Sự tích các vị thành hoàng xã Quế Lâm (nay đổi là xã Quế Trạo)

Năm Hưng Long thứ tư, ngày 15 tháng 1, lương thần phụng sao một cuốn thần tích bản chính.

Chủ bộ quan triều Hùng Chính Lâm Đại vương họ Đặng húy Hồng, cùng với bà họ Trần húy Đoan, sinh một bọc nở được ba người con trai, con đầu tên là Cốt Sơn, thứ hai là Giao Sơn, thứ ba là Húc Sơn. Năm 24 tuổi cùng với cha cùng giúp vua Hùng thứ 18 là Duệ Vương đánh Thục Vương. Bản phả cổ, Trung bộ, hào thứ 6 quẻ Khôn.

Xưa nước Việt ta triều Hùng khai mở thánh đồ, mười tám đời vận đế thánh vua sáng, núi xanh vạn dặm dựng nên dáng đô thành cung điện, giữ phép trị nước hơn hai ngàn năm, mãi mãi giúp dòng dõi vững như bàn đá, mở vật giúp người quản mười lăm bộ, thế lớn mạnh trước phiên thần, hiển ứng linh thiêng ở Nghĩa Lĩnh, lưu truyền hương lửa ở núi Hùng, đời đời cha truyền con nối, cùng xưng tên là Hùng Vương, ngọc trắng xe sách, núi sông thống nhất, chính là tổ của Bách Việt. Người đời sau có thơ ca ngợi rằng:

Triều Hùng một mối các vương hầu

Mười tám đời truyền tên giống nhau

Năm lẻ hai ngàn dòng nhánh mãi

Lệ trời điện đẹp vững dài lâu.

Kể rằng thời cơ đồ họ Hùng mười tám lá truyền tới Duệ Vương đóng đô ở Bạch Hạc bên sông Việt Trì, đặt tên là nước Văn Lang, kinh đô là thành Phong Châu. Vua có tài hùng mưu lớn, tư chất minh thánh, kế nghiệp tổ dựng tông bồi, vững mạnh mười bảy đời Hùng đồ, trong sửa đức văn, ngoài phòng biên giới, lấy việc hưng bình làm chí hướng mà yên định Trung Quốc. Đương khi đó ở xứ Sơn Tây có một Chủ bộ quan, quê ở xứ Tuyên Quang, người châu Tụ Long, là dòng dõi danh tướng nhà họ Hùng, được Duệ Vương khi ấy phong là Chủ bộ quan. Khi đó triều Hùng yên sự, bồn biển thanh bình. Vua ở quê người núi Tiên, núi sông nước cũ, thấp cao Thần Phù Yên Tử, ngày hồng mây trắng, gió trăng hoa quả lúc lên khi xuống, trên dưới núi xanh nước biếc, bốn biển yên ninh.

Chủ bộ quan cũng đi chu du khắp phong cảnh thiên hạ, núi sông bốn hướng, qua sông ra bến, tản bộ dạo núi. Hoặc lúc đàn reo trúc múa, thơ văn gói cả đất trời, nhạc phượng ca loan, sắc tiếng Bồng Lai, thích gặp khi Tam Giang chủ trương câu cá, đón trăng nơi Ngũ Hồ theo dấu tiên, chơi ngắm tới lúc sương ráng hội cảnh, mây bay vạn hình như cổ, nước chảy quanh núi xanh, cuộn đẹp rời đi như đất trời hé lộ, thánh Nam, thần Bắc, ra vào phong cảnh chốn Trời Nam.

Một ngày Chủ bộ quan đi đến xã Quế Lâm (tức Quế Trạo), huyện Lập Thạch, phủ Tam Đới. Ông thấy xã Quế Lâm có địa thế nước dạt dào, núi vời vợi, đá nghiêng nghiêng, rồng bay hổ giữ, sông vạch núi theo. Phía trước có sông như hình rồng lại chầu. Phía sau có dãy núi cúi phục. Kim tinh dẫn mạch, tất cả đều quay về chầu ở đất này. Khi đó đang mùa xuân, khí trời ấm áp, khắp nơi khoe sắc. Ông nhận thấy là một vùng có thế cục quý giá, mới lập hành cung ở đất này, gọi tên là cung Thưởng Xuân, rồi ở lại đó.

Khi đó Chủ bộ quan lấy một người con gái là dòng dõi đời thứ sáu của họ Hùng, tên là Đạm Nương, lập làm đệ nhất cung phi, rước về cung Thưởng Xuân. Ở được vài năm thì bà Đạm Nương không bệnh mà mất. Lúc đó Chủ bộ quan đã 38 tuổi. Ông xem chọn được đất tốt để chôn cất tại đó (chôn tại đất Đông Thụy). Ông trở về cung ở xã Quế Lâm. Được ba bốn tháng, một hôm Bộ quan đi chơi đến xã Hoa Ngạc. Khi đó xã Hoa Ngạc có một người họ Trần tên Bảo, lấy người ở xã Quế Lâm là bà Nguyễn Thị Đường. Uyên ương hợp bạn, loan phượng vui bầy, tiếng đàn tiếng thơ đẹp vần, chiêng trống múa ca, vẻ mê ngày xuân bướm lượn, tình thư cưu thanh tốt. Thế rồi sinh được một con gái tên là Thụy Nương. Tuổi 20 mặt phấn má đào, ánh sắc như nước, nhan sắc tươi đẹp, phong tư yểu điệu, lại là người có bốn đức công dung ngôn hạnh không thiếu đức nào, thực là Hằng Nga trên thượng thế, là bậc quốc sắc đương thời.

Lúc ấy Chủ bộ quan du ngoạn nơi đất đó (tức là xã Quế Lâm), bỗng gặp Thụy Nương ở trên đường. Nhìn thấy nhan sắc của Thụy Nương, lòng vô cùng thích thú. Ông triệu nhân dân Quế Lâm đến hỏi. Dân nói đó là con gái nhà họ Trần, tuổi đã 24, thơ Đào Yêu chưa có người nghe ngâm. Ông nghe nhân dân nói vậy mới mời triệu ông Bảo đến, đãi tiệc thật hậu, xin được cùng Thụy Nương kết làm vợ chồng. Ông Bảo đồng ý, trở về nhà nói với Thụy Nương. Thụy Nương cũng vui lòng, đợi ngày lành tháng tốt định hôn lễ, sánh duyên lành kết hợp. Bộ quan mới cưới đón về nơi cung Quế Lâm. Được vài năm, tình nồng loan phượng, hòa hợp thư cưu, chú chuyên vào lầu nguyệt, tưởng vui buồn như giấc mộng trên đời, nhã hứng duyên hảo hợp phòng khuê. Tất thêm kỹ duyên tới điềm rắn ấu, ngắm trông điều lành mà chưa hề thấy.

Một hôm đang lúc ngày giỗ tiên tổ, vợ chồng mới cùng nhau than rằng:

– Ngoài ba mươi mà chưa có con là tội lớn bất hiếu. Nhà ta nay tuổi đã cao mà chưa mộng được điềm gấu rắn. Hay là do phạm phải điều dặn dò của cha mẹ, tổ tông nào đó. Chi bằng chia của để cầu phúc, yên được lòng người, trời mới có thương cho.

Do đó mới đem chia hết gia tài vào các đền thần chùa phật, chỗ nào chưa có nơi đều tu sửa, để cầu sinh được con. Khi ấy Bộ quan cho lập một ngôi chùa ở xã Quế Lâm, gọi là chùa Phù Long. Ngày thì tiến cúng hương hoa. Đêm thì tụng niệm chân kinh. Được ba bốn tháng, một hôm buổi tối Ông cùng với Thụy Nương đang ngồi ở trong chùa, cảm thấy mông lung. Bỗng thấy trước chùa có ba quả núi dựng cao, ở giữa có một thần tướng cưỡi hổ đen, đứng trên ba ngọn núi mà gọi Thụy Nương ra, nói rằng:

– Ba quả núi này tên một là Cốt Sơn, một là Giao Sơn, nữa là Húc Sơn. Hôm nay gia đình các ngươi có đức cầu đã nhiều. Ta đem ba ngọn núi này cho nhà các ngươi. Ngày sau tất sinh được ba con trai theo như mệnh này.

Dứt lời, lại thấy ở trên núi có một tiếng động lớn.  Chốc lát trong núi bay ra ba con rồng trắng, bay thẳng đến nằm bên thân Thụy Nương. Thụy Nương giật mình tỉnh dậy, mới biết là một giấc mộng Kê Vàng, tai vừa nghe bầy gà gáy sáng, phương Đông trắng dần. Bèn đem những điều trong mộng kể với Bộ quan. Bộ quan liền nói rằng:

Nhà ta phúc dày nên Trời đã biết thấu đó. Mộng này tất là Trời giáng điềm lành, sẽ sinh được quý tử. Dứt lời, Ông mới ngâm một bài thơ luật:

Tích thiện nhiều năm tất có nền

Hoàng Thiên ứng mộng đẹp cho điềm

Ba rồng chầu đến, tỏ điều tốt

Thêm đức nhà ta mừng sắp nên.

Ngâm xong Ông thuật lại sự việc trong mộng bằng cách viết lên vải lụa để cất cho mai sau. Lại thấy Thụy Nương có mang thai. Mang thai được 13 tháng tới năm Giáp Tý ngày 11 tháng 1. Tối đó Bộ quan nằm ở trong cung sở (tức cung Thưởng Xuân ở xã Quế Lâm), hồi hồi như mộng, bỗng thấy bên ngoài cửa vang lên ba tiếng kêu lớn, gọi Bộ quan rằng:

– Xin hãy mau mở cửa.

Ông bàng hoàng liền mở cửa đi ra. Nhìn khắp nơi không thấy ai, nhìn xa như từ trên trời có khí trời thanh hòa, chỉ thấy một đám mây trắng từ phương Tây bay đến. Trong khoảnh khắc đám mây lại biến mất. Ông lấy đó làm lạ mà không biết là điều gì.

Tới ngày hôm sau (tức ngày 12 tháng 1) mới thấy Thụy Nương sinh được một bọc, nở ra ba người con trai. Lúc đang sinh trên trời có ba tiếng sấm nổ, khí lành bay khắp, mùi hương thơm nức. Sinh được một trăm ngày sau thì Bộ quan theo sự việc trong mộng mới đặt tên người con trưởng là Cốt Sơn, người con thứ là Giao Sơn, người con út là Húc Sơn.

Năm 8 tuổi được vào học với Hiên Đường tiên sinh, xưng rằng:

Đây là một gia đình vững mạnh mới có điều phúc thế này, sinh được những người con trai có học vậy. Có ngày sẽ kiêm toàn văn võ, là những người con làm nổi danh gia đình.

Đến khi 15 tuổi, những người con không có sách vở của bách gia nào chưa xem. Người người cùng gọi là thánh đồng. Lại rất giỏi đấu cung tên, đọc binh sách Thái Công. Mỗi khi ngồi đàm thoại nghị luận, bạn bè hai bên không ai không kinh phục, đều xưng là lạ, cho là kỳ tài trong thiên hạ. Những bậc tuấn tú của thế gian so như kém cỏi. Các vị như rồng gặp mây mưa, những người khác như vật trong ao tù. Nên mới sáng tác một bài thơ vịnh ba ông rằng:

Sông dài bao dẫn hội màu trời

Sinh xuất chân Nho há ở nơi

Khen rộng sớm khuya cao tiếng giá

Cùng như huynh đệ ít trên đời.

Một ngày khí trời trong xanh, mặt trời mới ló, khi đang vui chơi với bạn bè, ba ông có hứng làm bài thơ luật vịnh rằng:

Mặt trời mới ló vạn dặm xuân

Ví như chúng tớ há lo bần?

Râu tóc mắt tai trời nào thiếu

Nam Dương nằm đợi giúp thánh quân.

Khi đó cuộc sống người dân xã Quế Lâm còn hoang sơ, phong tục chưa thuần. Ba ông đã lấy nhân nghĩa là cố kết lòng dân, lấy sự hòa thuận đúc thành mỹ tục. Lại dạy dân làm nông tang, ra sức chuyên cần. Do đó nhân dân được giàu có, phong tục trở nên thuần hậu. Thật là có công lớn với dân.

Khi ba ông tuổi được 22, Thụy Nương tự nhiên bị sốt nóng liên miên, hơn mười ngày dùng thuốc mà không đỡ, cầu khấn không linh hiệu. Thụy Nương mất ở tại nhà. Ba ông liền làm lễ tìm đất tốt chôn cất. Việc cúng tế hương khói trong gia đường ba năm liền, rất đỗi hiếu kính.

Lại rằng, thời đã đến lúc kết thúc, cơ đồ họ Hùng cận cuối. Duệ Vương sinh được 20 hoàng tử, 6 công chúa, đều lần lượt theo về với tiên tổ. Chỉ còn lại 2 người con gái, một tên là công chúa Mị Châu Tiên Dung, sau được gả cho Chử Đồng Tử. Người thứ hai tên là công chúa Mị Nương Ngọc Hoa. Cung trăng một vẻ, ngọc nhụy đương thì, lương duyên tốt đẹp chưa được định ước. Vua muốn tìm người tài đến lấy để nhường ngôi báu, bèn lập một lầu ở cửa thành Việt Trì, xuống chiếu truyền thần dân thiên hạ, ai có tài trí thông minh, anh hùng đức độ có thể tiếp được ngôi vua thì sẽ gả con gái cho.

Khắp bên sông thuyền bè, trước lầu xe ngựa, viết văn múa võ như hình động rắn rồng, sao đẩu lạc lạnh sông, trận võ về mà kinh hồn hổ báo, một trường sấm sét bay bạt biển. Anh hùng bốn biển trong nước đều lỡ mất duyên kia. Những người có duyên thì đều không có toàn tài, khó xưng đạt ý chỉ. Chỉ có Tản Viên Sơn Thánh, có kỳ tài thông trời thấu đất, phép thuật dời non lấp biển. Vua cho là nhân tài đứng đầu, bèn mời công chúa Ngọc Hoa đến gả cho Tản Viên Sơn Thánh. Khi đó, Vua đã ở ngôi 105 năm.

Thục Vương là Chủ bộ quan Ai Lao, cũng là tông phái Hùng Vương, mới nghe Duệ Vương tuổi trời đã đến lúc, mà 20 hoàng tử đều đã quy tiên, không có người lập trưởng, nên đã thừa cơ âm thầm phát động binh đao, từ phương Tây đến muốn tấn công để chiếm lấy nước này. Vua mới triệu Sơn Thánh đến hỏi kế sách. Sơn Thánh nói rằng:

– Đã hơn hai ngàn năm, mười bảy thánh quân, ơn sâu dày đã thấm vào trong xương tủy lòng người. Nay nước giàu quân mạnh. Oai đức của Bệ hạ vang cả ngoài cõi. Mà người Thục đã không tự thủ giữ, lại dám chống lại thì cơ sự thua bại đã rõ. Một khi Bệ hạ kêu gọi trừ dẹp Thục thì dân ta sẽ đều vì Bệ hạ mà chống lại giặc thù, phá họa này, Thục không thể thắng.

Vua nghe thế vô cùng vui mừng. Ngày hôm đó Sơn Thánh sai sứ đi truyền hịch tới triệu các phiên thần phụ đạo, dẫn quân về triều chống giặc. Một ngày tới xã Quế Lâm. Quan bộ chủ cùng với Ba ông đều được mời đến. Ba ông bèn tập hợp được 78 người dân xã Quế Lâm, 60 người dân xã Quế Nham cùng với binh phu ở huyện và bản bộ binh mã, được năm ngàn người, ngay trong ngày tiến quân hướng về kinh thành để bái yết. Vua thấy Ba ông, tức là con trai của Bộ quan, có tướng mạo đường đường, oai phong lẫm liệt, bèn nói rằng:

– Nước ta trời đã sinh được người con rể Tản Viên Sơn Thánh, thật là bậc thánh thần trên cao, lại có nhiều bậc kỳ tài để bảo hộ cho nhà họ Hùng của ta không gặp họa.

Hôm đó Sơn Thánh cùng với các tướng Bộ quan và Ba ông làm lễ bái tạ lĩnh mệnh, đường đường mà quay về. Người đời sau có thơ vịnh là:

Cửa ngọc xuất chinh phất phới cờ

Ba quân nghiêm giữ chẳng sai tơ

Việc công vó ngựa bay trong gió

Trướng hổ đâu nghi tuyết mòn giờ

Ly biệt một lần chia cách núi

Ruổi rong ngàn dặm tựa như mơ

Kiếm cung từ cổ anh hùng sự

Gánh hết gian nan lạnh nào chờ.

Khi quân Thục đã đến núi Mạn Nhai Châu (nay là địa phận miếu Yên Tây), Sơn Thánh cùng với các tướng tiến quân đến bản châu, nổ một tiếng lớn để phát lệnh, lập trận đóng quân ở đó. Sơn Thánh mới sai hai vạn quân mạnh tiến thẳng đến núi Mạn Nhai Châu, ở ngoài xa 50 dặm cho nổi trống khiêu chiến. Tướng Thục nghe vậy liền đưa 30 vạn quân đến tấn công quân Hùng. Quân Sơn Thánh giả vờ không đánh lại mà chạy về phục ở Thiên Táo. Quân Thục truy kích đến bản châu. Sơn Thánh mới đánh trống liên tục, lấy nỏ thần bắn vào đó. Quân phục kích vây lại, đại chiến với tướng Thục. Một trận chém hơn 5.000 quân. Quân Thục thua to, chạy trốn. Ba ông đuổi theo mà chém. Đám quân Thục không thể quay phát binh nữa. Mới gửi tấu về cho Duệ Vương. Vua mới ban chiếu cho rút về. Sơn Thánh và các tường phụng nghênh chiếu triệu hồi, khải hoàn trở về nước bái tạ.

Hôm đó Vua cho giết mổ để khao thưởng tướng sĩ, luận công mà ban thường, phong cho Sơn Thánh là Thượng đẳng thần phụ trách Nhạc phủ.  Phong cho Chủ bộ quan là Chính Lâm Đại vương từ đó (do vậy mà từ đấy xã Quế Lâm đổi thành xã Quế Trạo). Phong cho Cốt Sơn, Giao Sơn, Húc Sơn đều là Đại vương. Từ đó phúc thánh thấm sâu, ơn vua hưởng nặng, có duyên hương lửa sáng rạng.

Một hôm Chính Lâm Đại vương và Ba ông mới xin Vua cho được trở về cung quán. Vua đồng ý. Chính Lâm Đại vương mới trở về mở tiệc khao thưởng quân sĩ (tức ngày 12 tháng 8). Nhân dân xã Quế Lâm làm lễ bái, xin làm thần tử. Khi Chính Lâm Đại vương thọ 78 tuổi thì một hôm bỗng thấy bị đau quặn bụng mà mất (ngày 1 tháng 1. Chính Lâm Đại vương họ Đặng húy Hồng, sinh vào năm Canh Thìn ngày 10 tháng 6, sống thọ được 78 năm thì hóa). Ba ông mới dâng biểu tấu lên triều đình, làm lễ chôn cất, lập miếu ở xứ gò (tức là phần gò Đông Thụy) để phụng thờ về sau.

Lại kể rằng, được 3 năm, Thục Vương lại chuẩn bị cho cuộc chiến, đi xem xét cầu viện các nước láng giềng, chỉnh đốn quân đội trăm vạn, ngựa khỏe tám ngàn, chia thành 5 đạo. Chính binh 30 vạn, 5000 ngựa, theo đường núi Mạn Nhai châu Hoàng Tế mà đi. Đạo thứ hai ở cánh tả quân số 10 vạn, ngựa ngàn con, theo đường núi Lạng Sơn châu Văn Giản mà vào. Hậu quân 20 vạn, ngựa ngàn con, theo đường Đại Man mà đi. Ba đạo ở cánh phải có quân 10 vạn, ngựa 500 con đi theo châu Bố Chính Minh Linh. Một đạo thủy quân tàu thuyền 3000 chiếc, quân thạo thủy chiến 20 vạn tiến theo cửa Hội Thống châu Hoan. Thủy bộ cùng tiến, tiếng quân vang động.

Duệ Vương rất lo lắng, hỏi các đình thần thì đều nhìn nhau không có kế sách gì khả thi. Sơn Thánh mới tâu rằng:

– Trước đây Thục Vương ngông cuồng đã dẫn quân, tưởng oai như trời, xuất binh lẫm liệt, nhưng thất bại thảm hại. Hoàng đế Bệ hạ đã khoan hồng độ lượng, miễn cho không lật tổ phá đô. Nay lại không biết hối cải, tội muốn tái chiếm cơ đồ. Như thế trời đã định chắc phải vong vậy. Bệ hạ không phải lo nữa. Hiện nay đầu tiên cần bảo vệ thánh giá. Thần xin được lĩnh các tướng tài cùng với 30 vạn quân mạnh. Thiên hạ khắc sẽ được được định đoạt.

Vua đồng ý. Như vậy, Sơn Thánh điều hai vị tả hữu kiên thần ở động Lăng Sương trợ giúp. Lại truyền hịch triệu Ba ông dẫn quân theo đánh trận. Ba ông nghe hịch bèn chỉnh đốn binh mã đến hội quân với Sơn Thánh. Hôm đó, Ba ông đến gặp đại binh của Sơn Thánh tiến tới địa phận xã Lãng Sơn ở cùng huyện. Các ông bèn điều động nhân dân (nhân dân xã Quế Lâm) cùng với các binh sĩ từ cung sở của mình đến để làm lễ đón tiếp, xin được theo ra chinh chiến (Sau này hai xã Lãng Sơn, Quế Lâm mỗi năm ngày 27 tháng 8 quét dọn từ chốn đình ra đến bãi triền để hội tế, mổ trâu và ca hát vui chơi để tưởng nhớ sự tích Ba vị Đại vương làm lễ đón Sơn Thánh vậy).

Sơn Thánh cùng với hai vị thần tả hữu và Tam công Đại vương dẫn quân tiến thẳng đến kinh đô Thục cùng đánh chặn, thế như sấm sét. Sơn Thánh mới cử Tam công đánh hậu binh của quân Thục. Ba ông đánh một trận đại phá, bắt được một số quân Thục thì quay về giao hiến cho Sơn Thánh. Sơn Thánh mới giả viết một bức thư của Thục Vương, sai một quân địch đã đầu hàng biết việc, tự xưng là do Thục Vương sai khiến, cưỡi ngựa đưa đến đồn của cánh quân chính, mang thư cho tướng Thục rằng: Phía bên quân nhà Hùng có một thần nhân. Lệnh cho tướng quân phụng mệnh đến đánh nước người, chớ nên khinh động. Đợi có thư báo lại thì mới quyết định.

Tướng Thục từ khi nhận được thư đó lại tăng thêm phòng thủ. Từ đó khi các cánh quân giao chiến đều không dâng thư báo gấp về. Sơn Thánh mới tiến quân ngày đêm hơn 50 dặm đến thẳng kinh đô của Thục, chia quân tập kích. Nước Thục cáo cấp không ngừng. Sơn Thánh ước sách thần, hô gậy thần, đại phá được tướng cánh chính của địch. Binh mã đều bị bắt sống cả. Ba cánh quân thủy bộ tự nhiên chạy tan tác. Ba ông bèn truy sát, chém được ngàn đầu, treo dưới cổ ngựa. Quân Thục bị phá tan, chạy trốn về phương Bắc. Nhờ đó, Sơn Thánh quay cờ khải hoàn, đuổi sạch cánh quân chính của địch, rồi binh mã trở về kinh tấu báo.

Hôm đó Vua bèn nhường ngôi cho Sơn Thánh. Sơn Thánh cố từ chối không nhận. Nhân đó dâng lời can Vua rằng:

18 triều Hùng đều cơ căn cơ của lòng trời. Nay xem Bệ hạ sinh được 20 hoàng tử, đều đã thoát đi phiêu du chốn Bồng Lãng, không còn ở trên trần thế để mong kế tục ngôi vị. Đó là cơ đồ nhà Hùng đã mạt, vận nước kết hồi, ý trời quả nhiên như vậy, nay biết làm sao. Thục Vương vốn là Bộ quan Ai Lao, cũng là tông phái của nhà họ Hùng. Vua không nên vì mến một cảnh phương Nam mà cưỡng lại ý trời. Chi bằng triệu Thục Vương đến truyền lại ngôi sự. Còn thần xin cùng Bệ hạ chuyên vào thuật thần tiên, hưởng một cuộc sống thân ở chốn Lãng Uyển, Bồng Hồ, trường xuân sánh cùng năm tháng. Lầu rồng gác phượng chẳng nhiễm bụi trần. Non xanh nước biếc thưởng ngoạn. Quân tử vui vầy là vậy!

Vua nghe lời nói ấy liền triệu Thục Vương đến nhường ngôi cho.

Lại kể rằng Tam Công nghe chính lệnh về việc Vua nhường nước cho Thục bèn tạ triều đình xin được về cung sở an nhàn. Vua bèn thưởng cho 500 hốt vàng. Từ đó Tam Công chu du bốn biển, hoặc lúc bắt thỏ săn cáo, ngăm trăng sáng trên dòng nước, hoặc lúc làm ruộng, săn bắt, gió mát ngoài bãi triền. Một hôm Tam Công trở về chốn cung sở. Hôm ấy nhân dân đến lễ bái. Ba ông mới bày tiệc ở từ đường ngoài gò, làm lễ báo yết. Xong việc mới mời nhân dân phụ lão xã Quế Lâm đến uống rượu. Rót rượu mà nói với nhân dân rằng:

– Chúng tôi cùng với dân đã thành nghĩa lâu năm, không thể chỉ một ngày mà mất đi. Nay chúng tôi là những danh tướng của triều Hùng, không phải gia thần của chúa Thục. Bây giờ hoàng gia đã nhường ngôi cho Thục, tức là mọi nơi nhân dân đều là chỗ của chúa Thục. Thục chúa nhận ngôi tất sẽ triệu các cự thần, dòng dõi hoàng gia về giao việc. Chúng tôi chắc cũng sẽ bị gọi. Thờ 2 chủ là bất trung. Chúng tôi thà giao du ở núi trúc rừng đào, chứ không thể vì Thục. Chúng tôi có cung sở ở đây, là để phụng thờ cha mẹ tổ tiên. Sau này chúng tôi ngoài trăm tuổi, xin nhân dân cũng phụng thờ chung cho một chỗ. Lại có 500 hốt vàng ở đây xin gửi nhân dân dùng bày tỏ tấm lòng, để sau này làm việc hương lửa, cúng thần có chỗ cầu chúc vậy.

Nhân dân phụ lão đều nhận mệnh bái tạ. Tiệc xong, Ba ông mới vịnh một bài thơ rằng:

Một nhà tụ hội giáo tinh thần

Vạn cổ hương đèn tại xã dân

Ấy đó khi say vui lời rượu

Tình lưu thôn ấp muôn năm xuân.

Ngâm xong, ngày hôm sau bỗng thấy một đám mây trắng đên ở trên chỗ cung. Chốc lát gió mưa như sấm sét nổi lên. Lại thấy trên giữa cung có ba tiếng gọi lớn, kêu Ba ông nhanh chóng trở về lên Thiên đình (tức là ngày 19 tháng 11). Ba ông cùng hóa.

Hôm đó xã Quế Lâm đều ra ngoài nghênh đón Tam Công về cùng chôn cốt ở lăng Chính Lâm, tức lăng Đông Thụy. Chôn cất xong nhân dân lập miếu cùng với Chính Lâm Đại vương để thờ một chỗ. Xong xuôi, nhân dân làm lễ an vị. Khi đang làm lễ bỗng thấy sứ giả Thục đến triệu Tam Công. Thấy nhân dân đều đang việc tang, sứ thần bèn làm lễ bái tạ, gia phong Thượng đẳng thần. Khi ấy bỗng nhiên trời đất u ám, kinh trời động đất, trên gác nghe tiếng ầm ầm như sấm sét sắp nổi lên. Sứ thần mới biết đó là rất linh dị, bèn về triều tâu với Thục Vương. Thục Vương bèn theo mỹ tục của triều Hùng (tức là coi Tam Công đúng là trung thần) mà phong tặng sắc chỉ, cho đem về nhân dân được bảo hộ ở xã Quế Lâm để phụng thờ hương lửa, vạn đời cùng thịnh với đất nước. Gia phong các tên hiệu chức vị là Chính Lâm Đại vương, Cốt Sơn, Giao Sơn, Húc Sơn cùng là Đại vương. Còn như Quế Lâm, Quế Nham truyền đời sự tích, xã Hoa Ngạc có miếu thờ. Còn các xã có thờ phụng cộng tất cả 36 xã.

Lại kể rằng thời Trưng nữ vương tên Trắc, là bậc thượng thánh thần, bậc hào kiệt trong giới nữ, khởi binh trừ Tô Định, có hành quân qua chỗ cung Quế Lâm, trú đêm tại đây, truyền cho quân làm lễ cầu đảo ở cung Quế Lâm nơi chính đền phụng thờ 4 vị đại vương. Tối ấy, Trưng Vương lưu nghỉ ở trong cung. Tới nửa đêm mơ màng như mộng, bỗng thấy 4 người từ phương Tây đến, một người cưỡi hổ đen còn ba người cưỡi hổ trắng, thân mặc áo vàng áo trắng. Theo sau có binh sĩ giáo mác hàng ngàn, cờ xí rợp trời, tinh khí khắp đất, đến hội đứng trước Trưng nữ vương, tự nguyện phù giúp dẹp giặc, ra trận giúp nước. Vua Trưng mới hỏi tính danh thì tự xưng là Chính Lâm Đại vương và các Đại vương Cốt Sơn, Giao Sơn, Húc Sơn,

Là phúc thần của xã Quế Lâm. Vừa dứt lời thì bỗng tỉnh lại, mới biết là mộng, nghĩ là điềm tất thành công. Bèn làm lễ bái, khởi binh tiến đánh một trận. Tô Định đại bại, chạy trốn. Trưng nữ vương lên ngôi mới bao phong là Chính Lâm Phù vận Hộ quốc, lại phong Cốt Sơn Anh linh Dực thánh, phong Giao Sơn Tế thế Hiển ứng, phong Húc Sơn Hùng lược An dân là các Đại vương cùng quốc gia hưởng phúc. Lại ban sắc chỉ về trùng tu miếu điện, sai sứ thần đến tế, bốn mùa hương lửa, vạn đời không ngừng. Từ đó về sau, nước cầu dân cúng, đều rất linh thiêng, có nhiều linh ứng. Sau này các đời đế vương có phong thêm mĩ tự, vạn đời hưởng cúng cùng với trời đất mãi còn.

Thật tốt thay! Đẹp thay!

Cuối cùng:

Chính Lâm Đại vương, ngày sinh là ngày 1 tháng 1, ngày hóa là 10 tháng 6.

Tam công Đại vương, ngày sinh là ngày 12 tháng 1, ngày hóa là ngày 19 tháng 11.

Ngày 27 tháng 8 Tam Công làm lễ bái đón Tản Viên tại chốn bãi bằng tiếp giáp với xã Lãng Sơn. Hàng năm đúng ngày tháng đó hai xã Quế Lâm, Lãng Sơn làm lễ tới chỗ bãi đó cúng tế. Trên bày bài vị Tản Viên Sơn Thánh. Bên trái là bài vị của Tam công Đại vương. Bên phải là bài vị của một vị thành hoàng Đại vương của xã Lãng Sơn.