Trong cuốn Bí ẩn về những chiếc gương cổ ở miền Trung Việt Nam các tác giả Hồ Xuân Em, Hồ Anh Tuấn có giới thiệu một chiếc gương đồng có 4 cổ tự tìm thấy tại Mỹ Đức, Quảng Bình. Chiếc gương này được xác định có niên đại thời Đông Chu (770 – 256 TCN). Một chiếc gương giống vậy cũng được thấy tại Huế.
Theo chính sử thông thường thì mãi tới thời Tần nước Việt mới bị người Hán xuống đánh chiếm. Vậy mà gương đồng, hiện vật đặc trưng của văn hóa Trung Hoa, lại có mặt ở nước ta từ tận thời Chu. Thậm chí còn ở tận Bình Trị Thiên.
4 chữ trên gương được viết theo thể Triện. Không phải chữ Tiểu triện thời Tần mà là chữ Đại triện. 4 chữ này được đọc là Vĩnh bảo dụng lợi (永呆用利). Hiểu nghĩa là Giữ mãi dùng tốt.
4 chữ này còn được thấy trên những chiếc gương đồng khác có niên đại muộn hơn. Có vẻ câu “khuyến cáo” này khá phổ biến, khuyến khích người dùng giữ gìn đồ vật để sử dụng lâu dài… Hiểu nghĩa đen vậy thì đơn giản quá. 4 chữ ngắn gọn ghi trên một chiếc gương có niên đại hơn 2000 năm này chắc chắn phải có ẩn ý sâu hơn.
Trên những chiếc gương đồng thời Chu cũng như sau này rất hay gặp những hình ảnh, chữ viết thể hiện các khái niệm trong Dịch học, như hình ảnh Tứ linh (Thanh long, Bạch hổ, Chu tước, Huyền vũ), hình Bát quái, hình chữ Sơn (山)… 4 chữ trên chiếc gương đồng ở Huế trên cũng có thể là một đồ hình Dịch lý.
Khi so sánh 4 chữ này với 4 nguyên tắc cơ bản của quẻ Càn là Nguyên Hanh Lợi Trinh thì thấy rõ sự tương đồng. Nguyên tương đương với Bảo. Hanh (hanh thông) tương đương với Dụng. Chữ Lợi thì trùng nhau. Trinh và Vĩnh đều nghĩa là bền lâu. Như vậy 4 chữ Vĩnh Bảo Dụng Lợi là những tên khác, cách gọi khác của 4 nguyên tắc Nguyên Hanh Lợi Trinh trong Dịch học.
Xét về phương vị như thể hiện trên gương thì:
– Bảo (= Nguyên) nằm ở hướng Bắc (nay).
– Dụng (= Hanh) nằm ở hướng Đông.
– Lợi nằm ở hướng Nam (nay).
– Vĩnh (= Trinh) nằm ở hướng Tây.
Những chiếc gương đồng ở miền Trung Việt Nam có niên đại thời Đông Chu, mang những chữ Đại triện của thời Chu, thể hiện 4 nguyên tắc căn bản của Dịch học. Những mẩu chữ trên gương này tương tự như những “ký tự” trên trống đồng, là minh chứng về chủ nhân của Dịch học, của nền văn hóa Trung Hoa không đâu xa, mà ở ngay chính Việt Nam. Gần đây hòa thượng Thích Viên Như cho xuất bản cuốn sách có tên “Người Việt chủ nhân của Kinh dịch và chữ vuông“, cũng không phải là một tuyên bố quá đáng, vô căn cứ.
Phạm Tô – Sĩ Nhiếp
Vấn đề Lý Phục Man và Phạm Tu là 1 hay 2 người nay đã có lời giải rõ ràng. Thánh Giá Lý Phục Man ở Lã Xá – Yên Sở không ai khác là thừa tướng Lữ Gia của nhà Triệu Nam Việt, đã tử tiết ở núi Gôi đất Vụ Bản – Nam Định, được con cháu là Nhị Trưng Vương (Trương Hống, Trương Hát) đưa về an táng tại khu vực núi Sài sông Hát. Còn để nhận rõ về Thượng thủy tổ họ Phạm là Phạm Tu, quê ở Thanh Liệt, Thanh Trì, Hà Nội, thì câu chuyện cần bắt đầu bằng những dấu tích về … Mã Viện và Bà Triệu.
Sơ học kí – Châu quận bộ (thời Đường do Từ Kiên soạn) có truyện Đê đá guốc vàng:
Nam Việt chí chép: “Mã Viện mở thông núi Cửu Chân, lại chất đá làm đê để ngăn sóng biển, do đó không còn bị (hại) bởi biển dâng nữa.” Lại chép: “Có người con gái huyện Quân An tên là Triệu Ẩu thường ở trong núi tụ họp bè đảng đánh cướp quận huyện, mặc áo giáp vàng đi guốc răng vàng, thường cưỡi đầu voi mà chiến đấu”.
Đoạn truyện này nói tới sự kiện Mã Viện sau khi đánh thắng quân của Hai Bà Trưng, tiếp tục tấn công Đô Dương ở Cửu Chân và cho … đắp đê đá để ngăn sóng biển dâng… Mã Viện đánh Cửu Chân chỉ vẹn vẹn có 1 năm (năm 44) sau đó đã bị triệu hồi về nước. Thế mà trong thời gian đó lại kịp đắp đê biển ngăn mặn, giúp người Cửu Chân làm nông nghiệp?! Sự thật chắc chắn không phải vậy.
Nguyên văn phiên âm đoạn Mã Viện làm đê đá là: Mã Viện tạc thông Cửu Chân sơn. Hựu tích thạch vi để, dĩ át hải ba, do thị bất phục quá trướng hải.
“Tướng danh” của Mã Viện là Phục Ba tướng quân, ý nói là tướng đã áp phục cơn sóng khởi nghĩa của nhân dân ở Giao Chỉ, Cửu Chân. Đoạn phiên âm trên vừa có “Hải Ba” vừa có “Phục”, chính là thông tin giải nghĩa danh hiệu Phục Ba của Mã Viện. Như vậy Mã Viện làm đê đá không phải để ngăn sóng biển, mà là đắp lũy để ngăn cơn “Hải Ba” của hậu quân Hai Bà Trưng tại Cửu Chân. Cửu Chân là nơi Mã Viện đã phải dừng bước, cắm mốc phân giới (cột đồng) sau khởi nghĩa Hai Bà Trưng. Lũy đá ở đây là một dạng mốc biên giới như cột đồng Mã Viện, được dựng lên để ngăn sự tấn công của của hậu quân Trưng Vương.
Mã Viện đã phải cắm mốc cột đồng và đắp lũy phòng thủ chống lại ai ở Cửu Chân? Phần dưới của đoạn trích trên trong truyện Đê đá guốc vàng cho biết, đó chính là với Triệu Ẩu, tức là Mã Viện đã phải cắm mốc phân biên với Bà Triệu. Bà Triệu còn có tên là Lệ Hải bà vương, là cơn “Hải Ba” được nói đến trong truyện. Bà Triệu chính là hậu quận của Hai Bà Trưng đã chặn Mã Viện ở Cửu Chân.
Theo nhà nghiên cứu Văn Nhân thì Đô Dương – người chặn Mã Viện ở Cửu Chân là Khu Đạt hay Khu Liên, người đã khởi lập nước Lâm Ấp. Khu Đạt cũng là Triệu Quốc Đạt, anh của Bà Triệu. Còn tộc phả họ Phạm ở Quảng Ngãi thì cho biết người xưng vương xứ Lâm Ấp là Lý Khu Kiên. Lâm Ấp tức là nước Nam. Lý Khu Kiên – Khu Đạt là vua Lâm Ấp, tức là Lý Nam Đế trong chuyện này là Triệu Quốc Đạt.
Trong cuộc chiến chống quân Đông Hán anh em Triệu Quốc Đạt, Triệu Thị Trinh đã hy sinh nhưng Mã Viện và Hán quân đã bị cầm chân, buộc phải cắm trụ đồng và đắp lũy đá phân ranh đất Hán và Giao Chỉ ở Khâm Châu – Quảng Tây. Lúc này phía Đông Giao Chỉ độc lập, do một kẻ sĩ nắm giữ quyền hành, không xưng vương, nên sử gọi là Sĩ Nhiếp.
Như trên, vì Lý Nam Đế là Triệu Quốc Đạt – Khu Liên nên Sĩ Nhiếp là một đại tướng của Lý Nam Đế, đã chống Hán quân giữ yên Giao Châu. Năm Canh Dần (210) Sĩ Nhiếp theo về với Ngô Vương Quyền, được Ngô Vương phong làm Tả tướng quân. Sau đó Sĩ Nhiếp lại chiêu dụ thổ hào ở Ích Châu về phụ thuộc nước Ngô nên Tôn Quyền càng khen, thăng làm Vệ tướng quân, tước Long Biên hầu.
Câu đối ở đình Dục Tú (Đông Anh, Hà Nội)
骨氣不埋呉鼎國
文風初啟越儒邦
Cốt khí bất mai Ngô đỉnh quốc
Văn phong sơ khải Việt nho bang.
Dịch:
Cốt cách không phai đỉnh nước Ngô
Văn phong khởi lập Nho đất Việt.
Đình Dục Tú ở Đông Anh, Hà Nội
Nhờ có sự thần phục của Sĩ Nhiếp Ngô Vương đã có được một khu vực đất đai rộng lớn mà Mã Viện đã không thể chiếm được trước đó, gồm toàn bộ Giao Châu, lại thêm cả Ích Châu. Do vậy Sĩ Nhiếp được coi là một đại tướng quân trụ cột của Đông Ngô. Long Biên hầu tức là vị hầu tước của vùng Long Biên. Long Biên ở đây là Long Xuyên hay quận Tam Xuyên dưới thời Tần, gồm phần lớn vùng Giao Chỉ và Quảng Tây.
Những danh hiệu, chức vụ và hành động của Sĩ Nhiếp hoàn toàn trùng với lão tướng Phạm Tu. Phạm Tu nhờ có công đánh dẹp Lâm Ấp và tham gia khởi nghĩa nên được Lý Nam Đế giao trọng trách làm Tả Tướng, đứng đầu Ban Võ. Theo thần tích đình Ngoại ở Thanh Liệt thì sau khi mất Phạm Tu được phong là Long Biên hầu. Đặc biệt Phạm Tu còn được sắc phong là Cảm ứng cư sĩ. Câu đối ở đình Lý Nhân tại Thanh Liệt, nơi thờ Phạm Tu:
廟宇香燈神感應
亭村奉祀德靈長
Miếu vũ hương đăng thần cảm ứng
Đình thôn phụng tự đức linh trường.
Dịch:
Hiên miếu hương đèn thần cảm ứng
Thôn đình cúng tế đức thiêng dài.
Đình Lý ở Lý Nhân, Thanh Liệt, Thanh Trì, Hà Nội.
Còn Sĩ Nhiếp được nhà Trần sắc phong là Gia ứng Thiện cảm Linh vũ Đại vương. Có thể thấy Tả tướng quân Long Biên hầu Cảm ứng cư sĩ Phạm Tu là vị Sĩ Nhiếp, người đã giữ yên và cai quản Giao Châu sau khi Lý Nam Đế – Triệu Quốc Đạt hy sinh.
Sau khi Sĩ Nhiếp mất con là Sĩ Huy đã chống cự lại nhà Ngô. Còn theo tư liệu của họ Phạm thì Phạm Tu có con là Phạm Tĩnh theo giúp Hậu Lý Nam Đế. Con Phạm Tĩnh là Phạm Hiển, sau khi Lý Phật Tử bị quân nhà Tuỳ bắt về Bắc đã chiêu binh chống Tùy trong 3 năm và bị thất bại. Phạm Hiển như vậy là Sĩ Huy.
Sĩ Nhiếp – Phạm Tu còn được người Việt thành kính tôn thờ dưới tên một vị thần nữa. Tên Phạm Tu đúng ra phải là Phạm Tô, là vị thần của dòng sông Tô Lịch. Phạm Tu sinh ra ở làng Thanh Liệt bên sông Tô. Theo truyền thuyết thì ông chống giặc giữ cửa sông Tô Lịch và hy sinh tại đó.
Truyện sông Tô Lịch trong Lĩnh Nam chích quái kể Cao Biền đã gặp một cụ già ở giữa dòng sông, cho biết họ Tô tên Lịch. Biền biết là thần nhân nên đặt tên sông là sông Tô Lịch.
Một buổi sớm khác, Biền ra đứng nhìn ở bờ sông Lô Giang, phía đông nam thành La, thấy giữa sông có gió lớn nổi lên, sóng nước cuồn cuộn, mây trời mù mịt, có một dị nhân đứng trên mặt nước, cao hơn hai trượng, mình mặc áo vàng, đầu đội mũ tím, tay cầm hốt vàng, rực rỡ một khoảng trời, chập chờn lên xuống trên không… Đêm đến Biền nằm mộng thấy thần nhân tới nói rằng: “Chớ yểm ta, ta là thần Long Đỗ, đứng đầu các vị thần đất. Nhà ngươi đến xây thành ở đây, ta chưa được gặp, cho nên tới xem đó thôi, ta có sợ gì bùa phép?”…
Bản dịch tấm bia cổ ở lăng Sĩ Nhiếp (Thuận Thành – Bắc Ninh) khắc vào năm đầu Vĩnh Trị (1676) có đoạn viết: “… bổ làm huyện lệnh Vu Dương, chuyển tới làm thái thú Giao Châu, được phong Long Độ Đình Hầu”. Sĩ Nhiếp có tước phong là Long Độ đình hầu. Long Độ = Long Đỗ. Thần Long Đỗ, vị thành hoàng của thành Đại La – Thăng Long thì ra chính là Sĩ Nhiếp – Phạm Tô (Tu).
Sĩ Nhiếp được biết thọ tới 90 tuổi mới mất. Còn Phạm Tu là lão tướng 66 tuổi mới tham gia khởi nghĩa cùng Lý Nam Đế. Vị thần sông Tô Lịch hiện linh trước Cao Biền cũng dưới hình dạng một cụ già.
Còn một liên hệ nữa về lão tướng Phạm Tu. Sử sách cho biết người đã nối nghiệp ở Lâm Ấp sau khi Khu Liên mất là họ Phạm, họ bên ngoại của Khu Liên. Như vậy Phạm Tu là họ bên ngoại của Triệu Quốc Đạt.
Tộc phả họ Phạm ở Quảng Ngãi thì viết: Cuối đời Hùng Duệ Vương (258 TCN) con trai trưởng của Phạm Duy Minh ở xứ Đằng Châu, huyện Kim Động, tỉnh Hưng Yên ngày nay là Đại lang Phạm Duy Hinh cùng Lý Thành (con Lý Thân – Lý Ông Trọng) trấn thủ đất Nam Hà…
Đằng Châu Phạm Duy Minh do vậy có thể cũng là Phạm Tu. Thần Long Đỗ, Long Biên hầu và Vua Mây họ Phạm là một người vì vua của Mây tức là rồng (Long). Sĩ Nhiếp – Phạm Tu như vậy là một trong Tứ linh Hương Bổng Đổng Đằng của tín ngưỡng Việt.
Phạm Tu có thụy hiệu là Đô Hồ đại vương. Đô Hồ nghĩa là thủ lĩnh của người Hồ. Người Hồ hay Hời là người Lâm Ấp – Chiêm Thành sau này. Vì Phạm Tu là người kế tục sự nghiệp của Khu Liên và con cháu họ Phạm nối tiếp cai quản Lâm Ấp nên Phạm Tu được gọi là Đô Hồ. Thông tin này cũng tương tự như câu đối trên cổng đền thờ Sĩ Nhiếp ở Tam Á (Thuận Thành, Bắc Ninh):
豈忠義功神心祁彼何辰此何辰安得六百載遺容能攝林邑
是事業文科舉昔治亦進乱亦進最矩四十年政策拯表交州
Khởi trung nghĩa công thần tâm kì, bỉ hà thì thử hà thì, an đắc lục bách tải di dung năng nhiếp Lâm Ấp.
Thị sự nghiệp văn khoa cử tích, trị diệc tiến loạn diệc tiến, tối củ tứ thập niên chính sách chửng biểu Giao Châu.
Dịch:
Há tấm lòng công thần trung nghĩa lớn, đây thời nào đấy thời nào, yên ổn sáu trăm năm khoan dung ấy giúp quản Lâm Ấp.
Là thi cử văn khoa sự nghiệp xưa, trị cũng tiến loạn cũng tiến, quy củ bốn mươi thu chính sách kia cứu tỏ Giao Châu.
Truyền tích về Sĩ Nhiếp và Tứ pháp ở chùa Dâu (Truyện Man Nương) cho thấy Sĩ Nhiếp được dân gian gắn với các thần mây mưa sấm chớp. Còn Phạm Tu ở đình Ngoại Thanh Liệt vốn được coi là Thủy thần phán quan, hay ở đình Ngọc Than (Quốc Oai, Hà Nội) là Đông Hải đại vương.
Vị thủy thần sông Tô, vua Mây ở Đằng Châu, Long Biền hầu Sĩ Nhiếp và Tả tướng Phạm Tu cùng là một, là vị anh hùng có công chặn quân Đông Hán, gìn giữ Giao Châu trong 40 năm, đức độ và dòng dõi để lại tiếp tục phù trợ cho họ Phạm ở Lâm Ấp tồn tại hàng trăm năm tiếp theo.
Thánh Giá Lữ Phục Man
GS. Lê Văn Lan nêu “có việc đồng nhất Phạm Tu với một vị thần là Lý Phục Man là vấn đề sử học được nêu ra đã lâu nhưng chưa được giải quyết“. Còn ý kiến “kết luận” của GS. Phan Huy Lê: “Quan điểm về Phạm Tu và Lý Phục Man là 1 người hay 2 người hiện nay chưa thống nhất…”.
Vấn đề phân biệt hay đồng nhất 2 vị tướng Lý Phục Man và Phạm Tu thời Tiền Lý đã làm đau đầu các nhà sử học danh tiếng nhất cũng như các vị dòng họ Phạm, vì họ này lấy tướng quân Phạm Tu làm Thượng thủy tổ. Chỗ rắc rối là cả 2 nhân vật này đều là đại tướng quân thời Tiền Lý Nam Đế, đều đánh dẹp quân Lâm Ấp. Theo sử sách ngày nay thì thời Tiền Lý Nam Đế lập nước Vạn Xuân khá ngắn ngủi, vẹn vẹn chưa được 5 năm (544 – 548). Trong thời gian đó chẳng nhẽ cùng một chiến công lại có đến 2 vị tướng làm nên? Phe “đồng nhất” Phục Man và Phạm Tu lấy đó làm lý do chính. Nhưng phe “phân biệt” cũng có lý không kém vì xét sự tích, tên tuổi, địa điểm… của 2 vị tướng này chẳng có chỗ nào giống nhau cả.
Câu hỏi về Phạm Tu và Lý Phục Man chỉ có thể giải đáp khi xét bắt đầu… từ Tiền Lý Nam Đế. Nếu Lý Nam Đế là cái tên chỉ 2 vị vua Lý Bôn và Lý Bí khác nhau thì hiển nhiên Phạm Tu và Phục Man cũng là 2 vị tướng khác nhau. Lý Phục Man là tướng của Lý Bôn, còn Phạm Tu là tướng của Lý Bí. Đây là 2 thời kỳ cách nhau hơn 400 năm, đã bị sử Việt chép vào thành một chuyện, dẫn đến những mâu thuẫn không giải đáp nổi giữa các vị anh hùng nghĩa sĩ của các thời kỳ này.
Sự tích Lý Phục Man được chép trong Việt điện u linh riêng thành một truyện Sự tích thần xã An Sở, tóm tắt như sau: Gia Thông đại vương, người làng Cổ Sở. Vương giúp vua Lý Nam Đế, được vua cho làm đại tướng trấn thủ đất Đỗ Động. Quân Lâm Ấp vào cướp quận Cửu Đức, bị đại vương phá tan. Vua bèn nhân đó đặt tên là Phục Man, cho theo họ nhà vua là họ Lý, lại gả công chúa Lý Nương cho vương và thăng chức Thái úy, giữ chính quyền đứng đầu các quan. Thái úy có tính trung hậu thanh liêm, mạnh bạo can ngăn vua, không dung tha kẻ có lỗi đàn hặc kẻ lộng quyền, không e sợ gì cả.
Bấy giờ Lý Nam Đế sai Thái úy lên giữ đất Đường Lâm. Năm Đinh mão quân Lương tiến đánh. Nam đế lui giữ đầm Khuất Lạo được ít lâu rồi mất. Thái úy sai quân giữ vững các nơi hiểm yếu. Một đêm bỗng thấy lửa sáng rực trời, man binh lũ lượt kéo đến trước sân vây bọc. Thái úy phá vòng vây nhưng rồi bị đuổi gấp nên đã tự vẫn mà chết. Người nhà rước linh cữu về bến Hồ Mã rồi táng ở bên sông ngoài làng.
Nơi chôn cất và thờ phụng chính của Lý Phục Man là ở đình quán Giá thuộc Yên Sở (Hoài Đức, Hà Nội). Đình quán này nằm ngoài đê, gần sát sông Đáy hay sông Hát, là bến Hồ Mã được nói đến trong thần tích. Trong đình ngoài tượng của Lý Phục Man còn có tượng 2 tùy tướng thân cận là Trương Hống, Trương Hát, những người có công đưa được thi hài của chủ tướng về quê an táng.
Chi tiết về “đôi họ Trương” này cũng được ghi trong thần tích của quán Giá, nhưng ở mục “Tồn nghi”. Chỗ khó hiểu là Trương Hống, Trương Hát được biết là 2 trung thần của Triệu Quang Phục, không hàng phục Lý Phật Tử và tự vẫn ở vùng Bắc Ninh (sông Cầu). Đây cũng là 2 vị thần đã hiển linh đọc bài thơ Nam quốc sơn hà trước quân Tống trên phòng tuyến sông Như Nguyệt thời Lý. Vậy làm sao Trương Hống Trương Hát lại là tùy tướng của Lý Phục Man?
Tượng Trương Hống ở đình quán Giá
Thông tin Trương Hống, Trương Hát đã đưa thi hài của Lý Phục Man về quê Cổ Sở đã dẫn đến một suy nghĩ bất ngờ. Trong mạch sử mới thì Trương Hống, Trương Hát là bộ tướng của thừa tướng Lữ Gia nhà Triệu Nam Việt (Triệu Việt Vương), đã chống lại quân nhà Hiếu (Tây Hán, được truyền thuyết chép là quân của Lý Phật Tử) sau khi Lữ Gia mất ở cửa Đại Nha cùng với Triệu Vệ Dương Vương. Như vậy Lý Phục Man, chủ tướng của Trương Hống, Trương Hát, không ai khác chính là thừa tướng Lữ Gia.
Từ nhận định này, có thể tìm ra một loạt những dẫn chứng khác làm sáng tỏ thân thế của Lý Phục Man – Lữ Gia. Trước hết, bản thân tên làng Giá, thánh Giá (chỉ Lý Phục Man) là đọc sai tên của Lữ Gia. Việt Điện u linh kể về Lý Phục Man cũng bắt đầu bằng tên “Gia Thông đại vương”. Chữ Giá ở đây hoàn toàn không phải là cây dừa (chữ Nho là “gia”) như cách giải thích vùng Yên Sở trước kia là khu rừng dừa (!?).
Tương truyền nơi cha sinh mẹ đẻ của Lý Phục Man là Lã Xá ở Yên Sở. Nơi đây còn có chợ Lựa, là chữ Lã/Lữ đọc chệch ra. Vị tướng sinh ở Lã Xá có tên Gia Thông thì rõ ràng là Lữ Gia.
Truyền thuyết vùng Yên Sở kể Lý Phục Man bị trọng thương đứt mất đầu vẫn phá vòng vây giặc chạy về quê Cổ Sở. Trên đường gặp một người đàn bà, ông dừng lại hỏi: “Ta bị thương thế này có việc gì không?”. Người đàn bà thấy tướng đã đứt đầu mà vẫn còn hỏi được sợ quá không nói nên lời. Vì thế khu làng này sau gọi là Thị Cấm.
Đi thêm một quãng Lý Phục Man lại gặp một người con gái, và đặt lại câu hỏi trước. Cô gái chỉ cười chẳng dám nói gì. Thế là làng này có tên Hòe Thị. Hai làng Thị Cấm và Hòe Thị sau đều lập miếu thời Lý Phục Man.
Khi ngựa Lý Phục Man với tới dốc đình Cầu, Lý Phục Man đặt câu hỏi với bà hàng nước thì được trả lời là chưa thấy ai bị đứt đầu lại có thể sống cả. Nghe bà cụ nói vậy Lý Phục Man phóng ngựa ra khu hồ Mã rồi hiển thánh…
Đoạn chuyện kể trên hoàn toàn giống chuyện Lữ Gia mất ở chân núi Gôi (Vụ Bản, Nam Định). Thiên Bản lục kỳ kể: “Làng Gôi thờ đầu, làng Hầu thờ cổ, làng Hổ thờ chân” với câu chuyện Lữ Gia bị thương đứt cổ khi chống trả quân Hán, nhưng vẫn ôm cổ phi ngựa chạy, đến núi Gôi hỏi bà hàng nước: Người mất đầu có sống được không? Bà hàng nước trả lời là không sống được. Sau đó đầu Lữ Gia rời khỏi cổ, ông lại chạy tiếp xuống làng Hầu, làng Hổ gần đó … Do vậy ba làng này chia nhau thờ đầu thờ cổ và thờ chân.
Câu đối ở đền thờ Lữ Gia tại chân núi Gôi
不得己用権忠在先君名在史
洁然存者氣生為良將死為神
Bất đắc kỷ dụng quyền/ trung tại tiên quân danh tại sử
Khiết nhiên tồn giả khí/ sinh vi lương tướng tử vi thần.
Dịch:
Bất đắc phải dùng quyền, trung với tiền vương danh với sử
Thanh khiết còn chính khí, sinh là lương tướng tử là thần.
Vế đối đầu nói tới chuyện Lữ Gia bất đắc dĩ phải giết Cù Hậu và Triệu Ai Vương, không đầu hàng nhà Hiếu (Tây Hán), trung liệt với tiền vương (Triệu Văn Vương). Chuyện này ứng với mô tả về Lý Phục Man trong Việt Điện u linh: Thái úy giữ chính quyền đứng đầu các quan. Thái úy có tính trung hậu thanh liêm, mạnh bạo can ngăn vua, không dung tha kẻ có lỗi đàn hặc kẻ lộng quyền, không e sợ gì cả… Đến cả vua và hoàng thái hậu còn bị Lữ Gia phế truất, giết bỏ thì đúng là không e sợ gì cả.
Tứ lăng linh từ ở chân núi Gôi
Ý nghĩa của truyền tích kể về vị tướng mất đầu trên nay đã có thể hiểu. “Đầu” của thừa tướng Lữ Gia đã bị chém tức là vua Triệu Vệ Dương Vương đã bị giết ở cửa Đại Nha. “Thân” xác của Lữ Gia tử mạng ở núi Gôi. Còn phần “chân” được tùy tướng Trương Hống, Trương Hát đưa về quê hương Cổ Sở chôn cất. Dân gian đã thật khéo léo lưu truyền sự thật lịch sử trong truyền thuyết về Lữ Gia – Lý Phục Man ở 2 vùng đầu và cuối sông Hát. Cửa Đại Nha và núi Gôi là vùng sông Đáy hay sông Hát đổ ra biển. Vùng Hồ Mã – Yên Sở là nơi bắt đầu của dòng sông Hát.
Câu đối cổ ở đình quán Giá tại Yên Sở thì chép về Lý Phục Man:
佐李烈猶傳貞石春秋柴嶺月
拒胡聲遹駿雄風今古喝江濤
Tá Lý liệt do truyền/ trinh thạch xuân thu Sài lĩnh nguyệt
Cự Hồ thanh duật tuấn/ hùng phong kim cổ Hát giang đào.
Dịch:
Nghiệp giúp Lý còn truyền, đá bền năm tháng trăng Sài đỉnh
Tiếng chống Hồ vẫn nổi, gió mạnh xưa nay sóng Hát giang.
Câu đối trên cho một chỉ dẫn đặc biệt. Sự tích của Lý Phục Man còn liên quan đến đỉnh Sài Sơn. Sài Sơn là quả núi nhỏ nơi có chùa Thầy, nằm cách quán Giá chỉ khoảng 2-3 km. Trên đỉnh Sài có hang Cắc Cớ, tương truyền là nơi chôn vùi hàng ngàn nghĩa quân của Lữ Gia khi chống lại quân Hán thất bại. Với thông tin này thì không còn nghi ngờ gì nữa, người được thờ ở quán Giá Lý Phục Man chính là thừa tướng Lữ Gia của nhà Triệu.
Các tác giả Nguyễn Bá Hân, Trương Sĩ Hùng trong sách Thành hoàng làng Lý Phục Man ở Hà Nội đã thống kê có tới 74 nơi thờ Lý Phục Man và Phạm Tu. Trong đó chủ yếu là thờ Lý Phục Man tập trung ở các khu vực xứ Đoài (Sơn Tây cũ) như các huyện Hoài Đức, Quốc Oai, Thạch Thất, Đan Phượng, Phúc Thọ. Đây cũng là khu vực có truyền tích về Lữ Gia như Quán Linh Tiên ở Hoài Đức, đình Liên Hà (Đan Phượng). Hội làng Giá là một trong những lễ hội lớn nhất ở vùng này. Nếu xét Lý Phục Man là vị tướng có công nghiệp chủ yếu trấn giữ ở đất Lâm Ấp – Chiêm Thành và hy sinh ở miền Thanh Nghệ thì việc thờ Lý Phục Man phổ biến tại vùng Sơn Tây cũ là khó có cơ sở. Nơi mà tướng quân này đã “Phục Man” là một khu vực khác…
Khi nhận ra Lý Phục Man là Thừa tướng Lữ Gia thì ý nghĩa của việc Lý Phục Man giữ quận Cửu Đức ở phía Nam là chuyện Lữ Gia đã phò tá các vua Triệu lập nước Nam Việt, đối lập với nhà Hiếu ở phía Bắc.
Sử ký Tư Mã Thiên chép “Họ hàng [Lữ Gia] làm quan trường lại đến hơn bảy mươi người. Con giai lấy con gái vua, con gái lấy con giai, anh em, tôn thất của vua, lại thông gia với Tần vương ở quận Thương Ngô”. Đây là lý do vì sao Phục Man lại được vua ban cho họ Lý và lấy công chúa Lý Nương. Lý là họ của các vua nhà Triệu Nam Việt, bắt đầu từ Lý Bôn.
Chữ Phục Man ở đây có thể không phải nghĩa là thuần phục người man Lâm Ấp. Phục Man cũng như Quang Phục (Triệu Việt Vương) có nghĩa là Phục hưng phương Bắc. Man = Mun, màu đen chỉ phương Bắc. Chí hướng của Lữ Gia cũng như Triệu Việt Vương là khôi phục đất đai ở phương Bắc của nhà họ Lý – Lữ từ Lưu Bang và Lữ Hậu.
Chỉ khi xác định Tiền Lý Nam Đế Lý Bôn là Lưu Bang, Triệu Quang Phục là chuyện của 4 đời vua Triệu nước Nam Việt thì mới có thể nhận ra vị Thái úy Lý Phục Man là Lữ Gia, Thừa tướng của nhà Triệu, người đã một lòng vì tiền triều muốn khôi phục giang sơn phương Bắc, kiên trinh chống lại quân nhà Hiếu tới cùng, tử tiết ở cửa Đại Nha. Con cháu đã mang người về chôn cất ở vùng núi Sài sông Hát và tiếp tục ý chí đó mà làm nên cuộc khởi nghĩa tiếp theo của Trương Hống, Trương Hát hay Nhị Trưng Vương ở vùng Hát Môn – Sơn Tây…
Rather, these political and economic views are imposed on
Canada Goose Coats On Sale For around $30 it tough to beat the price on this one. A simple portable toilet solution at a low cost, no doubt a solid choice from Reliance Products. If you already have an extra five gallon bucket kicking around and want to purchase just the snap on toilet seat lid, here the link!. Canada Goose Coats On Sale
canada goose What’s the highest mountain range in Europe? The Alps? Wrong. It is the Caucasus canada goose jacket outlet toronto Mountains marking the border between Georgia and Russia. While the highest peak is in Russia, Georgia lays claim to the second highest, Shkara, which at 5,193m (17,040 ft) beats Mont Blanc by nearly 400m (1,312 ft). canada goose
canada goose coats on sale So here’s what the data look like if we canada goose outlet toronto factory insert a one year lag, attributing the first year of every president to the one who came before him. For instance, for Bill Clinton that means measuring from the start of 1994, one year into his presidency, and ending at the start of 2002, one year into George W. Bush’s presidency:. canada goose coats click here to read on sale
uk canada goose outlet The newest addition to the Fitbit family of wearables is the Fitbit Blaze, Fitbit’s first tracker with a full color touchscreen. One cool perk is the ability to begin a FitStar workout on your wrist and get step by step instructions and graphics to ensure you complete each move correctly. While we’d never canada goose outlet hong kong advocate giving a gift that would imply you don’t like the way canada goose outlet website legit your girlfriend looks, this is a great gift idea for a serious runner, or any gal who’s training for a sporting event or triathlon. uk canada goose outlet
canada goose clearance Even the connectivity in somewhere like Anshan beats many places in the West. I left the field site, they had 4G, canada goose outlet store quebec he says. Mean, canada goose jacket uk the village where I from in Yorkshire still doesn have 4G! So there are these interesting contrasts people have modern lifestyles and lots of exposure to modernity in rural China now. canada goose clearance
Canada Goose Jackets During the Reformation a great divergence arose between the Catholic Church and the Protestant Reformers of the north regarding the canada goose outlet locations in toronto content and style of art work. The Catholic Church viewed Protestantism and Reformed iconoclasm as a threat to the church and in response came together at the Council of Trent to institute some of their own canada goose outlet store toronto reforms. The church felt that much religious art in Catholic countries (especially Italy) had lost its focus on religious subject matter, and became too interested in material things and decorative qualities. Canada Goose Jackets
canada goose uk outlet Big, bold and gorgeous, this necklace makes a statement whenever you wear it. The bib, made of vintage crystals, sparkles like diamonds. With stone shapes that evoke ancient jewelry making, this necklace is also highlighted by interesting chain work, a highlight of Egyptian jewelry 4,000 years ago. canada goose uk outlet
canada goose uk black friday Why government impose tax on imports?short answer: because they can. Longer answer: The purpose of government is the redistribution of wealth created by subjects of the government to employees of the government. Because of this extraction of wealth the economic power of the subjects decreases in proportion to the extracted wealth and in relation the economic power of companies not subject to the taxing government increases. canada goose uk black friday
Canada Goose Parka The religious right’s canada goose outlet in toronto stance on climate change, economics and evolution is not informed by their religious beliefs. Rather, these political and economic views are imposed on Scripture, which is often read without theological rigor. It is not religion that canada goose outlet shop is the canada goose outlet canada problem, but rather the use of religion as an ideological weapon. Canada Goose Parka
Canada Goose Outlet We do, though, provide alternate watches at canada goose uk site lower price points. Look for the lower priced alternatives within the write up for each canada goose vest outlet watch. Some of these watches may be the canada goose outlet toronto location first steps into becoming a watch collector. Senator Byrd joined with some to try and filibuster the 1964 Civil Rights Act. Some Africans say a white person who criticizes Obama is a racist. Using that logic, an African canada goose outlet uk who criticizes Bush is a racist also. Canada Goose Outlet
canada goose black friday sale He did not have anything like the duties and powers of the president of the United States. The new country was actually formed on March 1, 1781 with the adoption of The Articles of Confederation. This document was actually proposed https://www.canadagoosediscount.co.uk canada goose uk shop on June 11, 1776, but not agreed upon by Congress until November 15, 1777. canada goose black friday sale
Canada Goose Online There is no such thing as “partial birth” abortion, just a late term surgical procedure known as canada goose outlet 80 off Intact D that’s used after late term miscarriages and, very rarely, in late term abortions, mostly when the life canada goose outlet in vancouver of the mother is in jeopardy. In 2000, it accounted for.17 percent of abortions. Nonetheless, re branding this procedure as “partial birth” abortion canada goose outlet uk fake tapped into people’s emotions around an issue about which some may be uncomfortable and know little about, even if they lean canada goose outlet miami toward a pro choice position. Canada Goose Online
Canada Goose online Republicans blocked votes on it, but Democrats clearly feel they have the public on their side and aren’t dropping the issue. They canada goose outlet store new york led an evening rally outside the Supreme Court demanding an immediate end to the ban on refugees and travelers. Police closed down the street in front of the canada goose outlet woodbury court to accommodate the hundreds of people who showed up with signs, and ready chants, in support of Democrats’ efforts.. Canada Goose online
Canada Goose sale St. Petersburg’s National Research University of Information Technologies, Mechanics and Optics has an interactive memorial to Jobs (a giant iPhone installed on campus with a working touchscreen that visitors can use to see the memorial). There are also interesting street art (graffiti or murals on walls) celebrating Jobs, in Buenos Aires, Argentina canada goose outlet florida and Cincinnati, US, for example Canada Goose sale.
Bước ra từ huyền thoại
Xin liên hệ bachviet18@yahoo.com để đặt sách.
MỤC LỤC
LỜI BẠT
LỜI TỰA
BÁCH VIỆT TRÙNG CỬU DẪN LUẬN
ÔNG TRỜI BÀ TRỜI
Viêm Giao Bàn Cổ
Ngọc Hoàng thượng đế
Quốc mẫu Tây Thiên
Núi Côn Lôn
ĐẾ QUỐC LẠC HỒNG
Mở sử Hoa Việt
Kinh Dương Vương
Lên núi xuống biển
Thần châu Xích huyện
TẢN VIÊN SƠN THÁNH
Gậy thần sách ước
Ngũ hành cung
Sơn Tinh – Thủy Tinh
Ngũ Nhạc và Ba Vì
RỒNG BAY BIỂN BÁT
Mẫu Thoải
Bát Hải Động Đình
Cuộc chiến Hùng – Thục
Đầm Nhất dạ
Giếng Việt
NON SÔNG BÁCH VIỆT
Mẹ Âu Cơ
Sinh Bách Việt
Thần Bổng
Chim bạch trĩ
Cổ vật Thương Chu
LÃO TỬ HÓA VIỆT KINH
Lão Tử làng Thổ Hà
Xây thành Cổ Loa
Huyền Thiên Trấn Vũ
Ông Đổng
Nam thiên Tứ bất tử
NHÂN DUYÊN TẦN VIỆT
Mỵ Châu – Trọng Thủy
Biển Đông thà chết chẳng theo Tần
Họ Chu Việt Nam
Tần An Dương Vương
HƯƠNG BỔNG ĐỔNG ĐẰNG
Đức thánh Chiêm
Bến Vĩnh Khang
Vua Mây họ Phạm
Luận về tứ linh
THIÊN NAM ĐẾ THỦY
Người Tuấn kiệt
Nhâm Ngao
Long Hưng
Nam Việt Đế
NAM QUỐC SƠN HÀ
Mũ đâu mâu
Chân Định linh thần
Thừa tướng Lữ Gia
Tam Giang nhị thánh
Bảy quận nước Nam
LỜI THỀ SÔNG HÁT
Tây Lý Vương
Ả Lã Nàng Đê
Mẫu vì Dương Vương
Hống Hát họ Trương
NHỮNG ANH HÙNG THỜI LOẠN
Tiền nhân họ Phùng
Nam Giao học tổ
Giao Châu Đặng cư sĩ
ĐẦU VOI PHẤT NGỌN CỜ VÀNG
Tiếp Lạc khai Đinh
Đô Dương Mã bất tiến
Thì chi Đông Hán dám hung hăng
Khu Linh người nước Nam ta
Tây Đồ Di
SÁU TRĂM NĂM LÂM ẤP
Mạnh Hoạch
Nam Triệu
Bia cổ nói
Lưu Phương và Lý Bát Lang
BỐ CÁI ĐẠI VƯƠNG
Tây Hưng đại vương
Khun Borom
Tộc người Thái
Tam vị chúa Mường
GIANG TÂY SỨ QUÂN
Bột Hải triều Nam
Dẹp Lâm Ấp
Gạch Giang Tây
ĐẠI VIỆT ĐẠI HƯNG
Khúc tam vị chủ
Hạt Lý nảy năm cây
Đại Hưng bình bảo
Giữa huyện Phù Hoa
TRUYỀN THUYẾT ĐINH LÊ
Thời 12 sứ quân
Thủ lĩnh Đinh Bộ
Diễn Châu thái thú
Qua cửa Thần Phù
ĐÔI LỜI CHIA SẺ CÙNG TÁC GIẢ
PHỤ LỤC
Đối chiếu truyền thuyết và lịch sử
Dịch tượng và ngôn ngữ
Thơ Sử thuyết họ Hùng
Chỉ dẫn di tích và địa danh
Tài liệu tham khảo
Đọc sách chưa xuất bản của Minh Xuân
(Vấn đề lịch sử dân tộc cần được thảo luận nghiêm túc)
Bài viết của nhà văn Nguyễn Xuân Hưng
Tác giả Minh Xuân có một cuốn sách, giải mã các vấn đề lịch sử thông qua các truyền thuyết, huyền thoại dân gian. Căn cứ vào kết quả điền dã, khảo cứu các thần phả của các đền miếu cổ, Minh Xuân đã lý giải lại toàn bộ quá trình cổ sử của Việt Nam. Tôi tạm coi đó là những giả thuyết, mà khi đọc các giả thuyết này, tôi tin rằng đại đa số bạn đọc sẽ như bị ong đốt, nếu như bấy lâu nay chúng ta được dạy sử một cách một chiều, tiếp nhận văn bản kiểu tuyên truyền.
Tôi không bất ngờ vì những lập luận của tác giả. Bởi vì bấy lâu nay, tuy không phải người nghiên cứu lịch sử, mà chỉ là người đọc sử để hiểu tinh thần lịch sử, nhằm dựng ra các tiểu thuyết lịch sử, thì dần dần, tôi cũng cảm thấy nhiều điều vô lý trong chính sử nước nhà. Ví dụ, vấn đề nhà Triệu với lịch sử dân tộc; vấn đề truyền thuyết Hùng vương, An Dương vương, hay vấn đề bà Trưng, bà Triệu…
Dù cho có nhiều vô lý, nhưng nếu có người bảo với bạn: Lưu Bang chính là Triệu Đà, là Lý Bôn, bạn có chịu được không? Lại bảo rằng: Lý Ông Trọng chả đi làm quan ở đâu xa, mà làm quan chính tại đất đai ngày nay là nước Việt Nam, bạn thấy thế nào? Lại bảo: Lưu Bang chính là Nam Việt đế, khởi nghĩa tại Thái Bình ở nước ta, thì bạn có cười không?
Theo tôi, Minh Xuân đã cố gắng giải mã các sự kiện lịch sử, dựng lại một thời kỳ mà theo tác giả là u tối, lờ mờ, bị các nhà sử học Hán tộc (Đông Hán) làm cho nhòa nhoẹt đi. Đó là một cố gắng rất lớn. Dù cho có một phần nhỏ trong các giả thuyết của tác giả thành công, thì cũng là một tác phẩm vĩ đại.
Tôi nhớ lại, một thời cách đây nhiều năm, có ông Lê Mạnh Thát đã đưa ra một số giả thuyết sử học, mà nhà báo Hoàng Hải Vân đăng nhiều kỳ trên báo Thanh Niên, sau đó rộ lên khen chê một dạo. Tôi đã tiếp xúc với một Thượng tọa có học hàm, học vị Thiền học, vị này cũng khéo léo chê ông Lê Mạnh Thát, nghĩa là không tiêu hóa nổi các giả thuyết ấy. Đại khái, bằng tư liệu cổ sử ông Thát sưu tầm, ông Thát lập luận rằng: Không có An Dương vương, từ đó mà không có Triệu Đà; trước năm 43 khi Hai Bà Trưng thất bại, nước ta vẫn là chế độ của Hùng vương, ông Thát cũng cho rằng, truyền thuyết bọc trăm trứng có thể đã mượn của Ấn Độ trong sử thi Mahabharata, khi sử thi này truyền vào Việt Nam cùng với đạo Phật. Tôi nhớ là ông Lê Mạnh Thát đã bị đánh hội đồng như thế nào, từ các nhà sử học đến một ông viết bình luận văn học cũng viết bài đầy chất kẻ cả.
Nay, tôi nghĩ ông Minh Xuân nên cố gắng cho in cuốn sách này, hoặc tóm tắt lại những luận điểm cơ bản nhất để đăng vài kỳ trên một báo có số lượng bạn đọc lớn, thì vấn đề sẽ được đặt ra nghiêm túc hơn, sau đó, các nhà sử học sẽ phải vào cuộc, tranh luận với tác giả, từ đó mà các giả thuyết của Minh Xuân sẽ đến với nhiều bạn đọc quan tâm hơn. Tôi tin rằng, phản bác ông Minh Xuân khó khăn hơn phản bác Thiền sư Lê Mạnh Thát. Bởi vì phương pháp của ông Thát là căn cứ vào tài liệu cổ sử để suy đoán, còn theo ông Minh Xuân, ông căn cứ vào tín ngưỡng và truyền thuyết dân gian. Hai phương pháp này đối ngược nhau. Lê Mạnh Thát căn cứ vào tư liệu thành văn của các nguồn khác, để bác bỏ truyền thuyết, đó là một con đường có vẻ sai lầm. Còn Minh Xuân căn cứ vào truyền thuyết, bóc tách lớp vỏ ngôn từ để đối chiếu với văn sách, đó có thể là con đường đúng.
Có một việc tôi cảm thấy lập luận của Minh Xuân là đúng, nhưng không biết chứng minh. Đó là tập quán phân chia Nam Bắc trong sinh hoạt xã hội Trung Quốc đương đại. Người Hán gọi ngôn ngữ vùng Quảng Đông, kinh đô nước Nam Việt cũ, là Việt ngữ. Họ giữ lại yếu tố Việt trong phần lớn tập quán văn hóa của họ. Còn chúng ta, người Việt Nam lại coi họ là người Hán. Ở đây, lòng tự hào dân tộc cũng cần một chút phân tích. Nếu như thuyết của Minh Xuân là đúng, cũng tức là cha ông ta đã đúng, rằng Triệu Đà là vua tổ nước ta, sau thời đại Hùng vương, thì lãnh thổ của chúng ta là gồm toàn bộ phía nam Trung Quốc. Như vậy, giống như vua Quang Trung đòi đất lưỡng QUảng, vua Gia Long đặt tên nước là Nam Việt, có ý muốn thu hồi lãnh thổ cha ông. Nếu công nhận điều đó, chúng ta hoàn toàn có quyền tự hào rằng mình là hậu duệ của một thời đại rực rỡ, mà người Hán đã cướp đất của tổ tiên ta. Người Trung Quốc hiện nay chắc chắn rất sợ lý thuyết này…
Từ xưa đến nay, chân lý không phải lúc nào cũng ở phía số đông, mà trong khoa học, chân lý bao giờ cũng xuất phát ở phía cô đơn. Tôi không nhất nhất coi giả thuyết của Minh Xuân là đúng, nhưng tôi thành thực thán phục cách làm việc của Minh Xuân. Nếu ông Minh Xuân có thể đưa vấn đề ra rộng rãi, thì rất cần thiết cho việc nghiên cứu, dạy và học lịch sử dân tộc.
Bạn đọc quan tâm tìm đọc sách xin liên hệ: bachviet18@yahoo.com
With Xtream experience enjoy seamless video streaming
Trust me. When you are falling madly in love, you want the fairytale. My advice is, you can have it, but it pays to be patient.. Coyne: The deebate of the century (not). He got a tough job: he has to simultaneously dismiss both me and a notable theologian (the latter because Haught went after Intelligent Design at the Dover trial). Though Klinghoffer appears to be Jewish, his criticism seems suffused with a bit of anti Semitism:.
canada goose Bundle and get the Xtream Experience Mediacom Xtream offers its customers an integrated platform with canada goose outlet nyc a great and fantastic combination of entertainment and internet. With Xtream experience enjoy seamless video streaming, premium channels, On canada goose outlet jackets Demand content and a lot more. Access your cable TV and internet and watch or record your favorite movies, TV shows, or any other content at your home or wherever you are for unlimited entertainment with Mediacom Xtream. canada goose
Canada Goose Outlet It the that sticks in my craw, which expresses possibility. You write subservient behavior portrayed by the slaves in GWTW may have been wholly demanded by the (odious) slave owners. Have been wholly demanded Thats outrageous. I am asking all the world personally, every world leader, to use all the possibilities in order canada goose outlet online to avoid Ukraine losing Crimea. And I would like also to add canada goose outlet toronto factory to my mind, I believe this strategy of limitation has worked well. If I believed it force against force and the force which protects the rightness, an aggressor could be stopped. Canada Goose Outlet
uk canada goose outlet Some yeas ago, I built a life size human skeleton from a cardboard cut fold glue kit. A good fun couple of days out of the pub, and occasionally I canada goose outlet store uk take to the pub with me and my flat mates. Good fun, but the guy didn have a stomach for the beer. Was a Rolling goose outlet canada Stone. Still beguile audiences across the globe, but the music of Stevie Wonder, Martha Reeves, canada goose outlet shop the Supremes and Temptations doesn get heard regularly and reliably in the city of its birth. Joan canada goose outlet parka Belgrave, one of the voices belting out Motown classics on canada goose outlet sale the library stage, is out to change that as the label nears its 60th anniversary early next year.American all female singing group The Supremes at Heathrow canada goose factory outlet Airport, London, UK, 22nd January 1968. uk canada goose outlet
Canada Goose Coats On Sale The next day, Cooper went to Gaga’s home in Malibu to confirm that what he had seen the night before was real. He arrived hungry. Gaga whose friends call her by her real name, Stefani fed him some leftover spaghetti, and the two East Coast, Italian American raised performers (Cooper is from Philadelphia, Gaga New York) felt an immediate, natural connection. Canada Goose Coats On Sale
canada goose black friday sale Now the book has been impugned for making The canada goose outlet new york city Lorax into a domineering and obnoxious sort of environmentalist ( the argument being that he was the master of the forest and could decree its fate. But a new paper in Nature Ecology Evolution (reference at bottom, free link here, free pdf here) suggests this interpretation is canada goose outlet canada wrong: the Lorax was really based on two species that are part of Kenya ecosystem, and The Lorax simply an animal activist calling for the canada goose outlet uk preservation of entire ecosystems, whose parts are interdependent. (This of the book seems to me largely a distinction without a difference, and thusnot that exciting, as well as virtually untestable.). canada goose black friday sale
canada goose store CNN on Wednesday morning presented Twitter with examples of such content available on both the InfoWars and Jones account. A spokesperson at the time said the company had no comment beyond a statement CEO Jack canada goose outlet uk sale Dorsey made on Tuesday in which he said neither Jones or InfoWars had our rules and other previous statements by the company. When asked if Twitter would be reviewing the official canada goose outlet videos and content CNN had asked about, the spokesperson declined to answer. canada goose store
Canada Goose Parka To address this challenge, the Parker Probe has been launched by a very powerful rocket the ULA Delta IV, which is capable of generating 9,700 kN of thrust. In addition, it will be relying on a series of gravity assists (aka. Gravitational slingshots) with Venus. Canada Goose Parka
Canada Goose online As for Taek and Deoksun, I don https://www.canadagoose-outlet.co.uk canada goose uk outlet need color or doll theories to defend the narrative of the pairing. additional hints I shouldn have to use them. They were just two people who, through their close friendship, fell in love with each other. Work that I did with him as a legislative assistant turned into me working with him on issues of poverty and race, said Edelman. Traveled with him around the country and that was the canada goose outlet reviews way he learned. He connected with people and learned what their issues canada goose jacket outlet and concerns were. Canada Goose online
cheap Canada Goose You have to earn every single dollar,” he said. “Plus, when you leave the show, you don’t get any of that money. That’s it. Her panties! the diapered girl shot back. Mine, I should say, and she probably ruined them by now! right, enough! Georgia finally shouted over top of them, growing canada goose outlet online uk tired of this bickering. The pair stared up at her in surprise. canada goose outlet cheap Canada Goose
canada goose clearance They also warned me away from my next planned talk, which was going to be about my most recent book, “The Islamic Jesus: How the King of the Jews Became a Prophet of the Muslims.””We heard that you will speak about commonalities between Islam, Judaism and Christianity,” one officer said. “We don’t canada goose outlet black friday like that kind of stuff.” Then they left.I didn know they had enforcement officers in Malaysia.Wisely, Akyol canceled his last lecture, but when he tried to fly out of Kuala Lumpur, he was detained and then put in prison. He was then taken before a sharia court and interrogated, but eventually let off thanks to the intervention of his native country, Turkey. canada goose clearance
buy canada goose jacket Wright failure to pin canada goose outlet store down what he means by purpose, or even to give evidence that there is any ( larger than us behind the appearance canada goose black friday sale of humans, is what keeps getting him in trouble at least with me. If you watch him equivocate, wiggle around, and avoid specificity as he talks to Shermer, you sense my frustration. I don see any reason to try to smuggle the notion of purpose into a purely materialistic process buy canada goose jacket.
But they must tell themselves of the perfectly exemplary
I just started Sapiens: A Brief History of Humankind by Yuval Noah Harari. One review of the book said attractive features of the book are overwhelmed by carelessness, exaggeration and sensationalism. Have not read enough yet to have an opinion. It not acceptable to them that, canada goose factory outlet say, smoking causes cancer. You can still do it, but don pretend it hasn any risk attached. But they must tell themselves of the perfectly exemplary person who despite best behaviours died of cancer, and canada goose outlet store uk the other person, heavy smoker and canada goose outlet uk drinker made it to 130 years..
canada goose black friday sale The cutout was appropriate: While Trump hasn’t weighed in on canada goose outlet new york city Tuesday’s three way GOP primary for the right to challenge Democratic Sen. Joe Donnelly, the president has still managed to be ever present in the race. Rokita theatrically puts on a”Make America great again”hat in one canada goose outlet black friday of his ads. canada goose black friday sale
canada goose store Her account: Virginia said in a press conference with attorney Gloria Allred that Trump groped her while she was leaving the US Open in 1998. She said that she was waiting for a car to take her home when Trump approached her with a group of a few other men. According to Virginia canada goose jacket outlet he said, “Hey look at this one!” and “Look at those official canada goose outlet legs.” Virginia alleged that he then grabbed her right arm with his right arm, then touched the inside of her right breast before reportedly asking, “Don’t you know who I am?” Virginia said that her shock soon turned to shame and that she changed the way she dressed as a result of the encounter, hoping to avoid unwanted male attention. canada goose store
Canada Goose sale That’s what I love about books: they don’t go anywhere, they don’t turn their page without your permission. They’ll wait patiently for your return and if you don’t come back, they’ll still sit there, and grin knowingly from their perch. Books don’t question their worth; they know their value. Canada Goose sale
canada goose uk outlet This is exactly why therapists will tell you not to make any big decisions after a life changing event because you don’t make good choices. And this lady clearly did not make a good choice. But canada goose outlet reviews she was in the middle of a traumatic situation Brown should have known better. canada goose uk outlet
canada goose clearance An object similar in mass to our own Milky Way could be detected all the way back to the time when the Universe was only 5% its present age. Such high resolution imaging requires a extremely large telescope array, densely covering a region about 100 km across. This is 100 times the size planned for densely covered central part of LOFAR, and about 20 times bigger than densely covered core of the Square Kilometre Array (SKA) the biggest such facility currently under discussion. canada goose clearance
Canada Goose online One trait that luxury customers like canada goose outlet in usa regardless of their driving style is an abundance of power underfoot, and the K900 delivers thanks to its direct injected 5.0 liter V8’s 420 horsepower and 376 pound canada goose https://www.scrubsuniforms.ca/ canada goose outlet online outlet toronto factory feet of torque. That power is routed exclusively canada goose outlet parka to the rear wheels via a silky smooth version of ZF’s ubiquitous eight speed automatic transmission no all wheel drive system is offered. We’ve had previous exposure to this Tau V8 in canada goose outlet shop the Equus, canada goose outlet store and it’s a pleasingly well behaved, burr free device from idle to redline. Canada Goose online
canada goose factory sale Posted mainly for the fat and blind etymology! Why are any of canada goose black friday sale us so surprised and put off by Morgan Freeman fronting such a program? Morgan Freeman is an actor who accepts job offers for money. That doesn mean that he endorses or believes any of what is canada goose outlet online uk being presented or portrayed. Most actors have no control over thecontent of the movies or programs they perform in. canada goose factory sale
uk canada goose outlet I then went to Thirupathi with a damn fresh bandage canada goose outlet on my hand. Amusingly, when we planned the next trip after 10 years, just the day before the trip, my son fractured his hand at his school and so, this time, he visited the temple with a damn fresh bandage (same right hand as me). I and my son had just one discover this info here bone fracture incident each in our life time and both ended up exactly in our just two Thirupathi visits!!. uk canada goose outlet
canadian goose jacket “If you know me canada goose outlet uk sale so well,” canada goose outlet canada he counters, his voice a low, smooth, almost menacing weapon of beauty that warns me I’m not going to like what’s about to come out of his mouth. “Then you should realize I mean what I say.” He shoves off the wall and stalks a couple of steps closer to me, his gaze narrowed. “You shouldn’t have come over, and you can go.” He doesn’t shout it, doesn’t snap it. canadian goose jacket
canada goose clearance sale There was plenty of time, and perhaps during the next few years some spaceship on its ordinary business might be routed close enough to canada goose outlet sale get good photographs. An actual rendezvous was most unlikely; the energy cost canada goose outlet online would be far too great to permit physical contact with an object cutting across the orbits of the planets at more than a hundred thousand kilometers an hour.So the world soon forgot about Rama. But the astronomers did not. canada goose clearance sale
Canada Goose Online Here, the Magistrate recommended to the Court that Mr. Vazquez’s entire case be dismissed canada goose outlet nyc with prejudice, meaning he could never refile the case in the future. In addition to dismissal with prejudice, Princess also asked that Vasquez and his counsel be ordered to reimburse Princess $15,000 for expenses incurred for various investigations and for the costs of deposing Mr. Canada Goose Online
canada goose coats Clean your boots after each hike, regardless of whether it a short hike or a long one. Keeping them clean does not mean you not breaking them in well. It means that you taking care of them and that they will last for many years to come. I mean the President and I wrestle on a whole bunch of canada goose outlet jackets issues. I there are things we agree on, things we disagree on. But I donu0027t think most of what Americans are wrestling with is a problem thatu0027s two years old canada goose coats.
Ả Lã Trưng Vương
Cuộc khởi nghĩa của Trưng Vương là một cuộc khởi nghĩa kỳ lạ hiếm có trong lịch sử nhân loại khi 2 người gái tuổi còn son trẻ đã lãnh đạo quân khởi nghĩa giành thắng lợi trên toàn quốc, áo mũ lên ngôi xưng vương trong 3 năm. Khởi nghĩa của Trưng Vương có sự tham gia đông đảo của nhiều nhân vật nữ, trở thành những danh tướng nổi tiếng trong thời kỳ này.
Tại sao những vị nữ nhân này lại có khí dũng, có tiềm lực mạnh mẽ như vậy? Tinh thần vì nước vì nhà của các vị nữ anh hùng này chưa đủ là lý do thuyết phục cho một cuộc khởi nghĩa lớn như vậy. Nguyên nhân sâu xa dẫn đến khởi nghĩa Trưng Vương là gì?
Câu đối về Hai Bà Trưng ở đền Hát Môn (Phúc Thọ, Hà Nội):
越祖百男閒出英雌能復國
唐初雙女未聞閨綉自興王
Việt tổ bách nam, gián xuất anh thư năng phục quốc
Đường sơ song nữ, vị văn khuê tú tự hưng vương.
Dịch:
Tổ Việt trăm trai, xen có anh thư hay phục quốc
Sơ Đường đôi gái, chưa nghe khuê tú tự xưng vua.
“Sơ Đường đôi gái” ở đây là chỉ Nga Hoàng, Nữ Anh con của Đường Nghiêu, đã chết theo Đế Thuấn (xem thêm sự tích này ở phần dưới).
Trong số các nữ tướng của Trưng Vương có một vị là Thánh bà Ả Lã Nàng Đê. Thánh bà này được thờ ở 11 tỉnh thành, tổng cộng lên tới 56 làng, chủ yếu là ở Hà Nội và Vĩnh Phúc (theo Thư mục thần tích thần sắc của Viện Thông tin khoa học xã hội). Thần tích làng Nghĩa Lộ và Yên Lộ (Yên Nghĩa, Hoài Đức, Hà Nội) cho biết bà là con gái ông Nguyễn Viên quê ở Hoằng Hóa Ái Châu, theo giúp Trưng Vương đánh giặc. Thần tích ở làng Sa Khúc (Yên Lãng, Mê Linh, Hà Nội) thì chép bà là con người họ Lã quê ở Tống Sơn Thanh Hóa và bà trở thành một danh tướng của Hai Bà Trưng, lập nhiều chiến công.
Đặc biệt GS Vũ Ngọc Khánh trong cuốn Đạo Thánh ở Việt Nam cho biết Thánh bà Ả Lã Nàng Đê là con gái của thừa tướng Lữ Gia nhà Triệu Nam Việt, đã giúp Trưng Vương đánh giặc Hán. Thừa tướng Lữ Gia theo thần tích Việt cũng có quê ở Cửu Chân (Thanh Hóa).
Thông tin ngắn gọn của các thần tích trên cho phép giải đáp khúc mắc về xuất xứ và thời gian khởi nghĩa của Bà Trưng. Bởi vì bà Trưng Trắc theo thần tích ở Nại Xá (Hồng Hà, Đan Phượng, Hà Nội), nơi thờ ông Thi Sách, có tên là Ả Lã Nàng Đê. Kết hợp với thông tin của GS Vũ Ngọc Khánh thì có thể nhận thấy Trưng Vương chính là con gái của thừa tướng Lữ Gia của nhà Triệu Nam Việt.
Sử ký Tư Mã Thiên cho biết: “Họ hàng (Lữ Gia)… con giai lấy con gái vua, con gái lấy con giai, anh em, tôn thất của vua”. Ả Lã Nàng Đê, con gái thừa tướng Lữ Gia, cũng phải là một hoàng phi của nhà Triệu Nam Việt. Ông Thi Sách, chồng của Ả Lã Trưng Vương do vậy không ai khác chính là Triệu Vệ Dương Vương, vị vua cuối cùng của nhà Triệu đã bị quân Hán giết hại. Ả Lã Trưng Vương phất cờ khởi nghĩa đúng là vừa vì nước (Nam Việt) vừa vì nhà (Triệu Vệ Dương Vương).
Triệu Vệ Dương Vương bị bắt khi cùng Lữ Gia chạy về đất Giao Chỉ cũng là Triệu Việt Vương – Triệu Quang Phục trong truyền thuyết Việt, người đã tử tiết ở cửa Đại Ác tại Nam Định – Ninh Bình. Đền thờ Triệu Việt Vương ở đây nay là đền Độc Bộ (Yên Nhân, Ý Yên, Nam Định). Cách đó không xa là khu vực núi Gôi (Vụ Bản, Nam Định), nơi Lữ Gia đã “rơi đầu”.
Thông tin của GS Vũ Ngọc Khánh một lần nữa xác định, khởi nghĩa của Ả Lã Trưng Vương không thể xảy ra vào thời Đông Hán. Bởi vì từ khi Lữ Gia cùng Triệu Vệ Dương Vương thất thủ Phiên Ngung năm 111 TCN tính tới thời Đông Hán có tới 150 năm. Con gái Lữ Gia tới năm 40 sau Công nguyên đã “ngoài trăm tuổi”, không thể tham gia khởi nghĩa của Trưng Vương được.
Thời gian của chuyện Ả Lã này cũng trùng với thần tích về Thánh Mẫu Triệu Thị Khoan Hòa ở Thanh Lãng (Bình Xuyên, Vĩnh Phúc). Bà Triệu Thị Khoan Hòa là Hoàng hậu của Triệu Vệ Dương Vương. Năm người con trai của bà là 5 chàng Vịt lại tham gia vào khởi nghĩa Hai Bà Trưng và cùng chết sau khi các nữ vương tử tiết. Khởi nghĩa của Hai Bà Trưng do đó không thể xảy ra vào thời Đông Hán những năm sau Công nguyên, mà phải là ngay sau cái chết của Triệu Vệ Dương Vương vào năm 111 TCN.
Như vậy, cái tên Ả Lã thì đã rõ, chỉ người con gái họ Lữ của Lữ Gia. Còn tên gọi Nàng Đê theo mặt chữ ở các thần tích khác nhau có thể đọc là Lang Đề. Thời kỳ này còn có nhân vật Lang Tề là con của Tây Vu Vương, khởi nghĩa chống lại nhà Tây Hán (theo thần tích ở đình Tràng Đông, xã Trưng Vương, Việt Trì, Phú Thọ). Có thể Nàng Đê nghĩa là Lang Tề hay Lang Tây, là vị vua của hướng Tây. Trưng Vương khởi nghĩa ở đất Tây Thổ – Phong Châu nên còn được gọi là Lang Tây. Ả Lã Nàng Đê nghĩa là vị vua nữ phía Tây mang họ Lữ.
Miếu thờ Nữ Ả đại vương ở làng Bì La (Đồng Ích, Lập Thạch, Vĩnh Phúc)
Trong số các thần tích về Ả Lã Nàng Đê cũng có khá nhiều các thần tích chép rằng bà là vợ (hoặc con gái) của Triệu Quang Phục. Ví dụ thần tích làng Trung Hậu (Yên Lãng, Mê Linh, Hà Nội) chép: ông Lã Hòa ở châu Hoan sinh con gái đặt tên là Ả Lự, sau gả cho Triệu Quang Phục. Thần tích thôn Điệp (Tráng Việt, Mê Linh, Hà Nội) thì ghi Triệu Việt Vương lấy bà Lê Thị Hinh sinh ra Ả Lã Nàng Đê. Khi Lý Phật Tử định cầu hôn Cảo Nương cho con trai là Lý Nhã Lang thì Ả Lã Nàng Đê hết sức can ngăn. Đến khi Triệu Việt Vương thất trận Ả Lã Nàng Đê chạy về thôn Điệp rồi mất tại đó, triều đình phong tặng là Quốc Vương Thiên Tử Ả Lã Nàng Đê. Danh hiệu tương tự của Ả Lã Nàng Đê còn gặp ở đình Vạn Phúc (Hà Đông, Hà Nội) là Quốc vương thiên tử Nga hoàng đại vương.
Vì Triệu Quang Phục và vua Triệu nước Nam Việt là một nên Ả Lã Nàng Đê là vợ/con gái của Triệu Việt Vương thì cũng là Trưng Vương họ Lữ.
Danh hiệu “Quốc vương thiên tử” cho thấy Ả Lã Nàng Đê không chỉ là nữ tướng bình thường mà là dòng dõi “thiên tử”, hoặc chính Ả Lã là Trưng Vương thiên tử, đã lên ngôi cai quản toàn bộ 65 thành ở Lĩnh Ngoại.
Danh hiệu “Nga hoàng đại vương” chỉ một mối liên hệ khác. Nga Hoàng và Nữ Anh là 2 con gái Đế Nghiêu được gả cho Đế Thuấn thờ cổ. Đế Thuấn đi tuần mất ở Thương Ngô, Nga Hoàng và Nữ Anh nhảy xuống sông Tương chết theo chồng. Câu đối ở đền Hát Môn cũng có so sánh Nhị Trưng Vương với Nga Hoàng Nữ Anh (Đường sơ song nữ):
西江姊妹神湘女
東漢縱横霸粵王
Tây Giang tỷ muội thần Tương nữ
Đông Hán tung hoành bá Việt vương.
Dịch:
Tây Giang em chị thần Tương nữ
Đông Hán dọc ngang xứng Việt vương.
Tây Giang ở đây chỉ khởi nghĩa Trưng Vương nổ ra ở vùng phía Tây của biển (Giang = Dương, đại dương là biển), là đất Phong Châu (Tây Thổ).
Nhà Triệu Nam Việt đóng đô ở Dương Thành Phiên Ngung ở hướng Đông, nên thần tích chép ông Thi Sách họ Dương, quê ở Chu Diên (=Châu Dương). Ả Lã Nàng Đê (Lang Tề) Trưng Vương đóng đô ở Phong Châu (Mê Linh thiết Minh là Minh đô của vua Hùng), ở hướng Tây tiếp nối thời kỳ trước của nhà Triệu.
Đặc biệt hơn nữa, thần tích của xã Phú Lạc (Cẩm Khê, Phú Thọ) theo bản dịch của Nguyễn Duy Hinh trong sách Tín ngưỡng thành hoàng Việt Nam có đoạn kể về Trưng Vương như sau:
… Triệu Đà được nước cha truyền con nối 5 đời cộng 149 năm. Đến đời Thuật Dương Vương kế ngôi chính thống vừa được một năm thì có Tô Định mang quân vào đất nước chiếm Trung Hoa, họ Triệu tàn tạ không người cứu nước. Đến đó cháu gái Hùng Vương húy là Trắc, là bậc nữ trung hào kiệt thánh thần trong đời oai hùng cử binh đánh thẳng đến thành Tô, đại phá. Tô Định thuy chạy. Bà Trưng bèn xây 65 thành ở Lĩnh Ngoại, khôi phục toàn bộ cảnh thổ nước Nam. Bà Trưng tức vị tự lập làm vua.
Thần tích ở Phú Lạc là một trong những bản thần tích dài, kể khá đầy đủ mọi chuyện về công tích của Tản Viên Sơn Thánh. Trong đoạn thần tích trên đã nói Tô Định “mang quân vào đất nước chiếm Trung Hoa” của Triệu Vệ Dương Vương (Thuật Dương Vương), do vậy dẫn đến khởi nghĩa của bà Trưng Trắc. Rõ ràng khởi nghĩa của Trưng Vương đã xảy ra khi Nam Việt của nhà Triệu bị Phục Ba tướng quân Lộ Bác Đức đánh chiếm. “Nước ta” được gọi là “Trung Hoa”, không phải 1 lần trong bản thần tích trên. Trước đó khi kể về việc Sơn Tinh khuyên vua Hùng nhường ngôi cho Thục vương thần tích này cũng nói:
Sơn Thánh đem quân khải hoàn. Thiên hạ thanh bình, quốc gia vô sự. Vua bèn nhường ngôi cho Sơn thanh. Sơn Thánh cố từ, tâu: 18 vua Hùng hưởng quốc dài lâu, ý trời có hạn khiến Thục vương thừa cơ chiếm Trung Hoa. Nhưng Thục vương bốn là bộ chủ Ai Lao, cũng là tông phái của hoàng đế trước…
“Nước ta” là Trung Hoa nên lịch sử được kể trong thần tích không chỉ bó hẹp ở khu vực Đại Việt của thời Lê sau này. Gốc tích của Ả Lã Trưng Vương bắt nguồn từ vị thừa tướng Lữ Gia nhà Triệu, vốn là gia tộc của… Lữ Hậu, vợ của Hiếu Cao Lưu Bang. Khi Lưu Bang mất, Lữ Hậu nắm quyền triều chính. Lữ Hậu mất, ở kinh đô Trường An họ tộc Lữ định tiếm ngôi nhưng không thành. Cùng lúc đó ở phương Nam lại nổi lên Triệu Đà chiếm Mân Việt và Tây Âu Lạc, xưng đế cùng với sự phò trợ của thừa tướng Lữ Gia. Thừa tướng Lữ Gia như vậy hẳn là vị Lữ Vương (vị vương được phong cai quản vùng đất của họ Lữ dưới triều Hiếu – Tây Hán) đã tôn một người cháu của Triệu Vũ Đế Lưu Bang lên ngôi ở Nam Việt. Truyền thống nữ nhi khởi nghĩa và cai quản quốc gia của Ả Lã Trưng Vương là tiếp nối từ Lữ Hậu…
Nhị bất tử Hậu Nghệ – Hằng Nga
Cổ sử Trung Hoa cho biết sau khi Hạ Khải mất con là Thái Khang lên nối ngôi. Thái Khang ham chơi bời, thích săn bắn, không quan tâm việc chính sự. Hậu Nghệ thường đi theo phục vụ Thái Khang. Thấy Thái Khang bỏ bê triều chính, Hậu Nghệ nảy sinh ý định giành ngôi.
Một hôm Thái Khang rời kinh đô đi săn ở đất Lạc. Hậu Nghệ bí mật tập kích kinh đô nhà Hạ, chiếm được kinh thành. Sau đó mang quân ra chặn bờ sông, phong toả lối về của Thái Khang. Thái Khang bị buộc phải lưu lạc đến hết đời.
Thần thoại Trung Hoa thì kể Hậu Nghệ có vợ là Hằng Nga, là những vị thần bất tử sống trên thượng giới. Một hôm, mười người con trai của Ngọc Hoàng biến thành mười mặt trời, làm cho mặt đất trở nên nóng bỏng và khô cằn. Hậu Nghệ, bằng tài bắn cung của mình, đã bắn hạ chín mặt trời, chỉ để lại một mặt trời. Ngọc Hoàng thấy các con trai của ông đã chết bèn trừng phạt Hậu Nghệ bằng cách đày Hậu Nghệ và Hằng Nga xuống hạ giới.
Thấy Hằng Nga rất đau khổ vì bị mất khả năng bất tử, Hậu Nghệ quyết định lên đường đi tìm thuốc trường sinh trong một cuộc hành trình dài và đầy gian khổ, nguy hiểm để hai người có thể trở lại cuộc sống bất tử. Hậu Nghệ đã gặp được Tây Vương Mẫu. Tây Vương Mẫu đồng ý cho Hậu Nghệ một viên thuốc để trở thành bất tử.
Hậu Nghệ mang viên thuốc về nhà và cất nó trong một cái hộp. Khi ông đi vắng, Hằng Nga tò mò mở chiếc hộp và, vô tình Hằng Nga đã nuốt chửng viên thuốc. Ngay lập tức Hằng Nga bay lên trời do thuốc quá mạnh. Hằng Nga cứ bay lên mãi cho đến khi đến Mặt Trăng.
Câu chuyện Hằng Nga – Hậu Nghệ trên đã chỉ rõ thế nào là thần bất tử trong quan niệm xưa. “Bất tử” không phải là do dân gian tôn sùng mà thành như cách giải thích ngày nay. Khả năng bất tử là khả năng đặc biệt mà chỉ một số ít các vị thần mới có. Hậu Nghệ đã phải vượt muôn ngàn gian khổ mới đến gặp và xin được thuốc bất tử của Tây Vương Mẫu về.
Khi so sánh câu chuyện của hai vị thần bất tử Hằng Nga – Hậu Nghệ với với các vị thần bất tử nước Nam thì chợt nhận ra đây cũng là chính chuyện Chử Đồng Tử và Tiên Dung. Rõ nhất là liên hệ về ngôn ngữ: Hậu – Chậu – Chử. Liên hệ này tương tự như trong những từ Hầu (đồng) – Chầu (đồng) – (ca) Trù đều chỉ hình thức xướng ca phục vụ nghi lễ cung đình (triều đình) xưa cả.
Còn có từ Chư hầu, chỉ rõ mối liên hệ Chử – Hậu, là chư hầu của nhà Hạ đã tiếm ngôi (lấy con gái vua mà không được phép).
Hậu Nghệ có công bắn mặt trời, diệt các loài quái vật nên được nhân dân tôn thờ là thần Tông Bố, tổng quản các loài ma quỷ trong thiên hạ. Chử Đồng Tử tu tiên, có được phép cải tử hoàn sinh đi cứu người, chữa bệnh rồi được tôn là Chử Đạo Tổ. Tông Bố thiết Tổ. Như vậy cách gọi Tông Bố Hậu Nghệ trùng cả họ và tên với Chử Đạo Tổ.
Hậu Nghệ là người đã làm gián đoạn nhà Hạ, đuổi Hạ Thái Khang lưu lạc nơi đất Lạc. 40 năm sau nhà Hạ phải tới Thiếu Khang mới lại trung hưng. Truyền thuyết về Chử Đồng Tử cũng kể về vua Hùng tức giận, đem quân đến đánh vợ chồng Chử Đồng Tử – Tiên Dung, thể hiện một cuộc đụng độ đã xảy ra. Việc Chử Đồng Tử lấy Tiên Dung con gái vua Hùng mà không được vua cha đồng ý là chỉ việc Chử Đồng Tử – Hậu Nghệ đã chiếm ngôi của Thái Khang.
Như đã từng xác định, Chử Đồng Tử là vị Tứ bất tử xếp hàng thứ hai sau Tản Viên Sơn Thánh nhưng trước Đổng Thiên Vương. Nghĩa là Chử Đồng Tử ở vào quãng sau Đại Vũ nhà Hạ tới trước thời Chu của Lão Tử. Hậu Nghệ cũng là nhân vật lịch sử ở đúng thời kỳ này. Phép thần trượng lạp (gậy nón) của Chử Đồng Tử cho thấy đây là một nhân vật ở thời kỳ rất sớm trong lịch sử vì gậy nón là hình ảnh của Âm Dương, tức là khi quan niệm Dịch học vẫn còn khá đơn giản.
Hậu Nghệ đi tìm thuốc trường sinh gặp Tây Vương Mẫu cho thuốc tiên. Hậu Nghệ nghĩa là vị Hầu ở xứ Nghệ, cũng là nơi tu hành của Chử Đồng Tử. Chử Đồng Tử đi vào đất Quỳnh Lâm (Nghệ An) gặp lão Phật Quang và được gậy nón, có khả năng cải tử hoàn sinh. Thần tích ở đền Đa Hòa còn kể Chử Đồng Tử lấy thêm một người vợ nữa là Tây Cung công chúa. Vị công chúa này cũng có phép thuật, giúp Chử Đồng Tử chữa bệnh cho nhân dân. Tây Cung công chúa như vậy ở đây tương đồng với Tây Vương Mẫu trong chuyện Hậu Nghệ tìm thuốc bất tử.
Hằng Nga uống thuốc và bất ngờ bay lên tận cung trăng. Còn vợ chồng Chử Đồng Tử và Tiên Dung thì một đêm cũng bay về trời ở đầm Nhất Dạ. Thì ra chị Hằng ở cung trăng lại chính là công chúa Tiên Dung.
Câu đối ở đền thờ Chử Đồng Tử tại Đa Hòa, (Khoái Châu, Hưng Yên) mô tả:
化境是何年自然為洲一夜成澤
奇緑曠千古人間夫婦天上神仙
Hóa cảnh thị hà niên, Tự Nhiên vi châu, nhất dạ thành trạch
Kỳ duyên khoáng thiên cổ, nhân gian phu phụ, thiên thượng thần tiên.
Dịch:
Cảnh hóa đó năm nào, đây bãi Tự Nhiên, một đêm thành đầm trạch
Kỳ duyên trùm thiên cổ, nhân gian chồng vợ, lên trời biến thần tiên.
Hoành phi ở trước chính điện đền Đa Hòa.
Một trong những công tích khác của Hậu Nghệ là đã diệt con mãng xà khổng lồ (con Tu Xà hay Ba Xà) ở hồ Động Đình. Đoạn kể này về Hậu Nghệ rất giống truyền thuyết Việt về Lạc Long Quân diệt ngư tinh. Hồ Động Đình tức là biển Đông. Ba Xà hay Tu Xà đều có nghĩa là con rắn ở phía Đông vì Ba (3) là số chỉ phương Đông trong Hà thư, Tu hay Từ là tính chất từ ái của phương Đông.
Thời Hậu Nghệ là thời Hạ, khi nhà Hạ còn đang ở vùng Động Đình – biển Đông nên chắc chắn vẫn còn được lưu giữ trong truyền thuyết Việt Nam, dưới câu chuyện của vị thần bất tử Chử Đạo Tổ. Những mẩu thần thoại Trung Hoa, càng kể về những sự tích lâu đời thì lại càng có liên hệ trực tiếp với khu vực nước Nam…

