Truyện đầm Dạ Trạch trong Lĩnh Nam chích quái mở đầu: ““Vua Hùng Vương thứ ba sinh hạ được một người con gái, đặt tên là Tiên Dung“. Tấm bia Hùng Vương từ khảo đặt tại đền Thượng núi Hùng Nghĩa Lĩnh chép: “Chân núi phía Nam có miếu Giếng, thờ hai vị công chúa: Một là công chúa Tiên Dung con Hùng Vương thứ 3 (gả cho Chử Đồng Tử); một là công chúa Ngọc Hoa con Hùng Vương thứ 18 (gả cho Cao Sơn)”. Như vậy Chử Đồng Tử lấy công chúa Tiên Dung là ở đầu thời kỳ Hùng Vương (Hùng Vương thứ 3), chứ không phải ở cuối thời kỳ này như quan niệm của nhiều người. Trong Hùng Vương ngọc phả thì Kinh Dương Vương là đời thứ 1, Lạc Long Quân là đời thứ 2 nên Chử Đồng Tử ở vào đời Hùng Vương thứ 3 là ngay sau thời Lạc Long Quân, khi tên nước đang là Xích Quỷ (Thủy quốc), kinh đô ở Động Đình hồ Tây. Đây là thời kỳ Kinh triều Lạc thị khai mở miền ven sông biển. Hoàn toàn không phải thời kỳ lên núi, có trống đồng và chim Âu như thường nghĩ.

Cũng vì xuất thế vào thời Thủy quốc Lạc Thị nên Chử Đồng Tử cũng là một vị Thủy thần, rất rõ qua hình thức phối thờ với những thủy thần khác như với Tứ Vị Càn Nương, với thần Cá Chép … Nhà Chử làm nghề đánh cá ở bãi Chử Xá, rồi khi cha mất Chử Đồng Tử trầm mình trong nước mà kiếm sống, nên tất nhiên khi hóa thần sẽ là thủy thần của vùng sông nước. Chử Đồng Tử còn có liên quan đến việc diệt Ngư tinh (chính là thần Cá Chép thờ ở đền Dạ Trạch) trong truyền thuyết.

Ngọc phả đền Hóa Dạ Trạch kể khi Chử Đồng Tử ở Quỳnh Viên gặp ông lão bạc đầu hát như sau:
Sơn chi cao hề! Thuỷ chi thâm
Trần trung thiển hữu thức kỳ âm
Thức kỳ âm hề, kết giai âm
Ký kết âm hề, tuy vạn lý diệc tầm.
Ký kết đắc nhi dữ chi du hề
Nguyện đối dữ sơn cao, thuỷ chi thâm.

Dịch là:
Núi cao chừ, nước sâu thăm thẳm
Cõi trần mấy ai hiểu âm này
Hiểu âm này chừ kết giai âm
Đã kết âm chừ dẫu vạn dặm cũng tìm
Đã kết được rồi thì cùng du chơi
Xin sánh cùng với núi cao nước sâu.

Lời hát của lão tiên ám chỉ việc kết hợp giữa “núi cao” và “nước sâu”, là sự việc quý giá, vạn dặm cũng tìm. Sự kết hợp đó sẽ làm nên công trạng “sánh cùng với núi cao nước sâu”. Khi đặt lời hát của tiên ông vào trong bối cảnh của Chử Đồng Tử thì sẽ thấy rõ ràng rằng thủy thần Chử Đồng Tử là “nước”, còn Tiên Dung Công chúa phải là “sơn”. Đây là một sự kết hợp sơn – thủy khác trong truyền thuyết Việt bên cạnh cuộc gặp gỡ của Lạc Long Quân và Âu Cơ hay của Sơn Tinh và Thủy Tinh. Sự kết hợp của 2 dòng lên núi và xuống biển đã được nhấn mạnh nhiều lần vào thời kỳ đầu của thời đại Hùng Vương, là nguồn gốc Tiên Rồng của trăm họ người Việt.

Ngọc phả làng Đông Tảo chép: Việc xong, ba người (Chử Đồng Tử, Tiên Dung Công chúa, Tây Cung Tiên nữ) lại đi. Phàm là trong huyện Đông An nơi nào ba người đến đều dựng gậy ở đất đó, lấy nón đội lên trên, tự nhiên trở thành lâu đài, thành thị, tài vật, hàng hóa. Từ đó gọi tên là bãi Tự Nhiên. Trong triều quan quân vui mừng mà đi đến tụ họp quá nửa. Vua cha Duệ Vương nghi ngờ là làm phản, bèn lệnh dẫn quân đến đánh. Khi đó trời đã tối, quan quân do đó đóng ở bên bờ trái.

Bức đại tự trước cung thờ ở đình Phương Trù ghi: Trạch quốc Tam Thanh 澤國三清, có ý nói rằng ba vị nhà Chử là người khởi đầu của một quốc gia vùng đầm lầy Dạ Trạch. Sự kết duyên kỳ ngộ giữa Chử Đồng Tử và công chúa con vua Hùng là cách diễn đạt hình tượng việc một chư hầu (Chử) của Thủy quốc đã chặn đường, tiếm ngôi vị của Lạc Vương tại khu vực phía Nam kinh đô Thăng Long (Động Đình). Vị Chử hầu sau đó đã lập thành một nước riêng, xây dựng lâu đài, cung điện, có quan quân theo về, với tên nước là Trạch quốc. Xung đột giữa Lạc Vương và Chử hầu rõ ràng đã xảy ra, với sự kiện vua Hùng dẫn quân đến đánh Trạch quốc, đóng quân ở bãi Tự Nhiên bên kia bờ sông Hồng.

Chử Đồng Tử cũng xây dựng cả một tín ngưỡng riêng mang xu hướng của Tiên đạo với cây gậy và nón thần (Âm – Dương) và thuật bất tử từ chốn Quỳnh Viên. Chử Đồng Tử trở thành Chử Đạo Tổ, vị tổ khởi đầu của Đạo giáo. Gia đình nhà Chử 3 người trở thành Tam Thanh của tín ngưỡng này. Tam Thanh là khái niệm 3 vị thánh khởi đầu trong Đạo giáo. Trạch quốc Tam Thanh là 3 vị tổ của vùng đầm Dạ Trạch, gồm có Chử Đạo Tổ là Thủy thần, Tiên Dung Công chúa là Sơn thần và Tây Cung Tiên nữ là Thiên thần (con của Tây Vương Mẫu – Mẫu Thượng Thiên). Khái niệm Tam phủ Thiên Nhạc Thủy như thế đã hình thành từ rất sớm, ngay trong truyền thuyết và tín ngưỡng thờ Chử Đồng Tử ở vùng đồng bằng sông Hồng.

Thời kỳ Thủy quốc Lạc Thị như vậy bị gián đoạn bởi Chử hầu lập Trạch quốc ở vùng Khoái Châu. Tiếc là Trạch quốc không tồn tại được lâu mà đã sớm một đêm bay về trời như Hậu Nghệ – Hằng Nga, nhưng ánh sáng bất tử của cung trăng vẫn tỏa sáng những đêm rằm trên miền sông nước Động Đình.