh linh từ dòng nước lửa. Sau là không phụ ý Hoàng thiên, thỏa vong linh tiên hoàng nơi miếu thờ, an ủi tổ phụ dưới chốn cửu tuyền.

Khấn xong thấy xuất hiện ngàn hàng vạn đội âm binh. Lại truyền hịch đi khắp nước Nam các đạo, châu, quận, hễ chỗ nào có tướng tài nam nữ, thì hãy thu thập quân tốt làm phiên thần mà dẹp giặc. Hôm ấy các đạo, châu, quận đến giúp có tới cả vạn. Người giàu thì xuất tiền tài. Người dũng thì giúp sức lực. Ngay hôm đó Trưng nữ lập thành các đội, dẫn quân tiến đến vùng đất ở đầu địa phận của khu Cổ Miếu trang Thư Lâm huyện Yên Phong phủ Từ Sơn đạo Kinh Bắc (xưa gọi là quận Vũ Ninh). Mặt trời đang ở trên đỉnh. Trưng nữ bèn cho quân đóng tại đó. Quân sĩ nghỉ ngơi ăn uống. Trưng nữ mới đi xung quanh xem bốn phía. Bỗng thấy có một người con gói tuổi độ đôi mươi, môi son má phấn, muôn điểm nét thu, mắt phượng mày ngài, mười phần xuân sắc. Phong tư yểu điệu, nhan sắc đặn đầy, tuyệt thế vô song. Đang ngồi một mình dưới gốc cây đa, thầm hát cười khe khẽ. Trưng nữ lấy làm lạ bèn hỏi:

• Cô là ai sao lại đường đột một mình ở đây?

Người con gái đáp rằng:

• Thiếp trước vốn là con gái họ Hùng, tên gọi là công chúa Ngọc Thanh. Trời đất an bài định cho ở tại địa phương này. Có đức vua tất có quân thần. Nên thiếp muốn tới gặp mặt, tự xin được âm phù dẹp giặc. Ngày sau mong được rõ công lao.

Nói xong thì biến mất. Khi ấy (ngày 15 tháng Ba) Trưng nữ lấy làm kỳ lạ bèn cho gọi các phụ lão ở địa phương đến hỏi cho rõ ràng. Các cụ già tâu rằng:

• Khu chúng thần đúng là có thờ phụng một vị âm thần, rất là linh thiêng, ứng hiện phi thường. Có lúc hiện hình ở trong làng, có lúc chặn người ở ngoài đường. Những người không may mắn bị hại rất nhiều.

Trưng nữ nghe biết vậy thì lấy làm vui mừng nói:

• Nếu quả đúng như vậy thì giặc Định kia tất sẽ bị dẹp yên.

Trưng nữ làm lễ bái tạ, dẫn quân thẳng đến đồn giặc Định đánh một trận. Quân của Định thua to, bỏ chạy. Chém được tướng chính, thu hoạch vô số khí giới, lương thực, ngựa xe. Ở Lĩnh Ngoại cho xây 65 thành, phục hồi lại toàn bộ đất đai nước Nam. Từ đó thiên hạ thanh bình, đất nước vô sự. Trưng nữ lên ngôi làm vua, cho mở tiệc mừng lớn, phong thêm cấp bậc tương ứng cho các tướng sĩ. Nhân đó nói rằng:

• Giặc Định dẹp được cũng là nhờ có thần linh trợ giúp âm phù.

Bèn phong thêm cho trăm thần. Phong Ngọc Thanh Công chúa, phong tặng là Thuần chính trang Đoan trang Trinh thục Phu nhân. Cho phép khu Cổ Miếu trang Thư Lâm đón mĩ tự về dân lập miếu thờ. Vâng thay!

Vâng khai ngày thần giáng hiện cùng với các chữ cấm húy là hai chữ Ngọc, Thanh. Cho phép khu Cổ Miếu trang Thư Lâm thờ phụng.

Ngày thần giáng là ngày 15 tháng Ba. Lệ chính dùng trên mâm chay, phẩm quả, dưới tùy nghi, ca hát.

Ngày lệ khánh hạ là ngày 15 tháng Tám. Chính lệ dùng như trên.

Năm đầu niên hiệu Hồng Phúc (1572) ngày tốt đầu xuân (tháng Giêng), Hàn lâm viện Đông các Đại học sĩ, thần, Nguyễn Bính vâng soạn bản chính.

Năm thứ sáu hoàng triều niên hiệu Vĩnh Hữu (1740) ngày tốt giữa thu (tháng Tám), Nội các bộ Lại lại theo bản cũ vâng chép.

Năm thứ tư hoàng triều niên hiệu Khải Định, năm Kỷ Mùi (1919) ngày tốt đầu mùa đông (tháng Mười), người dân trong thôn vâng sao chép nguyên bản ở xã Bình Trù.

Vốn năm trước dân thôn khi dựng mới miếu thờ, thần có ứng mộng cho một đôi câu đối rằng:
Tam sinh khí tiết thiên thu tại
Nhất điểm anh linh vạn cổ liêu.

Nghĩa là:
Ba kiếp nghìn thu còn khí tiết
Vạn năm một chốn tỏa anh linh.

Đến năm đó dân thôn lại tìm được một đạo thần tích, tương ứng phù hợp với trong mộng báo nên dân thôn rất tin tưởng việc này.

Một đạo thần tích người đời sau chép

Được ghi lại tương tự như thần tích của Đại vương, nên lược chép dưới đây.

Thời vua Lê Thái Tổ, tên húy là Lợi. Khi ấy ở trang Cổ Pháp có một người con gái nhà họ Nguyễn tên là Tịnh Nương, tuổi độ đôi mươi. Tổ tiêu được nhận phong là “trâm anh lũy thế”, duyên lành tốt đẹp còn chưa được định kỳ. Một hôm Nương đi đến khu Cổ Miếu trang Bình Lâm huyện Yên Phú phủ Từ Sơn đạo Kinh Bắc (xưa gọi là quận Vũ Ninh). Bỗng nhiên thấy trời đất có mây mù nổi lên khắp bến phía. Nương bèn chạy vào trong đền, núp ở bên trái dưới án mà mơ màng thiếp đi. Bỗng nằm mộng thấy một nữ nhân hình dung cổ quái, nhan sắc kỳ lạ từ trên án đị thẳng xuống và nói rằng:

• Thiếp vốn là con gái nhà họ Hùng trước đây, vâng mệnh Thiên đình trấn trị tại địa phương, tên gọi là Ngọc Thanh, ở tại nơi miếu này. Nay vâng chiếu của Thiên đế mà đầu vào làm con của bà.

Nói xong thì biến mất. Nương rất sợ hãi, tỉnh lại vẫn nhớ điều trong mộng. Từ đó trở về nhà, thấy trong người có thai. Năm Nhâm Thìn ngày mùng 2 tháng Mười một sinh hạ một người con gái, dung mạo khác thường, nhan sắc phi thường. Bà Nguyễn nhớ lại giấc mộng khi trước mà đặt tên con là Ngọc Thanh. Ngày qua tháng lại, nàng đã lên tám tuổi thì bà mẹ bị bệnh mà qua đời. Đến khi nàng lên 13 tuổi có phong tư yểu điệu, nói năng uyển nhã, má phấn môi son, vạn điểm như sóng thư, mắt phượng mày ngài, mười phần xuân sắc. Khi đó có Hồ Quý Ly thoán ngôi nhà Trần, bạo ngược hại dân, giết chồng cướp vợ, sai cứ đi khắp thiên hạ, hễ nhà ai có con gái đẹp mà không chịu cống nạp thì giết cả nhà. Lúc ấy nàng bỏ chạy tránh tới trại Gia Lâm, gặp anh em Lê Lai, Lê Lợi, Lê Thiện, Lê Thạch cũng bị Quý Ly yêu sách mà phải bỏ đi, đang dẫn cả nhà gia quyến tìm cách chạy vào rừng núi. Khi đến nơi ông Lê Lợi hỏi rằng:

• Nàng là ai vậy?

Nàng đáp rằng:

• Thiếp là con gái họ Hùng trước đây, xuất thế đầu nhập làm con ở nhà họ Nguyễn. Nay bị Quý Ly tìm kiếm nên bỏ chạy đến đây thì gặp Minh công. Trời đất an bài, nơi chốn đã định. Thiếp xin được theo gia quyến của Minh công để giúp nuôi dưỡng. Minh công yên tâm mà bắt cha con họ Hồ, chiếm định được thiên hạ.

Ông Lợi nghe vậy đồng ý cho ở cùng một chỗ với gia quyến của mình.

Lại nói, thời Minh Thành Tổ sai đại tướng Mộc Thạnh, Liễu Thăng, Trương Phụ, Hoàng Phúc đến hỏi tội họ Hồ. Khi đó Lê Lợi cũng ra giúp nhà Minh bắt yên được họ Hồ. Lúc ấy, nàng nghe là cha con họ Hồ đã bị diệt, thiên hạ được yên. Một hôm là xuống núi trở về nơi miếu ở khu Cổ Miếu, trang Bình Lâm huyện Yên Phú đạo Kinh Bắc, làm lễ bái yết. Khi đó phụ lão ở trong khu đều sợ hãi đến đón. Nàng mới gọi các vị cao niên đến hỏi rằng:

• Khu của các người thờ phụng vị nào?

Phụ lão tâu rằng:

• Khu vực của thần phụng thờ một vị công chúa, có tên thần như vậy, rất là linh thiêng, hiển hiện phi thường. Trước đây 20 năm có một người đàn bà đi bán tạp hóa đi qua, vào trú trong miếu. Từ đó không thấy linh nghiệm nữa.

Nàng bèn cười rằng:

• Đó chính là mẹ đẻ của ta.

Lúc ấy phụ lão, nhân dân đều sợ hãi, bèn làm lễ xin được làm thần tử. Nàng đồng ý, lại cho thêm 5 nén vàng ròng để sửa chữa nơi thờ phụng. Nói xong thì không trung trời đất bỗng trở nên tối sầm, mưa to gió lớn nổi lên, giữa ban ngày mà như đêm. Thấy có một ánh hào quang từ trên trời hạ thẳng xuống trước miếu giống như xa giá đến đón. Thấy nàng theo mây bay lên không ra nơi đất đầu khu ở xứ Gò Đống. Chốc lát thì trời trong lại. Thấy mối đùn đất thành một mộ lớn, không còn thấy nàng nữa, tức là đã hóa. Khi ấy là ngày mùng 3 tháng Ba, nhân dân đều sợ hãi, bèn làm lễ tế. Từ đó lại rất linh nghiệm.

Lại nói, Lê Thái Tổ khởi nghĩa dẹp Minh Liễu Thăng, có dẫn quân đến đây cầu đảo, cũng có sự hiển ứng âm phù. Đến khi được thiên hạ Thái Tổ bèn sai sứ mang sắc phong tên và thần hiệu đến.

Phong Ngọc Thanh Công chúa, tặng phong là Huệ hoà Trinh thục Hiển ứng Linh phù Hộ quốc An dân tôn thần. Lại tặng thêm một bài thơ do vua đề là:
Tam sinh khí tiết thiên thu tại
Nhất điểm anh linh vạn cổ liêu.

Nghĩa là:
Ba kiếp nghìn thu còn khí tiết
Vạn năm một chốn tỏa anh linh.

Cho phép khu Cổ Miếu trang Bình Lâm đón mỹ tự về dân, sửa sang miếu điện để phụng thờ. Vâng thay!

Vâng khai sinh hóa các ngày cùng với các chữ húy cấm là Ngọc, Thanh hai chữ. 

Ngày sinh thần là mùng 2 tháng Mười một. Lễ chính trên bày cỗ chay, phẩm, quả, dưới thịt lợn đen, xôi, rượu, ca hát 3 ngày.

Ngày hóa thần là mùng 3 tháng Ba. Lễ chính dùng lễ tùy nghi, ca hát đều cấm.

Năm đầu Hồng Phúc [ngày] tốt đầu xuân,  Hàn lâm viện Đông các Đại học sĩ, thần, Nguyễn Bính vâng soạn bản chính.

Hoàng triều Vĩnh Hữu năm thứ 6 ngày tốt giữa thu Nội các bộ Lại lại tuân theo bản cũ vâng chép.

Dịch theo nguyên văn chữ Nho từ bản khai thần tích thần sắc làng Thư Lâm tổng Xuân Nộn huyện Đông Anh tỉnh Phúc Yên, số hiệu TTTS 11629 hiện lưu tại Thư viện Khoa học xã hội, trang 1056 – 1046.