
Truyện Rùa vàng trong Lĩnh Nam chích quái chép: “(An Dương Vương) xây thành ở đất Việt Thường, nhưng hễ đắp tới đâu lại lở tới đấy, vua bèn lập đàn trai giới, cầu đảo. Ngày mồng 7 tháng 3, bỗng thấy một cụ già từ phương đông tới trước cửa thành, than rằng: “Xây dựng thành này biết bao giờ mới xong được!”. Vua đón vào trong điện, vái và hỏi rằng: “Ta đắp thành này đã nhiều lần nhưng cứ bị sập đổ, tốn nhiều công sức mà không thành, thế là cớ làm sao?”. Cụ già đáp: “Sẽ có sứ Thanh Giang tới, cùng nhà vua xây dựng mới thành công”, nói xong từ biệt ra về…”.
An Dương Vương trong truyện này là một vị vua Hùng thời kỳ nước Văn Lang từ Âu Cơ lập quốc ở Phong Châu, nay chuyển dời kinh đô về phía Đông tại Đông Ngàn Cổ Loa mà xây thành.
Dấu tích của sự kiện chém Bạch Kê tinh xây thành Cổ Loa là lễ hội làng Thụy Lôi (Đông Anh, Hà Nội) hàng năm tổ chức vào ngày 11/1 âm lịch với tục rước “Vua sống” (An Dương Vương) và “Chúa” (Thanh Giang sứ giả) cùng các quan quân từ đình Thụy Lôi đến bái yết Huyền Thiên Trấn Vũ ở trên núi Võ Đang (núi Sái) và làm phép chém Bạch Kê tinh ở dưới chân núi.
Câu đối ở đình Thụy Lôi:
Hà nhạc an dân, Kê sùng tận Quỉ tinh trừ, bái Giang sứ
Thục Ngô kiến quốc, Loa thành thụ xuân hội trí, tạ Sơn thần.
Dịch:
Núi sông yên dân, Gà trắng chết, Quỉ tinh trừ, bái Thanh Giang sứ
Thục Ngô dựng nước, Loa thành đắp, hội xuân bày, tạ Cao Sơn thần.
Như vậy “cụ già” mà Truyện Rùa vàng nói đến chính là vị thần trên núi Sái – Huyền Thiên Trấn Vũ, người đã cử thần Kim Quy đến giúp An Dương Vương xây thành Cổ Loa.
Đình Thổ Hà (phường Vân Hà, Bắc Ninh nay) nằm cách không xa núi Sái. Cụm di tích quốc gia đặc biệt Thổ Hà thờ Lão Tử Lý Nhĩ Đam làm thành hoàng. Bia Cung sao sự tích thánh tại đình Thổ Hà ghi: Đời vua Thục An Dương Vương phả lục chép rằng có một vị đại vương cấp bậc Thượng đẳng thần thuộc bộ Càn Hào. Sau khi Hùng Vương thứ 18 mất ngôi, vua An Dương Vương nối ngôi. Có một người từ Bắc quốc đến đạo Kinh Bắc, phủ Bắc Hà, huyện An Việt và ở nhờ chùa Đoan Minh Tự của trang Thổ Hà. Ngày đêm giảng kinh đọc sách, có sức màu nhiệm như thần, trong trang có nhiều con em theo học.
Một hôm Người bảo học trò rằng: ta sinh ra từ thủa Hồng Mông, trời đất mới mở mang, cho nên ta thông minh khác thường. Năm xưa mẹ ta kể chuyện rằng: mẹ vốn là người từ bi, huyền diệu mà sinh ra, tên là Mỹ Thổ Hoàng. Có một đêm mẹ ta nằm mơ thấy nuốt một vì sao ngưu tinh, thế là mẹ có thai đủ 81 năm. Đến ngày 7 tháng giêng năm Canh Thìn nách tay phải của mẹ rung động rồi sinh ra ta. Khi ta mới ra đời đầu đã bạc, chân có chữ, ta không có bố, khi đẻ mẹ vịn vào cây mận cho nên lấy họ ta là Lý, tên là Lão Đam, tên chữ Lý Bá Dương, lại có tên là Thái Thượng.
Quanh vùng nơi ở của người không ai xảy ra tật bệnh, nên người trong trang thường bảo nhau rằng: đó là khí sinh thánh tổ, chẳng phải người thường, các nơi cũng đến xin làm thần tử. Từ đó danh vang thiên hạ, người đến theo học càng đông.
Đặc biệt là đoạn thông tin từ bia Cung sao sự tích thánh ở Thổ Hà kể về việc Lão Tử đã giúp An Dương Vương trừ yêu quỷ xây thành Cổ Loa: Vua (Thục An Dương Vương) xây thành (Cổ Loa) có những u hồn và tà ma quấy nhiễu, cứ xây xong lại đổ. Vua lo lắm, liền xa giá đến Thổ Hà trang cầu đảo. Chợt có thần nhân hiện lên bảo vua rằng: xin vua cứ hồi kinh, không lo ngại gì. Rồi Người sai Thanh Giang sứ (tức thần Kim Quy) đến giúp, giết Bạch kê tinh trong núi Thất Diệu, lại đào được hài cốt Bạch kê đem đốt đi, từ đó yêu ma tan hết, lại đào thấy nhạc khí thời cổ (như chiêng trống đồng).
Câu đối treo hai bên bức cửa võng – bảo vật quốc gia của đình Thổ Hà:
Quy giải hiệu linh, Thất Diệu sơn trung truyền dịch quỷ
Long năng thừa hóa, ngũ vân trang hạ ký đăng tiên.
Dịch:
Rùa biết nghiệm linh thiêng, núi Thất Diệu truyền chuyện sai khiến quỉ
Rồng tài mau biến hóa, trang Ngũ Vân lưu tích bốc lên tiên.
So sánh 2 sự tích ở đình Thổ Hà và đền Sái có thể thấy rõ vị thần Huyền Thiên Trấn Vũ chính là Lão Tử, người tu hành tại Thổ Hà và đắc đạo lập nghiệp ở núi Võ Đang (núi Sái). Sự kiện Lão Tử giúp vua Hùng (An Dương Vương) trừ yêu quỷ xây thành khi dời đô về Cổ Loa còn được nhắc đến ở nhiều di tích khác thờ Huyền Thiên Trấn Vũ như ở đền Quán Thánh bên hồ Tây (Hà Nội), quán Huyền Thiên ở phố Hàng Khoai (Hà Nội) hay thậm chỉ cả ở động Thiên Tôn ở Hoa Lư – Ninh Bình.
Về hàng trạng của Lão Tử tấm bia cổ đời Hán Hoàn đế (146-167) có tên “Lão Tử minh” chép: Lão Tử là quan coi thư viện nhà Chu. Thời U vương, vùng ba sông bị động đất. Lão Tử dựa vào những biến động của nhị khí âm dương về thời Hạ, Thương, để cảnh cáo nhà vua.
Có thể thấy truyền thuyết An Dương Vương xây thành Cổ Loa và cơn “địa chấn” lúc giao thời Tây – Đông Chu chỉ là một. Diễn biến việc này có thể như sau: Lão Tử sống vào cuối thời Tây Chu (Chu U Vương) sang tới đầu thời Đông Chu. Khi nhà Chu chuyển về phía Đông, tới vùng Tam Xuyên – Tam Giang, thì gặp trận động đất lớn. Thành Lạc Dương (Cổ Loa) bị rung chuyển. Lão Tử là vị quan thủ thư, cũng là vị “vu sư” của nhà Chu khi đó, nhân việc này mà nói là âm khí của thời Hạ Thương phát hại, nhằm răn khuyên thiên tử Chu. Truyền thuyết Việt chép thành vua Thục xây thành Cổ Loa bị đổ, phải nhờ Lão Tử phái Thanh Giang sứ giả tới giúp dẹp yêu quỷ thì thành mới xây được.
Câu đối ở tại đình Thổ Hà khẳng định việc Lão Tử đã thành nghiệp ở chính đất Việt dưới thời nhà Chu – Văn Lang của vua Hùng:
Đông Chu phong vũ thị hà thì, biệt bả thanh hư khai Đạo Giáo
Nam Việt sơn hà duy thử địa, độc truyền ảo hóa tác Thần Tiên.
Dịch nghĩa:
Mưa gió Đông Chu đây một thời, riêng giữ thanh hư mở Đạo Giáo
Núi sông Nam Việt chỉ đất đó, một truyền màu nhiệm tạo Thần Tiên.



