Author: Bách Việt 18

Tiên và Phật

On By Bách Việt 18In Bàn về tín ngưỡngLeave a comment

Đạo Phật du nhập vào nước Nam từ bao giờ? Đạo Phật đã có mặt ở Việt Nam từ thời Hùng Vương là chắc chắn, nhưng Hùng Vương là thời kỳ kéo dài hơn 2000 năm trước Công nguyên. Vậy đạo Phật đến Việt Nam cụ thể vào lúc nào?
Trong tác phẩm Lịch sử Phật giáo Việt Nam – Từ khởi nguyên đến thời Lý Nam Đế thiền sư Lê Mạnh Thát nhận định: “Phật giáo đã đặt nền móng tại Việt Nam từ thời Hùng Vương, Sư dạy đạo đầu tiên là Sư Phật Quang, Phật tử Việt Nam đầu tiên là Chử Đồng Tử”.
Cùng quan điểm này các tác giả Trịnh Minh Hiên và Đồng Hồng Hoàn trong cuốn Thành NêLê – Đồ Sơn thời Asoka đã nêu ra một số dẫn chứng xung quanh Chử Đồng Tử và sư Bần ở Đồ Sơn – Hải Phòng. Đó là ngôi chùa Hang (Cốc Tự) ở Đồ Sơn với truyền tích: “Thời xưa vào cuối đời vua Hùng ở đây có một vị sư tên là sư Bần (Bần Tăng), người Ấn Độ, lập bàn thờ Phật và tu ở trong chùa Hang”. Gần chùa Hang (thôn Cốc Liễu, xã Minh Tân, Kiến Thụy) có ngôi miếu Bà Đa, thờ Chử Đồng Tử với truyền thuyết Chử Đồng Tử đi qua đây đã dùng phép cải tử hoàn sinh cứu sống con bà Đa. Từ đó các tác giả cho rằng Chử Đồng Tử đã gặp sư Phật Quang (hay sư Bần) ở Quỳnh Viên là khu vực Đồ Sơn, Hải Phòng, rồi sau đó trên đường đi đã cứu sống con bà Đa ở Kiến Thụy…
Muốn dựa vào truyền thuyết về Chử Đồng Tử để xác định thời điểm Phật Giáo có mặt ở Việt Nam thì trước hết cần định vị và định thời gian của nhân vật Chử Đồng Tử. Chử Đồng Tử không thể đi tu Phật mà là tu Tiên. Sư Phật Quang là sự gán ghép muộn màng sau này của đạo Phật vào truyền thuyết Chử Đồng Tử.
Lý do Chử Đồng Tử không tu Phật là:
–    Chử Đồng Tử là vị thần bất tử xếp hàng thứ hai sau Tản Viên Sơn Thánh và trước Đổng Thiên Vương. Nếu Đổng Thiên Vương là Thánh Gióng đánh giặc Ân, vào cỡ khoảng thế kỷ 11 trước Công nguyên thì Chử Đồng Tử phải có từ trước thời kỳ này. Còn nếu Đổng Thiên Vương là Huyền Thiên đại thánh (như ở đền Bộ Đầu, xã Thống Nhất, Thường Tín, Hà Nội) thì Chử Đồng Tử vẫn là nhân vật lịch sử có trước thời của Thái thượng Lão quân (Huyền Thiên Lão Tử). Trong khi đó đạo Phật mới ra đời từ Phật Thích Ca vào quãng giữa thế kỷ 6 trước Công nguyên, sau Lão Tử. Thời Chử Đồng Tử như vậy đã làm gì có đạo Phật mà tu.
–    Phép thuật mà Chử Đồng Tử học được nằm ở 2 bảo bối gậy và nón, có khả năng cải tử hoàn sinh. Gậy và nón là hình ảnh của vuông – tròn, âm – dương, là quan niệm cơ bản của Đạo giáo chứ không phải của đạo Phật. Đạo Phật nói tới thuyết luân hồi, không bàn tới cải tử hoàn sinh vì như vậy là phá vỡ luân hồi. Chử Đồng Tử đã “thọ giáo” một đạo sĩ chứ không phải sư Phật.
Núi Quỳnh Viên nơi Chử Đồng Tử đi tu có thể ở Đồ Sơn, tháp Nê Lê của vua A Dục có thể ở Đồ Sơn thật. Nhưng những điều đó không có nghĩa là Chử Đồng Tử tu Phật ở Đồ Sơn. Sự có mặt di tích và truyền thuyết của Chử Đồng Tử ở Hải Phòng có thể hiểu được vì Chử Đồng Tử là vị thần bất tử của hướng Đông, đã mở mang khu vực phía Đông theo truyền thuyết.
Một liên hệ khác để định vị công lao khai mở phía Đông của Chử Đồng Tử là chuyện về Quảng Bác Đại Vương ở Phú Xuyên (Hà Nội). Đây là vị thần được thờ làm thành hoàng ở nhiều làng quanh khu vực Phú Xuyên (tổng Thịnh Đức), nơi thờ chính của thần là đền Ba Sa ở Phú Yên, Phú Xuyên. Sự tích thần chép Quảng Bác Uyên Dung Đại Vương là con vua Hùng thứ tám và cung phi Tiên Dung Châu, đã lập nhiều chiến công đem lại bình yên cho đất nước.

P1110718Đền Ba Sa ở Phú Xuyên với hoành phi “Hùng triều bát đại vương”

Câu đối ở cổng đền Ba Sa:
Di tích Hùng triều, danh hiệu đại vương lưu vạn thế
Sắc phong khai quốc, anh linh hiển thánh ngự Ba Sa.
Âm Ba trong tên thánh Ba Sa được ghi bằng chữ Nôm.
Còn tại đình Giẽ Hạ (Phú Yên, Phú Xuyên) nơi thờ Quảng Bác Đại Vương làm thành hoàng làng có bức hoành phi đề Trạch tư Đông thổ 宅兹東土, nghĩa là Yên định vùng đất Đông.
Sự tích của Quảng Bác Đại Vương ở Phú Xuyên là một cách kể khác của chuyện Chử Đồng Tử. Câu đối về Chử Đồng Tử ở đền Đa Hòa (xã Bình Minh, Khoái Châu, Hưng Yên) như sau:
淳孝格天沙渚幔帷成異遇
至誠通聖瓊林杖笠契真傳
Thuận hiếu cách thiên, Sa Chử mạn duy thành dị ngộ
Chí thành thông thánh, Quỳnh Lâm trượng lạp khế chân truyền.
Dịch:
Hiếu thuận động tới trời, bãi Chử màn che thành kỳ ngộ
Thành chí thông tận thánh, Quỳnh Lâm gậy nón tiếp chân truyền.
Chữ Sa 沙 và Chử 渚 đều nghĩa là bãi cát ven sông. Còn chữ Ba (3) trong tên Ba Sa và số Tám (Hùng triều bát đại vương) của chuyện Quảng Bác Đại Vương đều là những con số chỉ hướng Đông trong Hà Thư. Như vậy Ba Sa đồng nghĩa với Đông Chử hay Chử Đồng. Chử Đồng Tử đúng phải là Chử Đông Tử, nghĩa là vị thầy ở bãi Đông.
Chử Đồng Tử được tôn là Chử Đạo Tổ, rõ ràng là một vị tổ của Đạo giáo, chứ không phải đạo Phật. Nghĩa của tên Chử Đạo Tổ và Quảng Bác Đại Vương cũng rất gần nhau.
Bên cạnh đình Giẽ Hạ còn có đền thờ mẫu là bà Tiên Dung Châu, hoàn toàn trùng với tên Tiên Dung trong truyền thuyết về Chử Đồng Tử.
Quay lại với một số “dấu tích” cổ của đạo Phật ở Việt Nam. Một số tác giả căn cứ vào Ngọc phả Hùng vương kể chuyện vua Hùng thứ 7 là Lang Liêu lên núi Tam Đảo gặp Tiên ở chùa Địa Ngục mà kết luận: đạo Phật có mặt ở Việt Nam từ thời Lang Liêu (?!) Có điều Lang Liêu, vị vua Hùng thứ 7, là thời kỳ nước ta vừa mới đánh giặc Ân xong. Nhà Ân Thương trước thời Phật Thích Ca ra đời có tới nửa thiên niên kỷ, làm sao thời Lang Liêu đã có đạo Phật được.
Chuyện Lang Liêu lấy nàng Tiên ở núi Tam Đảo chỉ rõ đây là chuyện thần tiên của đạo Lão chứ không phải chuyện của đạo Phật. Tây Thiên quốc mẫu Lăng Thị Tiêu ở núi Tam Đảo là Tây Vương Mẫu hay Mẫu Cửu trùng (Cửu Thiên Huyền Nữ), là vị mẫu cùng Ngọc Hoàng thượng đế cai quản các vị thần tiên trên trời, hoàn toàn không phải là Phật hay Bồ Tát gì cả.
Một “Phật tích” khác là tấm bia ở Hải Phòng có nói tới Tháp Xá Lợi ở miền Bắc Việt. Xá Lợi tháp là tháp nào? Tấm bia Xá lợi tháp minh mới phát hiện ở Trí Quả, Thuận Thành, Bắc Ninh năm 2012 cho biết vào năm Nhân Thọ thứ nhất Tùy Văn Đế đã cho nhập xá lợi Phật vào Giao Châu tại chùa Thiền Chúng. Thiền Chúng phản thiết là Chiền, tức là chỉ một ngôi chùa ở Giao Châu mà thôi. Cổ Châu Phật bản hạnh ở chùa Dâu (Thuận Thành, Bắc Ninh) cho biết rõ:

Thời ấy có ông Lưu Chi
Tâu rằng nhà Tùy Cao Đế niên gian
Năm hòm xá lợi Bụt quan
Giữa huyện Siêu Loại là chiền Cổ Châu
Danh lam bảo tháp phù đồ
Cao dự nghìn trượng khỏe phò thánh cung.

Tùy Văn Đế năm 601 đã cho nhập xá lợi vào Giao Châu tại chùa Dâu. Tháp Hòa Phong ở chùa Dâu ngày nay được xây dựng lại trên nền cũ tháp Xá Lợi xưa.
Chùa Dâu ở Bắc Ninh gắn liền với sự tích về Phật Man Nương và Tứ pháp thời Sĩ Nhiếp. Sĩ Nhiếp ở vùng này được gọi là Tiên Sĩ Vương. Sĩ Nhiếp thực ra là người tu tiên theo đạo Lão. Hình tượng Tứ pháp (Vân Vũ Lôi Điện) là hình tượng thủy thần, hóa thân của Sĩ Nhiếp vì… Sĩ Nhiếp là Long độ đình hầu, tức thần Long đỗ của thành Thăng Long, là vua Mây họ Phạm ở Đằng Châu trong quan niệm dân gian.

P1110794Tam quan chùa Mui ở Thường Tín với bức tự “Đạo diễn huyền không”.

Sự đan xen giữa đạo Lão và đạo Phật trong tín ngưỡng dân gian Việt như vậy gặp ở nhiều sự tích, di tích. Ngay như ngôi chùa Mui (thôn An Duyên, xã Tô Hiệu, huyện Thường Tín, Hà Nội) gọi là chùa nhưng thực ra vốn là một Đạo quán (Hưng Thánh quán) thờ Thái thượng Lão quân, tức là thờ Lão Tử. Nếu không phân tách ảnh hưởng muộn của đạo Phật trong các truyền thuyết của đạo Lão thì sẽ đi đến những kết luận lệch lạc về lịch sử Phật giáo ở Việt Nam. Đối với Việt Nam Tiên có trước, Phật là sau. Tín ngưỡng chính thống và đặc sản của người Việt là Đạo giáo chứ không phải Phật giáo.

3 vị vua Hùng

On By Bách Việt 18In Khảo cứu nguồn cội1 Comment

Khu di tích đền Hùng ở núi Nghĩa Lĩnh (xã Hy Cương, Việt Trì, Phú Thọ) là nơi thờ các vị vua Hùng, quốc tổ của người Việt. Ở cả 3 đền Hạ, đền Trung và đền Thượng trong khu di tích này đều đặt bài vị thờ 3 vị thánh là:
–    Đột ngột Cao Sơn cổ Việt Hùng thị thập bát thế truyền thánh vương
–    Ất Sơn thánh vương
–    Viễn Sơn thánh vương.
3 vị thánh vương này còn gặp ở nhiều nơi khác trong các đình, đền, miếu vùng Phú Thọ. Không nơi nào đặt bài vị đích danh là Hùng Vương cả. Vậy người được thờ làm quốc tổ ở đây là ai? Tại sao không thấy tên của họ trong các truyền thuyết về Hùng vương?
Theo Truyện họ Hồng Bàng thì Lạc Long Quân và Âu Cơ sinh bọc trăm trứng, nở ra trăm trai, Âu Cơ dẫn 50 người con về đất Phong Châu, lập người con cả lên làm vua, đặt tên nước là Văn Lang, xưng là Hùng Vương. Một số người do đó cho rằng 3 vị thờ ở đền Hùng là những người con, cháu của Lạc Long Quân – Âu Cơ, đã xưng là Hùng Vương.
Tuy nhiên thời đại Hùng Vương không phải bắt đầu chỉ từ Âu Cơ. Lạc Long Quân cũng là một Hùng Vương. Kinh Dương Vương (cha của Lạc Long Quân) cũng là Hùng Vương… Thời Hùng Vương bắt đầu phải tính từ Đế Minh, là người đã mở đầu sử Việt (Truyện họ Hồng Bàng):
Đế Minh, cháu ba đời họ Viêm Đế Thần Nông sinh ra Đế Nghi, sau nhân đi tuần về phía Nam đến núi Ngũ Lĩnh lấy được con gái bà Vụ Tiên rồi trở về, sinh ra Lộc Tục.
Còn Thiên Nam ngữ lục chép:

Tự vua Viêm Đế sinh ra
Thánh nhân ngưu thủ họ là Thần Nông
Trời cho thay họ Hữu Hùng
Con cháu nối nghiệp cha ông thủ thành.

Câu thơ trên cho biết họ Hữu Hùng (Hùng Vương) bắt đầu từ Đế Minh, cháu ba đời Viêm Đế Thần Nông.
Vị thánh vương được thờ đầu tiên là Đột Ngột Cao Sơn, thường được thờ với nhiều mỹ tự tôn vinh khá dài. Ví dụ bài vị ở đền Thượng ghi: Đột Ngột Cao Sơn hiển Hùng ngao thống thủy điện an hoàng tế chiêu liệt ứng thuận phả hộ thần minh thọ quyết ứng quảng huệ y diễn vệ hàm công thánh vương vị.
Những mỹ tự này cùng với cụm từ “Đột Ngột Cao Sơn” cho thấy vị trí tối cao của người được thờ, là quốc tổ ngàn đời của người Việt. Chữ “Hiển Hùng” tương ứng với tên Hùng Hiển Vương hay Hiên Viên của Đế Minh. Hiển là sáng tỏ, gọi khác là Minh.
Trong mục Thần tích xã Tiên Cương, phủ Lâm Thao có bản Ngọc phả mang tên: Ngọc phả cổ truyền về mười tám đời Cao Sơn Thánh Vương họ Hùng nước Việt cổ, trong đó kể lại sự tích về “Hùng Vương Thánh tổ Tiền Thái tổ Cao Sơn Minh Vương hoàng đế”. Như vậy Đột Ngột Cao Sơn còn được gọi là Cao Sơn Minh Vương. Vậy Đột Ngột Cao Sơn chính là Đế Minh, vị vua Hùng đầu tiên của người Việt.
Đế Minh được gọi là Cao Sơn (Đột Ngột Cao Sơn) là do chuyện Đế Minh lấy con gái bà Vụ Tiên là Lăng Thị Tiêu ở núi Tam Đảo (Tây Thiên). Bộ tộc Lang Tiên Thị còn có tên là Cao Sơn nên cái tên này được dùng để chỉ cả Đế Minh.
Khi xác định được vị quốc tổ thứ nhất Đột Ngột Cao Sơn là Đế Minh trong Truyện họ Hồng Bàng thì 2 vị tiếp theo cũng phải có liên quan, là 2 vị vua đã nối tiếp sự nghiệp của Đế Minh. Do vậy Ất Sơn là Đế Nghi, còn Viễn Sơn là Lộc Tục.
Ất là thứ 2 (trong các số đếm Giáp, Ất, Bính, Đinh…). Nghi cũng là Nhì, là thứ 2. Đế Nghi cũng là Đế Nghiêu trong Hoa sử.

IMG_8866Miếu thờ vua Hùng ở Hùng Lô

Một số nơi, như ở đình Hùng Lô (Việt Trì, Phú Thọ) thờ 2 vị Hùng Vương là Hùng Hoa Vương và Hùng Hy Vương. Những người này đã có công dạy bảo nhân dân vỡ đất xây dựng quê hương, tạo nên nền cương thường, đạo lý của người Việt cổ.
Câu đối ở đình Hùng Lô
雄之西瀘之東浹洽醇風安百堵
国始君民始祖焜煌祀典老千秋
Hùng chi Tây Lô chi Đông, tiếp hiệp thuần phong an bách đổ
Quốc thủy quân dân thủy tổ, hỗn hoàng tự điển lão thiên thu.
Dịch:
Hùng bên Tây, Lô bên Đông, gió thuần hòa hợp yên trăm họ
Nước có vua, dân có tổ, phép thờ rực rỡ mãi ngàn thu.
Có thể Hùng Hoa Vương ở đình Hùng Lô là Đế Nghi hay Đế Nghiêu của Hoa sử. Còn Hùng Hy Vương là Hy Thị – Đế Thuấn, người được Đế Nghiêu cử đi khai mở Nam Giao.
Bài thơ vua Minh Mạng làm ở điện Thái Hòa (Huế) có câu:
Hồng Bàng khai tịch hậu
Nam phục nhất Đường Ngu.
Dịch:
Hồng Bàng triều đại mở
Phục Nam Nghiêu Thuấn đầu.
Vì công lao khai mở Nam Giao của Đường Nghiêu Ngu Thuấn hay Đế Nghi, Lộc Tục mà 2 vị này đã được cùng thờ trong tín ngưỡng Hùng Vương dưới tên Ất Sơn và Viễn Sơn.

IMG_8864Đình Hùng Lô ở Việt Trì

Câu đối khác ở Hùng Vương miếu tại Hùng Lô:
鷲嶺鍾靈百粤輿圖開厥始
義峯毓秀壹胞苗裔徇無疆
Thữu Lĩnh chung linh, Bách Việt dư đồ khai quyết thủy
Nghĩa Phong dục tú, nhất bào miêu duệ tuẫn vô cương.
Dịch:
Núi Thứu đúc khí linh, cơ đồ Bách Việt xưa khai mở
Đỉnh Nghĩa nuôi vẻ đẹp, dòng dõi đồng bào chẳng kể biên.
Ba vị vua Hùng đầu tiên được thờ tại đền Hùng và các di tích khác ở Phong Châu như vậy là Đế Minh, Đế Nghi, Lộc Tục hay Hoàng Đế, Đế Nghiêu và Đế Thuấn được Kinh thư xưa chép trong phần Ngu thư. Thời đại Hùng Vương bắt đầu từ nước Hữu Hùng của Đế Minh, chứ không phải từ nước Văn Lang của Âu Cơ.

Vĩnh bảo dụng lợi

On By Bách Việt 18In Minh chứng từ khảo cổLeave a comment

Trong cuốn Bí ẩn về những chiếc gương cổ ở miền Trung Việt Nam các tác giả Hồ Xuân Em, Hồ Anh Tuấn có giới thiệu một chiếc gương đồng có 4 cổ tự tìm thấy tại Mỹ Đức, Quảng Bình. Chiếc gương này được xác định có niên đại thời Đông Chu (770 – 256 TCN). Một chiếc gương giống vậy cũng được thấy tại Huế.
Bac Son 099 Theo chính sử thông thường thì mãi tới thời Tần nước Việt mới bị người Hán xuống đánh chiếm. Vậy mà gương đồng, hiện vật đặc trưng của văn hóa Trung Hoa, lại có mặt ở nước ta từ tận thời Chu. Thậm chí còn ở tận Bình Trị Thiên.
4 chữ trên gương được viết theo thể Triện. Không phải chữ Tiểu triện thời Tần mà là chữ Đại triện. 4 chữ này được đọc là Vĩnh bảo dụng lợi (永呆用利). Hiểu nghĩa là Giữ mãi dùng tốt.
4 chữ này còn được thấy trên những chiếc gương đồng khác có niên đại muộn hơn. Có vẻ câu “khuyến cáo” này khá phổ biến, khuyến khích người dùng giữ gìn đồ vật để sử dụng lâu dài… Hiểu nghĩa đen vậy thì đơn giản quá. 4 chữ ngắn gọn ghi trên một chiếc gương có niên đại hơn 2000 năm này chắc chắn phải có ẩn ý sâu hơn.
Trên những chiếc gương đồng thời Chu cũng như sau này rất hay gặp những hình ảnh, chữ viết thể hiện các khái niệm trong Dịch học, như hình ảnh Tứ linh (Thanh long, Bạch hổ, Chu tước, Huyền vũ), hình Bát quái, hình chữ Sơn (山)… 4 chữ trên chiếc gương đồng ở Huế trên cũng có thể là một đồ hình Dịch lý.
Chu guong dongKhi so sánh 4 chữ này với 4 nguyên tắc cơ bản của quẻ Càn là Nguyên Hanh Lợi Trinh thì thấy rõ sự tương đồng. Nguyên tương đương với Bảo. Hanh (hanh thông) tương đương với Dụng. Chữ Lợi thì trùng nhau. Trinh và Vĩnh đều nghĩa là bền lâu. Như vậy 4 chữ Vĩnh Bảo Dụng Lợi là những tên khác, cách gọi khác của 4 nguyên tắc Nguyên Hanh Lợi Trinh trong Dịch học.
Xét về phương vị như thể hiện trên gương thì:
–    Bảo (= Nguyên) nằm ở hướng Bắc (nay).
–    Dụng (= Hanh) nằm ở hướng Đông.
–    Lợi nằm ở hướng Nam (nay).
–    Vĩnh (= Trinh) nằm ở hướng Tây.
Những chiếc gương đồng ở miền Trung Việt Nam có niên đại thời Đông Chu, mang những chữ Đại triện của thời Chu, thể hiện 4 nguyên tắc căn bản của Dịch học. Những mẩu chữ trên gương này tương tự như những “ký tự” trên trống đồng, là minh chứng về chủ nhân của Dịch học, của nền văn hóa Trung Hoa không đâu xa, mà ở ngay chính Việt Nam. Gần đây hòa thượng Thích Viên Như cho xuất bản cuốn sách có tên “Người Việt chủ nhân của Kinh dịch và chữ vuông“, cũng không phải là một tuyên bố quá đáng, vô căn cứ.

Phạm Tô – Sĩ Nhiếp

On By Bách Việt 18In Khảo cứu nguồn cội, Khảo về các dòng họ1 Comment

Vấn đề Lý Phục Man và Phạm Tu là 1 hay 2 người nay đã có lời giải rõ ràng. Thánh Giá Lý Phục Man ở Lã Xá – Yên Sở không ai khác là thừa tướng Lữ Gia của nhà Triệu Nam Việt, đã tử tiết ở núi Gôi đất Vụ Bản – Nam Định, được con cháu là Nhị Trưng Vương (Trương Hống, Trương Hát) đưa về an táng tại khu vực núi Sài sông Hát. Còn để nhận rõ về Thượng thủy tổ họ Phạm là Phạm Tu, quê ở Thanh Liệt, Thanh Trì, Hà Nội, thì câu chuyện cần bắt đầu bằng những dấu tích về … Mã Viện và Bà Triệu.
Sơ học kí – Châu quận bộ (thời Đường do Từ Kiên soạn) có truyện Đê đá guốc vàng:
Nam Việt chí chép: “Mã Viện mở thông núi Cửu Chân, lại chất đá làm đê để ngăn sóng biển, do đó không còn bị (hại) bởi biển dâng nữa.” Lại chép: “Có người con gái huyện Quân An tên là Triệu Ẩu thường ở trong núi tụ họp bè đảng đánh cướp quận huyện, mặc áo giáp vàng đi guốc răng vàng, thường cưỡi đầu voi mà chiến đấu”.
Đoạn truyện này nói tới sự kiện Mã Viện sau khi đánh thắng quân của Hai Bà Trưng, tiếp tục tấn công Đô Dương ở Cửu Chân và cho … đắp đê đá để ngăn sóng biển dâng… Mã Viện đánh Cửu Chân chỉ vẹn vẹn có 1 năm (năm 44) sau đó đã bị triệu hồi về nước. Thế mà trong thời gian đó lại kịp đắp đê biển ngăn mặn, giúp người Cửu Chân làm nông nghiệp?! Sự thật chắc chắn không phải vậy.
Nguyên văn phiên âm đoạn Mã Viện làm đê đá là: Mã Viện tạc thông Cửu Chân sơn. Hựu tích thạch vi để, dĩ át hải ba, do thị bất phục quá trướng hải.
“Tướng danh” của Mã Viện là Phục Ba tướng quân, ý nói là tướng đã áp phục cơn sóng khởi nghĩa của nhân dân ở Giao Chỉ, Cửu Chân. Đoạn phiên âm trên vừa có “Hải Ba” vừa có “Phục”, chính là thông tin giải nghĩa danh hiệu Phục Ba của Mã Viện. Như vậy Mã Viện làm đê đá không phải để ngăn sóng biển, mà là đắp lũy để ngăn cơn “Hải Ba” của hậu quân Hai Bà Trưng tại Cửu Chân. Cửu Chân là nơi Mã Viện đã phải dừng bước, cắm mốc phân giới (cột đồng) sau khởi nghĩa Hai Bà Trưng. Lũy đá ở đây là một dạng mốc biên giới như cột đồng Mã Viện, được dựng lên để ngăn sự tấn công của của hậu quân Trưng Vương.
Mã Viện đã phải cắm mốc cột đồng và đắp lũy phòng thủ chống lại ai ở Cửu Chân? Phần dưới của đoạn trích trên trong truyện Đê đá guốc vàng cho biết, đó chính là với Triệu Ẩu, tức là Mã Viện đã phải cắm mốc phân biên với Bà Triệu. Bà Triệu còn có tên là Lệ Hải bà vương, là cơn “Hải Ba” được nói đến trong truyện. Bà Triệu chính là hậu quận của Hai Bà Trưng đã chặn Mã Viện ở Cửu Chân.
Theo nhà nghiên cứu Văn Nhân thì Đô Dương – người chặn Mã Viện ở Cửu Chân là Khu Đạt hay Khu Liên, người đã khởi lập nước Lâm Ấp. Khu Đạt cũng là Triệu Quốc Đạt, anh của Bà Triệu. Còn tộc phả họ Phạm ở Quảng Ngãi thì cho biết người xưng vương xứ Lâm Ấp là Lý Khu Kiên. Lâm Ấp tức là nước Nam. Lý Khu Kiên – Khu Đạt là vua Lâm Ấp, tức là Lý Nam Đế trong chuyện này là Triệu Quốc Đạt.
Trong cuộc chiến chống quân Đông Hán anh em Triệu Quốc Đạt, Triệu Thị Trinh đã hy sinh nhưng Mã Viện và Hán quân đã bị cầm chân, buộc phải cắm trụ đồng và đắp lũy đá phân ranh đất Hán và Giao Chỉ ở Khâm Châu – Quảng Tây. Lúc này phía Đông Giao Chỉ độc lập, do một kẻ sĩ nắm giữ quyền hành, không xưng vương, nên sử gọi là Sĩ Nhiếp.
Như trên, vì Lý Nam Đế là Triệu Quốc Đạt – Khu Liên nên Sĩ Nhiếp là một đại tướng của Lý Nam Đế, đã chống Hán quân giữ yên Giao Châu. Năm Canh Dần (210) Sĩ Nhiếp theo về với Ngô Vương Quyền, được Ngô Vương phong làm Tả tướng quân. Sau đó Sĩ Nhiếp lại chiêu dụ thổ hào ở Ích Châu về phụ thuộc nước Ngô nên Tôn Quyền càng khen, thăng làm Vệ tướng quân, tước Long Biên hầu.
Câu đối ở đình Dục Tú (Đông Anh, Hà Nội)
骨氣不埋呉鼎國
文風初啟越儒邦
Cốt khí bất mai Ngô đỉnh quốc
Văn phong sơ khải Việt nho bang.
Dịch:
Cốt cách không phai đỉnh nước Ngô
Văn phong khởi lập Nho đất Việt.

IMG_9726 (2)Đình Dục Tú ở Đông Anh, Hà Nội

Nhờ có sự thần phục của Sĩ Nhiếp Ngô Vương đã có được một khu vực đất đai rộng lớn mà Mã Viện đã không thể chiếm được trước đó, gồm toàn bộ Giao Châu, lại thêm cả Ích Châu. Do vậy Sĩ Nhiếp được coi là một đại tướng quân trụ cột của Đông Ngô. Long Biên hầu tức là vị hầu tước của vùng Long Biên. Long Biên ở đây là Long Xuyên hay quận Tam Xuyên dưới thời Tần, gồm phần lớn vùng Giao Chỉ và Quảng Tây.
Những danh hiệu, chức vụ và hành động của Sĩ Nhiếp hoàn toàn trùng với lão tướng Phạm Tu. Phạm Tu nhờ có công đánh dẹp Lâm Ấp và tham gia khởi nghĩa nên được Lý Nam Đế giao trọng trách làm Tả Tướng, đứng đầu Ban Võ. Theo thần tích đình Ngoại ở Thanh Liệt thì sau khi mất Phạm Tu được phong là Long Biên hầu. Đặc biệt Phạm Tu còn được sắc phong là Cảm ứng cư sĩ. Câu đối ở đình Lý Nhân tại Thanh Liệt, nơi thờ Phạm Tu:
廟宇香燈神感應
亭村奉祀德靈長
Miếu vũ hương đăng thần cảm ứng
Đình thôn phụng tự đức linh trường.
Dịch:
Hiên miếu hương đèn thần cảm ứng
Thôn đình cúng tế đức thiêng dài.

P1110017Đình Lý ở Lý Nhân, Thanh Liệt, Thanh Trì, Hà Nội.

Còn Sĩ Nhiếp được nhà Trần sắc phong là Gia ứng Thiện cảm Linh vũ Đại vương. Có thể thấy Tả tướng quân Long Biên hầu Cảm ứng cư sĩ Phạm Tu là vị Sĩ Nhiếp, người đã giữ yên và cai quản Giao Châu sau khi Lý Nam Đế – Triệu Quốc Đạt hy sinh.
Sau khi Sĩ Nhiếp mất con là Sĩ Huy đã chống cự lại nhà Ngô. Còn theo tư liệu của họ Phạm thì Phạm Tu có con là Phạm Tĩnh theo giúp Hậu Lý Nam Đế. Con Phạm Tĩnh là Phạm Hiển, sau khi Lý Phật Tử bị quân nhà Tuỳ bắt về Bắc đã chiêu binh chống Tùy trong 3 năm và bị thất bại. Phạm Hiển như vậy là Sĩ Huy.
Sĩ Nhiếp – Phạm Tu còn được người Việt thành kính tôn thờ dưới tên một vị thần nữa. Tên Phạm Tu đúng ra phải là Phạm Tô, là vị thần của dòng sông Tô Lịch. Phạm Tu sinh ra ở làng Thanh Liệt bên sông Tô. Theo truyền thuyết thì ông chống giặc giữ cửa sông Tô Lịch và hy sinh tại đó.
Truyện sông Tô Lịch trong Lĩnh Nam chích quái kể Cao Biền đã gặp một cụ già ở giữa dòng sông, cho biết họ Tô tên Lịch. Biền biết là thần nhân nên đặt tên sông là sông Tô Lịch.
Một buổi sớm khác, Biền ra đứng nhìn ở bờ sông Lô Giang, phía đông nam thành La, thấy giữa sông có gió lớn nổi lên, sóng nước cuồn cuộn, mây trời mù mịt, có một dị nhân đứng trên mặt nước, cao hơn hai trượng, mình mặc áo vàng, đầu đội mũ tím, tay cầm hốt vàng, rực rỡ một khoảng trời, chập chờn lên xuống trên không… Đêm đến Biền nằm mộng thấy thần nhân tới nói rằng: “Chớ yểm ta, ta là thần Long Đỗ, đứng đầu các vị thần đất. Nhà ngươi đến xây thành ở đây, ta chưa được gặp, cho nên tới xem đó thôi, ta có sợ gì bùa phép?”…
Bản dịch tấm bia cổ ở lăng Sĩ Nhiếp (Thuận Thành – Bắc Ninh) khắc vào năm đầu Vĩnh Trị (1676) có đoạn viết: “… bổ làm huyện lệnh Vu Dương, chuyển tới làm thái thú Giao Châu, được phong Long Độ Đình Hầu”. Sĩ Nhiếp có tước phong là Long Độ đình hầu. Long Độ = Long Đỗ. Thần Long Đỗ, vị thành hoàng của thành Đại La – Thăng Long thì ra chính là Sĩ Nhiếp – Phạm Tô (Tu).
Sĩ Nhiếp được biết thọ tới 90 tuổi mới mất. Còn Phạm Tu là lão tướng 66 tuổi mới tham gia khởi nghĩa cùng Lý Nam Đế. Vị thần sông Tô Lịch hiện linh trước Cao Biền cũng dưới hình dạng một cụ già.
Còn một liên hệ nữa về lão tướng Phạm Tu. Sử sách cho biết người đã nối nghiệp ở Lâm Ấp sau khi Khu Liên mất là họ Phạm, họ bên ngoại của Khu Liên. Như vậy Phạm Tu là họ bên ngoại của Triệu Quốc Đạt.
Tộc phả họ Phạm ở Quảng Ngãi thì viết: Cuối đời Hùng Duệ Vương (258 TCN) con trai trưởng của Phạm Duy Minh ở xứ Đằng Châu, huyện Kim Động, tỉnh Hưng Yên ngày nay là Đại lang Phạm Duy Hinh cùng Lý Thành (con Lý Thân – Lý Ông Trọng) trấn thủ đất Nam Hà…
Đằng Châu Phạm Duy Minh do vậy có thể cũng là Phạm Tu. Thần Long Đỗ, Long Biên hầu và Vua Mây họ Phạm là một người vì vua của Mây tức là rồng (Long). Sĩ Nhiếp – Phạm Tu như vậy là một trong Tứ linh Hương Bổng Đổng Đằng của tín ngưỡng Việt.

Phạm Tu có thụy hiệu là Đô Hồ đại vương. Đô Hồ nghĩa là thủ lĩnh của người Hồ. Người Hồ hay Hời là người Lâm Ấp – Chiêm Thành sau này. Vì Phạm Tu là người kế tục sự nghiệp của Khu Liên và con cháu họ Phạm nối tiếp cai quản Lâm Ấp nên Phạm Tu được gọi là Đô Hồ. Thông tin này cũng tương tự như câu đối trên cổng đền thờ Sĩ Nhiếp ở Tam Á (Thuận Thành, Bắc Ninh):

豈忠義功神心祁彼何辰此何辰安得六百載遺容能攝林邑
是事業文科舉昔治亦進乱亦進最矩四十年政策拯表交州
Khởi trung nghĩa công thần tâm kì, bỉ hà thì thử hà thì, an đắc lục bách tải di dung năng nhiếp Lâm Ấp.
Thị sự nghiệp văn khoa cử tích, trị diệc tiến loạn diệc tiến, tối củ tứ thập niên chính sách chửng biểu Giao Châu.
Dịch:
Há tấm lòng công thần trung nghĩa lớn, đây thời nào đấy thời nào, yên ổn sáu trăm năm khoan dung ấy giúp quản Lâm Ấp.
Là thi cử văn khoa sự nghiệp xưa, trị cũng tiến loạn cũng tiến, quy củ bốn mươi thu chính sách kia cứu tỏ Giao Châu.

Truyền tích về Sĩ Nhiếp và Tứ pháp ở chùa Dâu (Truyện Man Nương) cho thấy Sĩ Nhiếp được dân gian gắn với các thần mây mưa sấm chớp. Còn Phạm Tu ở đình Ngoại Thanh Liệt vốn được coi là Thủy thần phán quan, hay ở đình Ngọc Than (Quốc Oai, Hà Nội) là Đông Hải đại vương.
Vị thủy thần sông Tô, vua Mây ở Đằng Châu, Long Biền hầu Sĩ Nhiếp và Tả tướng Phạm Tu cùng là một, là vị anh hùng có công chặn quân Đông Hán, gìn giữ Giao Châu trong 40 năm, đức độ và dòng dõi để lại tiếp tục phù trợ cho họ Phạm ở Lâm Ấp tồn tại hàng trăm năm tiếp theo.

Thánh Giá Lữ Phục Man

On By Bách Việt 18In Khảo cứu nguồn cội, Khảo về các dòng họ1 Comment

GS. Lê Văn Lan nêu “có việc đồng nhất Phạm Tu với một vị thần là Lý Phục Man là vấn đề sử học được nêu ra đã lâu nhưng chưa được giải quyết“. Còn ý kiến “kết luận” của GS. Phan Huy Lê: “Quan điểm về Phạm Tu và Lý Phục Man là 1 người hay 2 người hiện nay chưa thống nhất…”.
Vấn đề phân biệt hay đồng nhất 2 vị tướng Lý Phục Man và Phạm Tu thời Tiền Lý đã làm đau đầu các nhà sử học danh tiếng nhất cũng như các vị dòng họ Phạm, vì họ này lấy tướng quân Phạm Tu làm Thượng thủy tổ. Chỗ rắc rối là cả 2 nhân vật này đều là đại tướng quân thời Tiền Lý Nam Đế, đều đánh dẹp quân Lâm Ấp. Theo sử sách ngày nay thì thời Tiền Lý Nam Đế lập nước Vạn Xuân khá ngắn ngủi, vẹn vẹn chưa được 5 năm (544 – 548). Trong thời gian đó chẳng nhẽ cùng một chiến công lại có đến 2 vị tướng làm nên? Phe “đồng nhất” Phục Man và Phạm Tu lấy đó làm lý do chính. Nhưng phe “phân biệt” cũng có lý không kém vì xét sự tích, tên tuổi, địa điểm… của 2 vị tướng này chẳng có chỗ nào giống nhau cả.
Câu hỏi về Phạm Tu và Lý Phục Man chỉ có thể giải đáp khi xét bắt đầu… từ Tiền Lý Nam Đế. Nếu Lý Nam Đế là cái tên chỉ 2 vị vua Lý Bôn và Lý Bí khác nhau thì hiển nhiên Phạm Tu và Phục Man cũng là 2 vị tướng khác nhau. Lý Phục Man là tướng của Lý Bôn, còn Phạm Tu là tướng của Lý Bí. Đây là 2 thời kỳ cách nhau hơn 400 năm, đã bị sử Việt chép vào thành một chuyện, dẫn đến những mâu thuẫn không giải đáp nổi giữa các vị anh hùng nghĩa sĩ của các thời kỳ này.

P1100534Đình quán Giá ở Yên Sở

Sự tích Lý Phục Man được chép trong Việt điện u linh riêng thành một truyện Sự tích thần xã An Sở, tóm tắt như sau: Gia Thông đại vương, người làng Cổ Sở. Vương giúp vua Lý Nam Đế, được vua cho làm đại tướng trấn thủ đất Đỗ Động. Quân Lâm Ấp vào cướp quận Cửu Đức, bị đại vương phá tan. Vua bèn nhân đó đặt tên là Phục Man, cho theo họ nhà vua là họ Lý, lại gả công chúa Lý Nương cho vương và thăng chức Thái úy, giữ chính quyền đứng đầu các quan. Thái úy có tính trung hậu thanh liêm, mạnh bạo can ngăn vua, không dung tha kẻ có lỗi đàn hặc kẻ lộng quyền, không e sợ gì cả.
Bấy giờ Lý Nam Đế sai Thái úy lên giữ đất Đường Lâm. Năm Đinh mão quân Lương tiến đánh. Nam đế lui giữ đầm Khuất Lạo được ít lâu rồi mất. Thái úy sai quân giữ vững các nơi hiểm yếu. Một đêm bỗng thấy lửa sáng rực trời, man binh lũ lượt kéo đến trước sân vây bọc. Thái úy phá vòng vây nhưng rồi bị đuổi gấp nên đã tự vẫn mà chết. Người nhà rước linh cữu về bến Hồ Mã rồi táng ở bên sông ngoài làng.
Nơi chôn cất và thờ phụng chính của Lý Phục Man là ở đình quán Giá thuộc Yên Sở (Hoài Đức, Hà Nội). Đình quán này nằm ngoài đê, gần sát sông Đáy hay sông Hát, là bến Hồ Mã được nói đến trong thần tích. Trong đình ngoài tượng của Lý Phục Man còn có tượng 2 tùy tướng thân cận là Trương Hống, Trương Hát, những người có công đưa được thi hài của chủ tướng về quê an táng.
Chi tiết về “đôi họ Trương” này cũng được ghi trong thần tích của quán Giá, nhưng ở mục “Tồn nghi”. Chỗ khó hiểu là Trương Hống, Trương Hát được biết là 2 trung thần của Triệu Quang Phục, không hàng phục Lý Phật Tử và tự vẫn ở vùng Bắc Ninh (sông Cầu). Đây cũng là 2 vị thần đã hiển linh đọc bài thơ Nam quốc sơn hà trước quân Tống trên phòng tuyến sông Như Nguyệt thời Lý. Vậy làm sao Trương Hống Trương Hát lại là tùy tướng của Lý Phục Man?

Truong HongTượng Trương Hống ở đình quán Giá

Thông tin Trương Hống, Trương Hát đã đưa thi hài của Lý Phục Man về quê Cổ Sở đã dẫn đến một suy nghĩ bất ngờ. Trong mạch sử mới thì Trương Hống, Trương Hát là bộ tướng của thừa tướng Lữ Gia nhà Triệu Nam Việt (Triệu Việt Vương), đã chống lại quân nhà Hiếu (Tây Hán, được truyền thuyết chép là quân của Lý Phật Tử) sau khi Lữ Gia mất ở cửa Đại Nha cùng với Triệu Vệ Dương Vương. Như vậy Lý Phục Man, chủ tướng của Trương Hống, Trương Hát, không ai khác chính là thừa tướng Lữ Gia.
Từ nhận định này, có thể tìm ra một loạt những dẫn chứng khác làm sáng tỏ thân thế của Lý Phục Man – Lữ Gia. Trước hết, bản thân tên làng Giá, thánh Giá (chỉ Lý Phục Man) là đọc sai tên của Lữ Gia. Việt Điện u linh kể về Lý Phục Man cũng bắt đầu bằng tên “Gia Thông đại vương”. Chữ Giá ở đây hoàn toàn không phải là cây dừa (chữ Nho là “gia”) như cách giải thích vùng Yên Sở trước kia là khu rừng dừa (!?).
Tương truyền nơi cha sinh mẹ đẻ của Lý Phục Man là Lã Xá ở Yên Sở. Nơi đây còn có chợ Lựa, là chữ Lã/Lữ đọc chệch ra. Vị tướng sinh ở Lã Xá có tên Gia Thông thì rõ ràng là Lữ Gia.
Truyền thuyết vùng Yên Sở kể Lý Phục Man bị trọng thương đứt mất đầu vẫn phá vòng vây giặc chạy về quê Cổ Sở. Trên đường gặp một người đàn bà, ông dừng lại hỏi: “Ta bị thương thế này có việc gì không?”. Người đàn bà thấy tướng đã đứt đầu mà vẫn còn hỏi được sợ quá không nói nên lời. Vì thế khu làng này sau gọi là Thị Cấm.
Đi thêm một quãng Lý Phục Man lại gặp một người con gái, và đặt lại câu hỏi trước. Cô gái chỉ cười chẳng dám nói gì. Thế là làng này có tên Hòe Thị. Hai làng Thị Cấm và Hòe Thị sau đều lập miếu thời Lý Phục Man.
Khi ngựa Lý Phục Man với tới dốc đình Cầu, Lý Phục Man đặt câu hỏi với bà hàng nước thì được trả lời là chưa thấy ai bị đứt đầu lại có thể sống cả. Nghe bà cụ nói vậy Lý Phục Man phóng ngựa ra khu hồ Mã rồi hiển thánh…
Đoạn chuyện kể trên hoàn toàn giống chuyện Lữ Gia mất ở chân núi Gôi (Vụ Bản, Nam Định). Thiên Bản lục kỳ kể: “Làng Gôi thờ đầu, làng Hầu thờ cổ, làng Hổ thờ chân” với câu chuyện Lữ Gia bị thương đứt cổ khi chống trả quân Hán, nhưng vẫn ôm cổ phi ngựa chạy, đến núi Gôi hỏi bà hàng nước: Người mất đầu có sống được không? Bà hàng nước trả lời là không sống được. Sau đó đầu Lữ Gia rời khỏi cổ, ông lại chạy tiếp xuống làng Hầu, làng Hổ gần đó … Do vậy ba làng này chia nhau thờ đầu thờ cổ và thờ chân.
Câu đối ở đền thờ Lữ Gia tại chân núi Gôi
不得己用権忠在先君名在史
洁然存者氣生為良將死為神
Bất đắc kỷ dụng quyền/ trung tại tiên quân danh tại sử
Khiết nhiên tồn giả khí/ sinh vi lương tướng tử vi thần.
Dịch:
Bất đắc phải dùng quyền, trung với tiền vương danh với sử
Thanh khiết còn chính khí, sinh là lương tướng tử là thần.
Vế đối đầu nói tới chuyện Lữ Gia bất đắc dĩ phải giết Cù Hậu và Triệu Ai Vương, không đầu hàng nhà Hiếu (Tây Hán), trung liệt với tiền vương (Triệu Văn Vương). Chuyện này ứng với mô tả về Lý Phục Man trong Việt Điện u linh: Thái úy giữ chính quyền đứng đầu các quan. Thái úy có tính trung hậu thanh liêm, mạnh bạo can ngăn vua, không dung tha kẻ có lỗi đàn hặc kẻ lộng quyền, không e sợ gì cả… Đến cả vua và hoàng thái hậu còn bị Lữ Gia phế truất, giết bỏ thì đúng là không e sợ gì cả.

Tu lang linh tuTứ lăng linh từ ở chân núi Gôi

Ý nghĩa của truyền tích kể về vị tướng mất đầu trên nay đã có thể hiểu. “Đầu” của thừa tướng Lữ Gia đã bị chém tức là vua Triệu Vệ Dương Vương đã bị giết ở cửa Đại Nha. “Thân” xác của Lữ Gia tử mạng ở núi Gôi. Còn phần “chân” được tùy tướng Trương Hống, Trương Hát đưa về quê hương Cổ Sở chôn cất. Dân gian đã thật khéo léo lưu truyền sự thật lịch sử trong truyền thuyết về Lữ Gia – Lý Phục Man ở 2 vùng đầu và cuối sông Hát. Cửa Đại Nha và núi Gôi là vùng sông Đáy hay sông Hát đổ ra biển. Vùng Hồ Mã – Yên Sở là nơi bắt đầu của dòng sông Hát.
Câu đối cổ ở đình quán Giá tại Yên Sở thì chép về Lý Phục Man:
佐李烈猶傳貞石春秋柴嶺月
拒胡聲遹駿雄風今古喝江濤
Tá Lý liệt do truyền/ trinh thạch xuân thu Sài lĩnh nguyệt
Cự Hồ thanh duật tuấn/ hùng phong kim cổ Hát giang đào.
Dịch:
Nghiệp giúp Lý còn truyền, đá bền năm tháng trăng Sài đỉnh
Tiếng chống Hồ vẫn nổi, gió mạnh xưa nay sóng Hát giang.
Câu đối trên cho một chỉ dẫn đặc biệt. Sự tích của Lý Phục Man còn liên quan đến đỉnh Sài Sơn. Sài Sơn là quả núi nhỏ nơi có chùa Thầy, nằm cách quán Giá chỉ khoảng 2-3 km. Trên đỉnh Sài có hang Cắc Cớ, tương truyền là nơi chôn vùi hàng ngàn nghĩa quân của Lữ Gia khi chống lại quân Hán thất bại. Với thông tin này thì không còn nghi ngờ gì nữa, người được thờ ở quán Giá Lý Phục Man chính là thừa tướng Lữ Gia của nhà Triệu.
Các tác giả Nguyễn Bá Hân, Trương Sĩ Hùng trong sách Thành hoàng làng Lý Phục Man ở Hà Nội đã thống kê có tới 74 nơi thờ Lý Phục Man và Phạm Tu. Trong đó chủ yếu là thờ Lý Phục Man tập trung ở các khu vực xứ Đoài (Sơn Tây cũ) như các huyện Hoài Đức, Quốc Oai, Thạch Thất, Đan Phượng, Phúc Thọ. Đây cũng là khu vực có truyền tích về Lữ Gia như Quán Linh Tiên ở Hoài Đức, đình Liên Hà (Đan Phượng). Hội làng Giá là một trong những lễ hội lớn nhất ở vùng này. Nếu xét Lý Phục Man là vị tướng có công nghiệp chủ yếu trấn giữ ở đất Lâm Ấp – Chiêm Thành và hy sinh ở miền Thanh Nghệ thì việc thờ Lý Phục Man phổ biến tại vùng Sơn Tây cũ là khó có cơ sở. Nơi mà tướng quân này đã “Phục Man” là một khu vực khác…
Khi nhận ra Lý Phục Man là Thừa tướng Lữ Gia thì ý nghĩa của việc Lý Phục Man giữ quận Cửu Đức ở phía Nam là chuyện Lữ Gia đã phò tá các vua Triệu lập nước Nam Việt, đối lập với nhà Hiếu ở phía Bắc.
Sử ký Tư Mã Thiên chép “Họ hàng [Lữ Gia] làm quan trường lại đến hơn bảy mươi người. Con giai lấy con gái vua, con gái lấy con giai, anh em, tôn thất của vua, lại thông gia với Tần vương ở quận Thương Ngô”. Đây là lý do vì sao Phục Man lại được vua ban cho họ Lý và lấy công chúa Lý Nương. Lý là họ của các vua nhà Triệu Nam Việt, bắt đầu từ Lý Bôn.
Chữ Phục Man ở đây có thể không phải nghĩa là thuần phục người man Lâm Ấp. Phục Man cũng như Quang Phục (Triệu Việt Vương) có nghĩa là Phục hưng phương Bắc. Man = Mun, màu đen chỉ phương Bắc. Chí hướng của Lữ Gia cũng như Triệu Việt Vương là khôi phục đất đai ở phương Bắc của nhà họ Lý – Lữ từ Lưu Bang và Lữ Hậu.
Chỉ khi xác định Tiền Lý Nam Đế Lý Bôn là Lưu Bang, Triệu Quang Phục là chuyện của 4 đời vua Triệu nước Nam Việt thì mới có thể nhận ra vị Thái úy Lý Phục Man là Lữ Gia, Thừa tướng của nhà Triệu, người đã một lòng vì tiền triều muốn khôi phục giang sơn phương Bắc, kiên trinh chống lại quân nhà Hiếu tới cùng, tử tiết ở cửa Đại Nha. Con cháu đã mang người về chôn cất ở vùng núi Sài sông Hát và tiếp tục ý chí đó mà làm nên cuộc khởi nghĩa tiếp theo của Trương Hống, Trương Hát hay Nhị Trưng Vương ở vùng Hát Môn – Sơn Tây…

Rather, these political and economic views are imposed on

On By Bách Việt 18In Khảo cứu nguồn cộiLeave a comment

Canada Goose Coats On Sale For around $30 it tough to beat the price on this one. A simple portable toilet solution at a low cost, no doubt a solid choice from Reliance Products. If you already have an extra five gallon bucket kicking around and want to purchase just the snap on toilet seat lid, here the link!. Canada Goose Coats On Sale

canada goose What’s the highest mountain range in Europe? The Alps? Wrong. It is the Caucasus canada goose jacket outlet toronto Mountains marking the border between Georgia and Russia. While the highest peak is in Russia, Georgia lays claim to the second highest, Shkara, which at 5,193m (17,040 ft) beats Mont Blanc by nearly 400m (1,312 ft). canada goose

canada goose coats on sale So here’s what the data look like if we canada goose outlet toronto factory insert a one year lag, attributing the first year of every president to the one who came before him. For instance, for Bill Clinton that means measuring from the start of 1994, one year into his presidency, and ending at the start of 2002, one year into George W. Bush’s presidency:. canada goose coats click here to read on sale

uk canada goose outlet The newest addition to the Fitbit family of wearables is the Fitbit Blaze, Fitbit’s first tracker with a full color touchscreen. One cool perk is the ability to begin a FitStar workout on your wrist and get step by step instructions and graphics to ensure you complete each move correctly. While we’d never canada goose outlet hong kong advocate giving a gift that would imply you don’t like the way canada goose outlet website legit your girlfriend looks, this is a great gift idea for a serious runner, or any gal who’s training for a sporting event or triathlon. uk canada goose outlet

canada goose clearance Even the connectivity in somewhere like Anshan beats many places in the West. I left the field site, they had 4G, canada goose outlet store quebec he says. Mean, canada goose jacket uk the village where I from in Yorkshire still doesn have 4G! So there are these interesting contrasts people have modern lifestyles and lots of exposure to modernity in rural China now. canada goose clearance

Canada Goose Jackets During the Reformation a great divergence arose between the Catholic Church and the Protestant Reformers of the north regarding the canada goose outlet locations in toronto content and style of art work. The Catholic Church viewed Protestantism and Reformed iconoclasm as a threat to the church and in response came together at the Council of Trent to institute some of their own canada goose outlet store toronto reforms. The church felt that much religious art in Catholic countries (especially Italy) had lost its focus on religious subject matter, and became too interested in material things and decorative qualities. Canada Goose Jackets

canada goose uk outlet Big, bold and gorgeous, this necklace makes a statement whenever you wear it. The bib, made of vintage crystals, sparkles like diamonds. With stone shapes that evoke ancient jewelry making, this necklace is also highlighted by interesting chain work, a highlight of Egyptian jewelry 4,000 years ago. canada goose uk outlet

canada goose uk black friday Why government impose tax on imports?short answer: because they can. Longer answer: The purpose of government is the redistribution of wealth created by subjects of the government to employees of the government. Because of this extraction of wealth the economic power of the subjects decreases in proportion to the extracted wealth and in relation the economic power of companies not subject to the taxing government increases. canada goose uk black friday

Canada Goose Parka The religious right’s canada goose outlet in toronto stance on climate change, economics and evolution is not informed by their religious beliefs. Rather, these political and economic views are imposed on Scripture, which is often read without theological rigor. It is not religion that canada goose outlet shop is the canada goose outlet canada problem, but rather the use of religion as an ideological weapon. Canada Goose Parka

Canada Goose Outlet We do, though, provide alternate watches at canada goose uk site lower price points. Look for the lower priced alternatives within the write up for each canada goose vest outlet watch. Some of these watches may be the canada goose outlet toronto location first steps into becoming a watch collector. Senator Byrd joined with some to try and filibuster the 1964 Civil Rights Act. Some Africans say a white person who criticizes Obama is a racist. Using that logic, an African canada goose outlet uk who criticizes Bush is a racist also. Canada Goose Outlet

canada goose black friday sale He did not have anything like the duties and powers of the president of the United States. The new country was actually formed on March 1, 1781 with the adoption of The Articles of Confederation. This document was actually proposed https://www.canadagoosediscount.co.uk canada goose uk shop on June 11, 1776, but not agreed upon by Congress until November 15, 1777. canada goose black friday sale

Canada Goose Online There is no such thing as “partial birth” abortion, just a late term surgical procedure known as canada goose outlet 80 off Intact D that’s used after late term miscarriages and, very rarely, in late term abortions, mostly when the life canada goose outlet in vancouver of the mother is in jeopardy. In 2000, it accounted for.17 percent of abortions. Nonetheless, re branding this procedure as “partial birth” abortion canada goose outlet uk fake tapped into people’s emotions around an issue about which some may be uncomfortable and know little about, even if they lean canada goose outlet miami toward a pro choice position. Canada Goose Online

Canada Goose online Republicans blocked votes on it, but Democrats clearly feel they have the public on their side and aren’t dropping the issue. They canada goose outlet store new york led an evening rally outside the Supreme Court demanding an immediate end to the ban on refugees and travelers. Police closed down the street in front of the canada goose outlet woodbury court to accommodate the hundreds of people who showed up with signs, and ready chants, in support of Democrats’ efforts.. Canada Goose online

Canada Goose sale St. Petersburg’s National Research University of Information Technologies, Mechanics and Optics has an interactive memorial to Jobs (a giant iPhone installed on campus with a working touchscreen that visitors can use to see the memorial). There are also interesting street art (graffiti or murals on walls) celebrating Jobs, in Buenos Aires, Argentina canada goose outlet florida and Cincinnati, US, for example Canada Goose sale.

Bước ra từ huyền thoại

On By Bách Việt 18In Sách biên khảoLeave a comment

Bia sach 3

Xin liên hệ bachviet18@yahoo.com để đặt sách.

MỤC LỤC

LỜI BẠT
LỜI TỰA
BÁCH VIỆT TRÙNG CỬU DẪN LUẬN

ÔNG TRỜI BÀ TRỜI

Viêm Giao Bàn Cổ
Ngọc Hoàng thượng đế
Quốc mẫu Tây Thiên
Núi Côn Lôn

ĐẾ QUỐC LẠC HỒNG

Mở sử Hoa Việt
Kinh Dương Vương
Lên núi xuống biển
Thần châu Xích huyện

TẢN VIÊN SƠN THÁNH

Gậy thần sách ước
Ngũ hành cung
Sơn Tinh – Thủy Tinh
Ngũ Nhạc và Ba Vì

RỒNG BAY BIỂN BÁT

Mẫu Thoải
Bát Hải Động Đình
Cuộc chiến Hùng – Thục
Đầm Nhất dạ
Giếng Việt

NON SÔNG BÁCH VIỆT

Mẹ Âu Cơ
Sinh Bách Việt
Thần Bổng
Chim bạch trĩ
Cổ vật Thương Chu

LÃO TỬ HÓA VIỆT KINH

Lão Tử làng Thổ Hà
Xây thành Cổ Loa
Huyền Thiên Trấn Vũ
Ông Đổng
Nam thiên Tứ bất tử

NHÂN DUYÊN TẦN VIỆT

Mỵ Châu – Trọng Thủy
Biển Đông thà chết chẳng theo Tần
Họ Chu Việt Nam
Tần An Dương Vương

HƯƠNG BỔNG ĐỔNG ĐẰNG

Đức thánh Chiêm
Bến Vĩnh Khang
Vua Mây họ Phạm
Luận về tứ linh

THIÊN NAM ĐẾ THỦY

Người Tuấn kiệt
Nhâm Ngao
Long Hưng
Nam Việt Đế

NAM QUỐC SƠN HÀ

Mũ đâu mâu
Chân Định linh thần
Thừa tướng Lữ Gia
Tam Giang nhị thánh
Bảy quận nước Nam

LỜI THỀ SÔNG HÁT

Tây Lý Vương
Ả Lã Nàng Đê
Mẫu vì Dương Vương
Hống Hát họ Trương

NHỮNG ANH HÙNG THỜI LOẠN

Tiền nhân họ Phùng
Nam Giao học tổ
Giao Châu Đặng cư sĩ

ĐẦU VOI PHẤT NGỌN CỜ VÀNG

Tiếp Lạc khai Đinh
Đô Dương Mã bất tiến
Thì chi Đông Hán dám hung hăng
Khu Linh người nước Nam ta
Tây Đồ Di

SÁU TRĂM NĂM LÂM ẤP

Mạnh Hoạch
Nam Triệu
Bia cổ nói
Lưu Phương và Lý Bát Lang

BỐ CÁI ĐẠI VƯƠNG

Tây Hưng đại vương
Khun Borom
Tộc người Thái
Tam vị chúa Mường

GIANG TÂY SỨ QUÂN

Bột Hải triều Nam
Dẹp Lâm Ấp
Gạch Giang Tây

ĐẠI VIỆT ĐẠI HƯNG

Khúc tam vị chủ
Hạt Lý nảy năm cây
Đại Hưng bình bảo
Giữa huyện Phù Hoa

TRUYỀN THUYẾT ĐINH LÊ

Thời 12 sứ quân
Thủ lĩnh Đinh Bộ
Diễn Châu thái thú
Qua cửa Thần Phù

ĐÔI LỜI CHIA SẺ CÙNG TÁC GIẢ
PHỤ LỤC

Đối chiếu truyền thuyết và lịch sử
Dịch tượng và ngôn ngữ
Thơ Sử thuyết họ Hùng
Chỉ dẫn di tích và địa danh
Tài liệu tham khảo

Bia sau 2

Đọc sách chưa xuất bản của Minh Xuân

On By Bách Việt 18In Sách biên khảo5 Comments

 (Vấn đề lịch sử dân tộc cần được thảo luận nghiêm túc)

Bài viết của nhà văn Nguyễn Xuân Hưng

Bia sach 3Tác giả Minh Xuân có một cuốn sách, giải mã các vấn đề lịch sử thông qua các truyền thuyết, huyền thoại dân gian. Căn cứ vào kết quả điền dã, khảo cứu các thần phả của các đền miếu cổ, Minh Xuân đã lý giải lại toàn bộ quá trình cổ sử của Việt Nam. Tôi tạm coi đó là những giả thuyết, mà khi đọc các giả thuyết này, tôi tin rằng đại đa số bạn đọc sẽ như bị ong đốt, nếu như bấy lâu nay chúng ta được dạy sử một cách một chiều, tiếp nhận văn bản kiểu tuyên truyền.

Tôi không bất ngờ vì những lập luận của tác giả. Bởi vì bấy lâu nay, tuy không phải người nghiên cứu lịch sử, mà chỉ là người đọc sử để hiểu tinh thần lịch sử, nhằm dựng ra các tiểu thuyết lịch sử, thì dần dần, tôi cũng cảm thấy nhiều điều vô lý trong chính sử nước nhà. Ví dụ, vấn đề nhà Triệu với lịch sử dân tộc; vấn đề truyền thuyết Hùng vương, An Dương vương, hay vấn đề bà Trưng, bà Triệu…

Dù cho có nhiều vô lý, nhưng nếu có người bảo với bạn: Lưu Bang chính là Triệu Đà, là Lý Bôn, bạn có chịu được không? Lại bảo rằng: Lý Ông Trọng chả đi làm quan ở đâu xa, mà làm quan chính tại đất đai ngày nay là nước Việt Nam, bạn thấy thế nào? Lại bảo: Lưu Bang chính là Nam Việt đế, khởi nghĩa tại Thái Bình ở nước ta, thì bạn có cười không?

Theo tôi, Minh Xuân đã cố gắng giải mã các sự kiện lịch sử, dựng lại một thời kỳ mà theo tác giả là u tối, lờ mờ, bị các nhà sử học Hán tộc (Đông Hán) làm cho nhòa nhoẹt đi. Đó là một cố gắng rất lớn. Dù cho có một phần nhỏ trong các giả thuyết của tác giả thành công, thì cũng là một tác phẩm vĩ đại.

Tôi nhớ lại, một thời cách đây nhiều năm, có ông Lê Mạnh Thát đã đưa ra một số giả thuyết sử học, mà nhà báo Hoàng Hải Vân đăng nhiều kỳ trên báo Thanh Niên, sau đó rộ lên khen chê một dạo. Tôi đã tiếp xúc với một Thượng tọa có học hàm, học vị Thiền học, vị này cũng khéo léo chê ông Lê Mạnh Thát, nghĩa là không tiêu hóa nổi các giả thuyết ấy. Đại khái, bằng tư liệu cổ sử ông Thát sưu tầm, ông Thát lập luận rằng: Không có An Dương vương, từ đó mà không có Triệu Đà; trước năm 43 khi Hai Bà Trưng thất bại, nước ta vẫn là chế độ của Hùng vương, ông Thát cũng cho rằng, truyền thuyết bọc trăm trứng có thể đã mượn của Ấn Độ trong sử thi Mahabharata, khi sử thi này truyền vào Việt Nam cùng với đạo Phật. Tôi nhớ là ông Lê Mạnh Thát đã bị đánh hội đồng như thế nào, từ các nhà sử học đến một ông viết bình luận văn học cũng viết bài đầy chất kẻ cả.

Nay, tôi nghĩ ông Minh Xuân nên cố gắng cho in cuốn sách này, hoặc tóm tắt lại những luận điểm cơ bản nhất để đăng vài kỳ trên một báo có số lượng bạn đọc lớn, thì vấn đề sẽ được đặt ra nghiêm túc hơn, sau đó, các nhà sử học sẽ phải vào cuộc, tranh luận với tác giả, từ đó mà các giả thuyết của Minh Xuân sẽ đến với nhiều bạn đọc quan tâm hơn. Tôi tin rằng, phản bác ông Minh Xuân khó khăn hơn phản bác Thiền sư Lê Mạnh Thát. Bởi vì phương pháp của ông Thát là căn cứ vào tài liệu cổ sử để suy đoán, còn theo ông Minh Xuân, ông căn cứ vào tín ngưỡng và truyền thuyết dân gian. Hai phương pháp này đối ngược nhau. Lê Mạnh Thát căn cứ vào tư liệu thành văn của các nguồn khác, để bác bỏ truyền thuyết, đó là một con đường có vẻ sai lầm. Còn Minh Xuân căn cứ vào truyền thuyết, bóc tách lớp vỏ ngôn từ để đối chiếu với văn sách, đó có thể là con đường đúng.

Có một việc tôi cảm thấy lập luận của Minh Xuân là đúng, nhưng không biết chứng minh. Đó là tập quán phân chia Nam Bắc trong sinh hoạt xã hội Trung Quốc đương đại. Người Hán gọi ngôn ngữ vùng Quảng Đông, kinh đô nước Nam Việt cũ, là Việt ngữ. Họ giữ lại yếu tố Việt trong phần lớn tập quán văn hóa của họ. Còn chúng ta, người Việt Nam lại coi họ là người Hán. Ở đây, lòng tự hào dân tộc cũng cần một chút phân tích. Nếu như thuyết của Minh Xuân là đúng, cũng tức là cha ông ta đã đúng, rằng Triệu Đà là vua tổ nước ta, sau thời đại Hùng vương, thì lãnh thổ của chúng ta là gồm toàn bộ phía nam Trung Quốc. Như vậy, giống như vua Quang Trung đòi đất lưỡng QUảng, vua Gia Long đặt tên nước là Nam Việt, có ý muốn thu hồi lãnh thổ cha ông. Nếu công nhận điều đó, chúng ta hoàn toàn có quyền tự hào rằng mình là hậu duệ của một thời đại rực rỡ, mà người Hán đã cướp đất của tổ tiên ta. Người Trung Quốc hiện nay chắc chắn rất sợ lý thuyết này…

Từ xưa đến nay, chân lý không phải lúc nào cũng ở phía số đông, mà trong khoa học, chân lý bao giờ cũng xuất phát ở phía cô đơn. Tôi không nhất nhất coi giả thuyết của Minh Xuân là đúng, nhưng tôi thành thực thán phục cách làm việc của Minh Xuân. Nếu ông Minh Xuân có thể đưa vấn đề ra rộng rãi, thì rất cần thiết cho việc nghiên cứu, dạy và học lịch sử dân tộc.

Bạn đọc quan tâm tìm đọc sách xin liên hệ: bachviet18@yahoo.com

With Xtream experience enjoy seamless video streaming

On By Bách Việt 18In Khảo cứu nguồn cộiLeave a comment

Trust me. When you are falling madly in love, you want the fairytale. My advice is, you can have it, but it pays to be patient.. Coyne: The deebate of the century (not). He got a tough job: he has to simultaneously dismiss both me and a notable theologian (the latter because Haught went after Intelligent Design at the Dover trial). Though Klinghoffer appears to be Jewish, his criticism seems suffused with a bit of anti Semitism:.

canada goose Bundle and get the Xtream Experience Mediacom Xtream offers its customers an integrated platform with canada goose outlet nyc a great and fantastic combination of entertainment and internet. With Xtream experience enjoy seamless video streaming, premium channels, On canada goose outlet jackets Demand content and a lot more. Access your cable TV and internet and watch or record your favorite movies, TV shows, or any other content at your home or wherever you are for unlimited entertainment with Mediacom Xtream. canada goose

Canada Goose Outlet It the that sticks in my craw, which expresses possibility. You write subservient behavior portrayed by the slaves in GWTW may have been wholly demanded by the (odious) slave owners. Have been wholly demanded Thats outrageous. I am asking all the world personally, every world leader, to use all the possibilities in order canada goose outlet online to avoid Ukraine losing Crimea. And I would like also to add canada goose outlet toronto factory to my mind, I believe this strategy of limitation has worked well. If I believed it force against force and the force which protects the rightness, an aggressor could be stopped. Canada Goose Outlet

uk canada goose outlet Some yeas ago, I built a life size human skeleton from a cardboard cut fold glue kit. A good fun couple of days out of the pub, and occasionally I canada goose outlet store uk take to the pub with me and my flat mates. Good fun, but the guy didn have a stomach for the beer. Was a Rolling goose outlet canada Stone. Still beguile audiences across the globe, but the music of Stevie Wonder, Martha Reeves, canada goose outlet shop the Supremes and Temptations doesn get heard regularly and reliably in the city of its birth. Joan canada goose outlet parka Belgrave, one of the voices belting out Motown classics on canada goose outlet sale the library stage, is out to change that as the label nears its 60th anniversary early next year.American all female singing group The Supremes at Heathrow canada goose factory outlet Airport, London, UK, 22nd January 1968. uk canada goose outlet

Canada Goose Coats On Sale The next day, Cooper went to Gaga’s home in Malibu to confirm that what he had seen the night before was real. He arrived hungry. Gaga whose friends call her by her real name, Stefani fed him some leftover spaghetti, and the two East Coast, Italian American raised performers (Cooper is from Philadelphia, Gaga New York) felt an immediate, natural connection. Canada Goose Coats On Sale

canada goose black friday sale Now the book has been impugned for making The canada goose outlet new york city Lorax into a domineering and obnoxious sort of environmentalist ( the argument being that he was the master of the forest and could decree its fate. But a new paper in Nature Ecology Evolution (reference at bottom, free link here, free pdf here) suggests this interpretation is canada goose outlet canada wrong: the Lorax was really based on two species that are part of Kenya ecosystem, and The Lorax simply an animal activist calling for the canada goose outlet uk preservation of entire ecosystems, whose parts are interdependent. (This of the book seems to me largely a distinction without a difference, and thusnot that exciting, as well as virtually untestable.). canada goose black friday sale

canada goose store CNN on Wednesday morning presented Twitter with examples of such content available on both the InfoWars and Jones account. A spokesperson at the time said the company had no comment beyond a statement CEO Jack canada goose outlet uk sale Dorsey made on Tuesday in which he said neither Jones or InfoWars had our rules and other previous statements by the company. When asked if Twitter would be reviewing the official canada goose outlet videos and content CNN had asked about, the spokesperson declined to answer. canada goose store

Canada Goose Parka To address this challenge, the Parker Probe has been launched by a very powerful rocket the ULA Delta IV, which is capable of generating 9,700 kN of thrust. In addition, it will be relying on a series of gravity assists (aka. Gravitational slingshots) with Venus. Canada Goose Parka

Canada Goose online As for Taek and Deoksun, I don https://www.canadagoose-outlet.co.uk canada goose uk outlet need color or doll theories to defend the narrative of the pairing. additional hints I shouldn have to use them. They were just two people who, through their close friendship, fell in love with each other. Work that I did with him as a legislative assistant turned into me working with him on issues of poverty and race, said Edelman. Traveled with him around the country and that was the canada goose outlet reviews way he learned. He connected with people and learned what their issues canada goose jacket outlet and concerns were. Canada Goose online

cheap Canada Goose You have to earn every single dollar,” he said. “Plus, when you leave the show, you don’t get any of that money. That’s it. Her panties! the diapered girl shot back. Mine, I should say, and she probably ruined them by now! right, enough! Georgia finally shouted over top of them, growing canada goose outlet online uk tired of this bickering. The pair stared up at her in surprise. canada goose outlet cheap Canada Goose

canada goose clearance They also warned me away from my next planned talk, which was going to be about my most recent book, “The Islamic Jesus: How the King of the Jews Became a Prophet of the Muslims.””We heard that you will speak about commonalities between Islam, Judaism and Christianity,” one officer said. “We don’t canada goose outlet black friday like that kind of stuff.” Then they left.I didn know they had enforcement officers in Malaysia.Wisely, Akyol canceled his last lecture, but when he tried to fly out of Kuala Lumpur, he was detained and then put in prison. He was then taken before a sharia court and interrogated, but eventually let off thanks to the intervention of his native country, Turkey. canada goose clearance

buy canada goose jacket Wright failure to pin canada goose outlet store down what he means by purpose, or even to give evidence that there is any ( larger than us behind the appearance canada goose black friday sale of humans, is what keeps getting him in trouble at least with me. If you watch him equivocate, wiggle around, and avoid specificity as he talks to Shermer, you sense my frustration. I don see any reason to try to smuggle the notion of purpose into a purely materialistic process buy canada goose jacket.

But they must tell themselves of the perfectly exemplary

On By Bách Việt 18In Khảo cứu nguồn cộiLeave a comment

I just started Sapiens: A Brief History of Humankind by Yuval Noah Harari. One review of the book said attractive features of the book are overwhelmed by carelessness, exaggeration and sensationalism. Have not read enough yet to have an opinion. It not acceptable to them that, canada goose factory outlet say, smoking causes cancer. You can still do it, but don pretend it hasn any risk attached. But they must tell themselves of the perfectly exemplary person who despite best behaviours died of cancer, and canada goose outlet store uk the other person, heavy smoker and canada goose outlet uk drinker made it to 130 years..

canada goose black friday sale The cutout was appropriate: While Trump hasn’t weighed in on canada goose outlet new york city Tuesday’s three way GOP primary for the right to challenge Democratic Sen. Joe Donnelly, the president has still managed to be ever present in the race. Rokita theatrically puts on a”Make America great again”hat in one canada goose outlet black friday of his ads. canada goose black friday sale

canada goose store Her account: Virginia said in a press conference with attorney Gloria Allred that Trump groped her while she was leaving the US Open in 1998. She said that she was waiting for a car to take her home when Trump approached her with a group of a few other men. According to Virginia canada goose jacket outlet he said, “Hey look at this one!” and “Look at those official canada goose outlet legs.” Virginia alleged that he then grabbed her right arm with his right arm, then touched the inside of her right breast before reportedly asking, “Don’t you know who I am?” Virginia said that her shock soon turned to shame and that she changed the way she dressed as a result of the encounter, hoping to avoid unwanted male attention. canada goose store

Canada Goose sale That’s what I love about books: they don’t go anywhere, they don’t turn their page without your permission. They’ll wait patiently for your return and if you don’t come back, they’ll still sit there, and grin knowingly from their perch. Books don’t question their worth; they know their value. Canada Goose sale

canada goose uk outlet This is exactly why therapists will tell you not to make any big decisions after a life changing event because you don’t make good choices. And this lady clearly did not make a good choice. But canada goose outlet reviews she was in the middle of a traumatic situation Brown should have known better. canada goose uk outlet

canada goose clearance An object similar in mass to our own Milky Way could be detected all the way back to the time when the Universe was only 5% its present age. Such high resolution imaging requires a extremely large telescope array, densely covering a region about 100 km across. This is 100 times the size planned for densely covered central part of LOFAR, and about 20 times bigger than densely covered core of the Square Kilometre Array (SKA) the biggest such facility currently under discussion. canada goose clearance

Canada Goose online One trait that luxury customers like canada goose outlet in usa regardless of their driving style is an abundance of power underfoot, and the K900 delivers thanks to its direct injected 5.0 liter V8’s 420 horsepower and 376 pound canada goose https://www.scrubsuniforms.ca/ canada goose outlet online outlet toronto factory feet of torque. That power is routed exclusively canada goose outlet parka to the rear wheels via a silky smooth version of ZF’s ubiquitous eight speed automatic transmission no all wheel drive system is offered. We’ve had previous exposure to this Tau V8 in canada goose outlet shop the Equus, canada goose outlet store and it’s a pleasingly well behaved, burr free device from idle to redline. Canada Goose online

canada goose factory sale Posted mainly for the fat and blind etymology! Why are any of canada goose black friday sale us so surprised and put off by Morgan Freeman fronting such a program? Morgan Freeman is an actor who accepts job offers for money. That doesn mean that he endorses or believes any of what is canada goose outlet online uk being presented or portrayed. Most actors have no control over thecontent of the movies or programs they perform in. canada goose factory sale

uk canada goose outlet I then went to Thirupathi with a damn fresh bandage canada goose outlet on my hand. Amusingly, when we planned the next trip after 10 years, just the day before the trip, my son fractured his hand at his school and so, this time, he visited the temple with a damn fresh bandage (same right hand as me). I and my son had just one discover this info here bone fracture incident each in our life time and both ended up exactly in our just two Thirupathi visits!!. uk canada goose outlet

canadian goose jacket “If you know me canada goose outlet uk sale so well,” canada goose outlet canada he counters, his voice a low, smooth, almost menacing weapon of beauty that warns me I’m not going to like what’s about to come out of his mouth. “Then you should realize I mean what I say.” He shoves off the wall and stalks a couple of steps closer to me, his gaze narrowed. “You shouldn’t have come over, and you can go.” He doesn’t shout it, doesn’t snap it. canadian goose jacket

canada goose clearance sale There was plenty of time, and perhaps during the next few years some spaceship on its ordinary business might be routed close enough to canada goose outlet sale get good photographs. An actual rendezvous was most unlikely; the energy cost canada goose outlet online would be far too great to permit physical contact with an object cutting across the orbits of the planets at more than a hundred thousand kilometers an hour.So the world soon forgot about Rama. But the astronomers did not. canada goose clearance sale

Canada Goose Online Here, the Magistrate recommended to the Court that Mr. Vazquez’s entire case be dismissed canada goose outlet nyc with prejudice, meaning he could never refile the case in the future. In addition to dismissal with prejudice, Princess also asked that Vasquez and his counsel be ordered to reimburse Princess $15,000 for expenses incurred for various investigations and for the costs of deposing Mr. Canada Goose Online

canada goose coats Clean your boots after each hike, regardless of whether it a short hike or a long one. Keeping them clean does not mean you not breaking them in well. It means that you taking care of them and that they will last for many years to come. I mean the President and I wrestle on a whole bunch of canada goose outlet jackets issues. I there are things we agree on, things we disagree on. But I donu0027t think most of what Americans are wrestling with is a problem thatu0027s two years old canada goose coats.